Friedrich Merz, kanslari Þýskalands, varar við því að gyðingahatur sé orðið útbreitt í þýsku samfélagi og segir landið standa frammi fyrir sögulegri prófraun. Samkvæmt nýjustu ársskýrslu samtakanna RIAS voru 8.725 gyðingahaturstilvik skráð í Þýskalandi árið 2025, eða að meðaltali um 24 á dag.

Merz lét ummælin falla mánudaginn 9. nóvember við athöfn í Ohel Jakob-samkunduhúsinu í München, þar sem þess var minnst að 88 ár voru liðin frá Kristalsnóttinni árið 1938. Athöfnin markaði jafnframt 20 ára afmæli samkunduhússins.

Kanslarinn sagði að gyðingahatur væri nú sýnilegt á götum úti, í skólum, á þjóðþingum og víðar í evrópsku samfélagi.

Hann lýsti sérstaklega áhyggjum af því að samkunduhús, leikskólar og aðrar stofnanir gyðinga þyrftu að reiða sig á umfangsmikla öryggisgæslu.

Um 24 gyðingahaturstilvik skráð á hverjum degi

Samkvæmt ársskýrslu þýsku samtakanna RIAS, sem fylgjast með gyðingahatri, voru 8.725 tilvik skráð árið 2025.

Til samanburðar voru 2.610 tilvik skráð árið 2022. Fjöldinn hefur því meira en þrefaldast á þremur árum.

Árið 2024 voru hins vegar skráð 8.716 tilvik og fjölgaði þeim því aðeins lítillega milli áranna 2024 og 2025.

Skýrslan sýnir meðal annars:

• 178 tilvik líkamlegra árása.
• Fjögur tilvik alvarlegs ofbeldis.
• 257 hótanir.
• 413 eignaspjöll.
• 2.314 tilvik á internetinu.

RIAS skráir ekki eingöngu refsiverð brot heldur einnig atvik á borð við móðganir, veggjakrot og aðra háttsemi sem samtökin flokka sem gyðingahatur.

Tölurnar eru því ekki sambærilegar við fjölda lögreglumála eða sakfellinga.

„Aldrei aftur“ verður að hafa raunverulega merkingu

Í ræðu sinni vísaði Merz til þeirrar sögulegu ábyrgðar sem Þýskaland ber vegna helfararinnar í síðari heimsstyrjöldinni.

Hann sagði að loforðið um að slíkir atburðir skyldu aldrei endurtaka sig yrði að birtast í raunverulegum aðgerðum.

Merz lýsti því sem skelfilegri staðreynd að gyðingabörn þyrftu að ganga inn í leikskóla undir vernd vopnaðra lögreglumanna og að trúarstofnanir gyðinga væru varðar með skotheldu gleri og umfangsmiklum öryggisráðstöfunum.

Að hans mati sýnir þetta að eðlilegt og óhindrað trúarlíf gyðinga sé enn ekki tryggt í Þýskalandi.

Hann sagði jafnframt að baráttan gegn gyðingahatri yrði ekki unnin með öryggisráðstöfunum einum saman, heldur þyrfti að takast á við fordóma og viðhorf í samfélaginu.

Áhyggjur af gyðingahatri frá ólíkum stjórnmálaöflum

Frank-Walter Steinmeier, forseti Þýskalands, tók einnig til máls á minningarathöfn við Buchenwald-fangabúðirnar.

Hann sagði nauðsynlegt að berjast gegn gyðingahatri óháð því hvaðan það kæmi.

Forsetanum var sérstaklega tíðrætt um gyðingahatur frá öfgahópum til hægri og vinstri, úr miðju samfélagsins og frá íslamistum.

Samkvæmt RIAS hafa gyðingahaturstilvik verið á mjög háu stigi frá árás Hamas á Ísrael 7. október 2023 og stríðinu á Gaza sem fylgdi í kjölfarið.

Samtökin hafa jafnframt greint frá því að tilvik með hægriöfgatengingu hafi náð nýju hámarki árið 2025.

Umræða hefur einnig skapast um hvernig greina eigi á milli gyðingahaturs og pólitískrar gagnrýni á ísraelsk stjórnvöld. Gagnrýni á stefnu ríkisstjórnar Ísraels telst ekki sjálfkrafa gyðingahatur.

Kristalsnóttin 1938 – söguleg viðvörun

Kristalsnóttin, sem á þýsku nefnist Kristallnacht, átti sér stað aðfaranótt 10. nóvember 1938.

Þá stóðu nasistar fyrir skipulögðum ofsóknum gegn gyðingum um allt Þýskaland. Samkunduhús voru eyðilögð, verslanir og heimili skemmd og fjöldi gyðinga varð fyrir árásum.

Atburðirnir mörkuðu mikil tímamót í ofsóknum nasista gegn gyðingum og voru undanfari helfararinnar, þar sem um sex milljónir evrópskra gyðinga voru myrtar.

Merz sagði að minningin um þessa atburði legði sérstaka ábyrgð á herðar þýsku þjóðarinnar.

Þýsk stjórnvöld heita aukinni vernd

Merz ítrekaði að ríkisstjórn hans myndi gera allt sem í hennar valdi stæði til að vernda gyðinga í Þýskalandi.

Hann staðfesti einnig áframhaldandi stuðning Þýskalands við tilvist og öryggi Ísraels og sagði þann stuðning hluta af sögulegri ábyrgð þýska ríkisins.

Ilse Aigner, forseti þings Bæjaralands, tók undir áhyggjur kanslarans og sagði það til skammar fyrir Þýskaland að gyðingar upplifðu enn slíkt óöryggi.

Ummæli leiðtoganna koma á sama tíma og nýjustu tölur sýna að gyðingahatur hefur fest sig í sessi á mun hærra stigi en fyrir nokkrum árum.

Þótt fjöldi skráðra tilvika hafi lítið breyst milli áranna 2024 og 2025 er heildaraukningin frá árinu 2022 veruleg.

Heimildir:

Reuters, 9. nóvember 2026:
https://www.reuters.com/world/merz-says-germany-faces-historic-test-over-rise-antisemitism-2026-11-09/

Tagesschau, 17. júní 2026 – ársskýrsla RIAS:
https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/rias-antisemitismus-104.html

Deutschlandfunk, 9. nóvember 2026:
https://www.deutschlandfunk.de/steinmeier-und-merz-rufen-bei-gedenkfeiern-zu-kampf-gegen-antisemitismus-auf-104.html