Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur ákveðið að draga til baka áform frá árinu 2021 um að bæta hatursorðræðu og hatursglæpum við lista yfir sérstaklega alvarlega glæpi á vettvangi ESB. Tillagan náði ekki nauðsynlegri samstöðu meðal aðildarríkjanna. Ákvörðunin markar tímamót í langvarandi deilum um mörkin milli tjáningarfrelsis og refsiverðrar orðræðu.

Samkvæmt nýju opinberu skjali framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, COM(2026) 710, hefur verið ákveðið að hætta við frumkvæði frá desember 2021 sem miðaði að því að gera ESB kleift að setja samræmdar lágmarksreglur um refsiverða hatursorðræðu og hatursglæpi.

Áformin höfðu setið föst í ráði Evrópusambandsins þar sem ekki tókst að ná þeirri einróma samþykkt sem nauðsynleg var.

Áformin lögð fram árið 2021

Framkvæmdastjórn ESB lagði upphaflega fram tillöguna 9. desember 2021.

Markmiðið var að bæta hatursorðræðu og hatursglæpum við lista samkvæmt 83. grein sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins.

Á listanum eru meðal annars hryðjuverk, mansal, peningaþvætti og skipulögð glæpastarfsemi.

Slík breyting hefði veitt ESB víðtækari heimildir til að samræma skilgreiningar brota og lágmarksviðurlög milli aðildarríkjanna.

Náði ekki samþykki aðildarríkjanna

Þrátt fyrir stuðning Evrópuþingsins náðist ekki samstaða innan ráðs ESB.

Í janúar 2024 samþykkti Evrópuþingið ályktun um að halda málinu áfram, með 397 atkvæðum gegn 121.

Ákvörðun um að bæta nýjum brotaflokki við listann krefst hins vegar einróma samþykkis aðildarríkjanna.

Sú samstaða náðist aldrei.

Í nýju skjali framkvæmdastjórnarinnar kemur fram að vinnu ráðsins við málið hafi verið hætt og að tillagan sé því dregin til baka.

Talsmenn tjáningarfrelsis fagna ákvörðuninni

Samtökin ADF International, sem hafa gagnrýnt áformin, líta á niðurstöðuna sem mikilvægan sigur fyrir tjáningarfrelsi.

Gagnrýnendur tillögunnar hafa varað við því að of víðtækar skilgreiningar á hatursorðræðu geti leitt til þess að friðsamlegar skoðanir, trúarleg afstaða eða pólitísk gagnrýni verði refsiverð.

Stuðningsmenn sameiginlegrar löggjafar hafa hins vegar lagt áherslu á nauðsyn þess að vernda einstaklinga og hópa gegn hótunum, mismunun og hatursáróðri.

ESB íhugar nýja löggjöf

Þrátt fyrir að fyrri áformin hafi verið lögð til hliðar er málinu ekki lokið.

Í sama skjali kemur fram að framkvæmdastjórnin íhugi nú að leggja fram nýja tilskipun sem beinist sérstaklega að hvatningu til ofbeldis og haturs á netinu.

Ekki liggur enn fyrir hvernig slík löggjöf yrði útfærð eða hvaða háttsemi hún myndi ná til.

Ákvörðunin felur heldur ekki í sér að gildandi lög aðildarríkjanna gegn hatursorðræðu eða hatursglæpum falli úr gildi.

🚨BREAKING: The European Commission has announced that it will WITHDRAW a proposal to criminalise “hate speech” under EU law. The initiative would have placed “hate speech” and “hate crimes” in the same category as human trafficking, terrorism, drug trafficking and organised crime. The proposal required unanimous consent, but several member states BLOCKED the initiative in the Council due to free speech concerns. This is a major victory for freedom of expression. But the battle is not over yet 👇

— ADF International (@ADFIntl) November 9, 2026

MASSIVE NEWS A proposal to make "hate speech" an EU crime has been BLOCKED in the Council of the European Union after concerns over free speech. Victory for freedom.

— PeterSweden (@PeterSweden7) November 9, 2026