„Mín skoðun er sú að þetta val, það er að segja þessi krafa um að deila valdi með Evrópusambandinu, er miklu takmarkaðra heldur en einhvern veginn umræðan hjá mörgum gengur út á. Það er af og frá í mínum huga að við séum að fara að framselja allt löggjafarvaldið. Það er bara vitleysa,“ segir Davíð Þór Björgvinsson, prófessor við lagadeild Háskólans á Akureyri.

Davíð Þór fór yfir Evrópumálin í Sprengisandi í morgun þar sem spurt var hvort Íslendingar glati fullveldi sínu og sjálfstæði við það að ganga í Evrópusambandið. Þjóðaratkvæðagreiðsla verður haldin þann 29. ágúst þar sem til stendur að greiða atkvæði um hvort halda eigi áfram í aðildarviðræðum við Evrópusambandið.

„Við megum aldrei gleyma því þegar við erum að tala um Evrópusambandið, þá erum við í raun og veru að tala um aðildarríkin. Evrópusambandið hefur ekkert vald sem aðildarríkin hafa ekki fengið því og hvernig því valdi er beitt,“ segir Davíð Þór.

Íslensku málefnin áfram á borði Alþingis

Þegar komi að löggjafarvaldi Evrópusambandsins sé það þrískipt. Í fyrsta lagi eru óskiptar, þegar aðildarríkin leyfa sambandinu að setja reglurnar, í öðru lagi skiptar, þar sem bæði sambandið og aðildarríkin eiga í samstarfi og snúa sér í lagi að innri markaðinum, og í þriðja lagi stuðningsheimildir, þegar aðildarríkin setja sín lög sjálf.

„Öll önnur svið sem sáttmálarnir tilgreina ekki eru á valdi aðildarríkjanna. Þetta skiptir mjög miklu máli vegna þess að við erum hérna svolítið kannski föst í umræðu um það, til að mynda hjá verkalýðshreyfingunni. Þar eru áhyggjur af því að Evrópusambandið muni einhvern veginn gera einhverjar kröfur um að líkani verkalýðshreyfingarinnar verði breytt,“ segir Davíð Þór.

Það svið sé hins vegar eitt sviðanna þar sem aðildarríkin ráði fyrirkomulaginu sjálf.

„Við erum að fjalla um íslensk málefni, við erum að fjalla um sveitarfélögin, við erum að fjalla um velferðarkerfið okkar, menntakerfið og svo framvegis. Þetta heldur allt áfram óbreytt með aðild að Evrópusambandinu ef af henni yrði,“ segir Davíð.

Framsal dómsvalds

Hins vegar telur Davíð að innganga í Evrópusambandið myndi fela í sér ákveðið framsal dómsvalds. Í dag geti íslenskir dómstólar leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins en við inngöngu kæmu forúrskurðir Evrópudómstólsins í staðinn.

„Sem að felur í sér að við vissar aðstæður eru dómstólar heima fyrir skyldugir til þess að óska eftir forúrskurði Evrópusambandsins um túlkun á Evrópusambandsreglum sem eru þær sömu og um innri markað, sem gildir við EES-samninginn vegna þess að við erum þátttakandi á þessum innri markaði,“ segir Davíð.

„Þetta er klárlega framsal, ég myndi segja klárlega já. Til þess að vera alveg heiðarlegur, þá er þetta framsal dómsvalds.“

Breyting á stjórnarskrá sé ekki fullveldisframsal

Áður hefur komið fram að ef niðurstaða beggja kosninga um inngöngu í Evrópusambandið verður jákvæð þurfi líklegast að breyta stjórnarskránni. Davíð telur það ekki vera sérstakt fullveldisframsal.

„Það er bara til að tryggja það að þessar reglur fái þetta gildi á Íslandi. Að það sé þá ekki stjórnarskráin sem stoppar það og á einhverjum síðari stigum komist menn að þeirri niðurstöðu að það sé ekki hægt að gera þetta af því þetta sé allt saman andstætt stjórnarskránni.“

Davíð benti jafnframt á að ekki væri hægt að auka valdheimildir Evrópusambandsins gagnvart Íslandi eftir inngöngu nema með samþykki Íslands sjálfs. 

Hann sé ósammála ályktunum annarra um að slík breyting feli í sér fullveldisframsal en tekur fram að hann virði samt sem áður skoðanir annarra. Það sé eðlilegt í fræðaheiminum að fólk sé „nokkurn veginn aldrei sammála um þetta“.

„Þannig að við erum líka að eiga við hugtak þegar við erum að tala um fullveldi sem við erum ekkert endilega alveg sammála um hvað nákvæmlega það þýðir. Það er ekki fixerað skýrt hugtak, allavega ekki í lögfræðilegri umræðu og ekki heldur í stjórnmálafræði eða alþjóðastjórnmálafræðum.“

Undanþágur háðar pólitískum vilja

Davíð Þór ræddi einnig stefnu Íslands í sjávarútveginum en Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra hefur gefið út að fái Ísland ekki sérstakar undanþágur hvað varði sjávarútveginn verði ekkert af samningnum. Efast hefur verið um hvort hægt sé að fá slíkar undanþágur.

„Lögfræðilega er alveg hægt að veita undanþágur vegna þess að aðildarríkin ákveða það sjálf og það sem þau ákveða í aðildarsamningi nýs ríkis verði hluti af grunnrétti sambandsins,“ segir Davíð.

„Þetta er hins vegar háð pólitískum vilja,“ segir hann. „Þetta er ekki ómögulegt, það er rangt að halda því fram að þetta sé ómögulegt lagalega. Hvort þetta verður of erfitt pólitískt, það er svo annað mál.“

Engar svo mikilvægar ákvarðanir verði teknar án þess að haft sé samráð við ríkisstjórnir aðildarríkjanna og geti það tekið að minnsta kosti eitt og hálft ár.

„Ég held einhvern veginn að [seinni] þjóðaratkvæðagreiðsla þurfi að fara fram áður en þetta fer í ferlið hjá aðildarríkjunum til fullgildingar. Það væri óskynsamlegt að gera ráð fyrir því að safna saman samþykki 27 ríkja, vitandi ekki hvernig Íslendingar sjálfir eru stemmdir.“