Verðhækkanir voru á breiðari grundvelli í ágúst og það er óheppilegt ef framhald verður af því, segir greiningardeild Landsbankans, um aukna verðbólgu í ágúst.
Flestir liðir sem teknir eru fyrir í mælingum Hagstofunnar leiddu til aukinnar verðbólgu í ágúst. Mestu munaði um húsnæðiskostnað sem hækkaði óvenju mikið. Greiningardeildin leiðir að því líkur að verðtryggðir leigusamningar hafi haft sín áhrif.
Því var snemma spáð að sólmyrkvinn myndi leiða til meiri verðbólgu en annars hefði verið. Ástæðan er ekki síst hversu margir lögðu land undir fót og flugu milli landa til að verða vitni að honum. Greiningardeildin segir áhrifin þó hafa orðið minni en spáð var. Það sést best á því að flugfargjöld til útlanda lækkuðu meira en spáin sagði til um.
Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, segir að samkomulag verði að nást um aðgerðir til að ná vöxtum og verðbólgu niður. Rætt var við hann í hádegisfréttum RÚV.
Daði segir að lengi hafi stefnt í að verðbólgan yrði meiri en stefnt var að í kjarasamningum. Þess vegna hafi ríkið rætt við aðila vinnumarkaðarins frá því í vor.
Verðbólgan er komin í 5,6 prósent og hefur ekki verið meiri í tvö ár. Aðilar vinnumarkaðarins hafa gagnrýnt gjaldahækkanir stjórnvalda.
„Það hefur mikið verið talað um það að hið opinbera hafi valdið þessu sem er ekki rétt,“ segir Daði Már.
„Gögn styðja það ekki að hið opinbera hafi ýtt undir verðbólguna. Raunar er það þannig að það eru ytri þættir sem hafa fyrst og fremst valdið þessu. Við sjáum það best í því að sá liður sem skýrir helminginn af hækkuninni á þessu ári eru flugfargjöld.“
Daði segir að álögur hafi ekki verið hækkaðar umfram það sem almennt er.
Hann segir að samstillt átak þurfi til að ná verðbólgu niður og stjórnvöld séu reiðubúin til þess. „Við höfum lagt fram tillögur sem hafa verið ræddar um aðgerðir.“
Daði segir að ljúka verði samtalinu við verkalýðshreyfinguna. Þjóðhagsráð fundar á morgun og þar verður farið yfir greiningar sem hafa verið gerðar. Hann segir að aðilar vinnumarkaðarins verði að koma sér saman um aðgerðir til að ná niður vöxtum og verðbólgu. „Enginn styður það meira en ég.“
Ragnhildur Helgadóttir fréttamaður ræddi við Bjarna Benediktsson, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins.
Bjarni segir mikil vonbrigði hvernig síðasta ár hafi liðið án þess að náðst hafi árangur.
Við erum í raun og veru búin að tapa heilu ári í baráttunni við verðbólguna. Til þess að ná árangri í slíkri baráttu þarf að stilla betur saman strengi.“
Bjarni segir að verðbólgan hafi að hluta til verið sköpuð með aðgerðum innanlands. SA vill að vinnumarkaður og stjórnvöld taki af meiri alvöru utan um vandann og einsetji sér að ná betri árangri.
Veitufyrirtæki hafa hækkað gjaldskrár, gjöld hækkað á bifreiðar og krónutöluhækkanir hafa ekki hækkað til, segir Bjarni. Hann segir verðbólguna þó að hluta vegna utanaðkomandi atriða í heiminum sem Íslendingar hafi ekki stjórn á. Því verði menn að gæta þess við kjarasamningagerð að ráðstafa ekki fyrirframlega svo ríflega öllu svigrúmi að það megi ekkert á bjáta.
Bjarni segir að ekki dugi að bregðast við með skammtímaúrræðum heldur verði að vinna að því að gera betur inn í framtíðina.
„Ég veit að það sameinar aðila á vinnumarkaði að vilja vinna bug á verðbólgunni og styðja við lægri vexti. Það er ágætis byrjun en við erum ekki á nógu góðum stað akkúrat núna.“
Bjarni segir SA leggja sitt af mörkum til að viðbragðið við forsendubresti kjarasamninga leiði til þess að það dragi úr verðbólguvæntingum og líkur á að vextir geti lækkað aukist.
„Það eru langstærstu hagsmunir heimila, langstærstu hagsmunir fyrirtækja og miklir hagsmunir fyrir opinbera aðila að við komum úr þessu vaxtastigi sem hefur verið svo hátt svo lengi.“
Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins, gagnrýnir stjórnvöld vegna aukinnar verðbólgu. Hann segir að undirliggjandi verðbólga sé nær 6,0 prósentum en 5,6% og vísar þar til áhrifa af lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti. Þetta segir hann í færslu á Facebook-síðu sinni.
Vilhjálmur telur stjórnvöld gera meira til að ýta undir verðbólgu en halda aftur af henni.
„Þau kasta sjálf viðstöðulaust spreki á verðbólgubálið!“
Vilhjálmur vísar til hækkana á komugjaldi á heilsugæslur, nýrrar gjaldtöku á ýmiss konar þjálfun innan heilbrigðiskerfisins og hækkandi háskólagjalda.
„Það er hreint út sagt sorglegt að horfa upp á stjórnvöld kasta viðstöðulaust spreki á verðbólgubálið með hækkunum á opinberum gjöldum á sama tíma og þau vita fullvel hversu alvarlegar afleiðingar verðbólgan og okurvextirnir hafa fyrir heimilin.“
„Forsendur kjarasamninga eru brostnar. Samningarnir voru gerðir eftir forskrift Seðlabankans á grunni hugmyndafræði um að laun séu helsti áhrifaþáttur verðbólgunnar og sé samið um lágar hækkanir gangi verðbólga niður og þá sé hægt að lækka stýrivexti,“ segir Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, í færslu á Facebook.
„Þessi hugmyndafræði hefur endanlega beðið skipbrot. Verðbólga er næstum heilu prósentustigi yfir viðmiði forsenduákvæðisins og hún er á breiðum grunni, næstum allt hefur hækkað. Hávaxtastefna Seðlabankans hefur varað í næstum fjögur ár.“
Næstu ákvarðanir þurfi að taka á grunni gagna og raunveruleikans – ekki hugmyndafræði. VR ætli að senda frá sér nánari greiningu á ársverðbólgunni og forsendubresti kjarasamninga.
„Við höfum fram til 8. október til að ákveða hvort við segjum upp kjarasamningum. Vonandi er andvaraleysið á undanhaldi.
Ragnhildur Helgadóttir fréttamaður ræddi við Finnbjörn Hermannsson, forseta Alþýðusambandsins, nokkrum mínútum eftir að Hagstofan birti verðbólgumælingu sína.
Forseti ASÍ segir verkalýðshreyfinguna þurfa raunveruleg loforð frá Samtökum atvinnulífsins og hinu opinbera til að ná niður verðbólgu.
„Ekki bara einhver vilyrði og „leitast skal við“ og „af fremsta megni“ eins og þau virðast hafa haldið að síðasta loforð var,“ segir Finnbjörn Hermannsson.
Miðað við tölurnar eru forsendur kjarasamninganna brostnar en forsendunefnd þarf formlega að gefa það út. „Sú nefnd kemur saman á mánudaginn og þá munum við ákveða viðbrögð við því.“
ASÍ, SA og hið opinbera hafa átt í viðræðum til að koma í veg fyrir að segja þurfi upp kjarasamningum og hafa til 8. október til að bregðast við.
„Í sjálfu sér þurfum við ekkert að nýta allan þann tíma. Við erum náttúrlega búin að vera í viðræðum – bæði við Samtök atvinnulífsins og stjórnvöld frá því snemma í sumar, því það var ljóst að það stefndi í þetta,“ segir Finnbjörn.
Það kemur svo sem engum á óvart en við það að verðbólga mældist 5,6 prósent í ágúst brustu forsendur kjarasamninga frá 2024.
Í samningum var ákvæði um að ef verðbólga væri meiri en 4,7 prósent í ágúst væri hægt að segja þeim upp. Það gerist þó ekki sjálfkrafa. Aðilar vinnumarkaðarins verða að taka afstöðu til forsendnanna í næsta mánuði og meta framhaldið. Þeir geta ákveðið viðbrögð til að láta samninginn gilda eða sagt honum upp.
Verði kjarasamningum sagt upp falla þeir úr gildi 31. október.
Verðbólgan var 5,6 prósent í ágúst samkvæmt mælingu Hagstofunnar. Það er mesta verðbólga sem mælst hefur síðan í ágúst 2024. Verðbólga hefur verið yfir fimm prósentum allt þetta ár.
Meðal þess sem hefur áhrif til aukinnar verðbólgu er að fataverð hefur hækkað eftir að útsölum lauk og kostnaður fólks vegna húsnæðis hefur aukist. Flugfargjöld lækkuðu þó milli mánaða eftir að hafa hækkað mikið í júlí.
Skráningargjald í opinberum háskólum hækkaði úr 75 þúsund í 100 þúsund krónur og það leiddi til 0,07 prósenta hækkunar neysluverðsvísitölunnar. Þetta er í fyrsta skipti í tólf ár sem skráningargjaldið hækkar.
Verðbólga hefur verið yfir fimm prósentum allt þetta ár. Síðustu ár hefur verðbólga mest farið í 10,2 prósent í febrúar 2023 og minnst mælst 3,7 prósent í nóvember í fyrra.
Rúmlega fimm prósenta verðbólga er langt yfir verðbólgumarkmiði Seðlabankans. Stefna hans gengur út á að verðbólga sé sem næst 2,5 prósentum.
Stjórnvöld lækkuðu virðisaukaskatt á eldsneyti til að draga úr áhrifum hækkana eftir að stríð Bandaríkjanna og Ísraels við Íran hófst fyrr á þessu ári. Það dugði ekki til að halda verðbólgunni undir þeim mörkum sem virkja endurskoðunarákvæði kjarasamninga.
Góðan dag og velkomin á fréttavakt um verðbólgu í ágúst og áhrif hennar á kjaramál.
Hagstofan greinir frá því klukkan níu hversu mikil verðbólgan var í ágúst. Þegar gengið var frá kjarasamningum í febrúar 2024 var ákvæði um að hægt væri að segja þeim upp ef verðbólgan mældist yfir 4,7 prósentum í þessari verðbólgumælingu. Lengi hefur legið fyrir að svo yrði.
Verðbólgan var 5,3 prósent í síðasta mánuði. Landsbankinn spáir því að verðbólga hafi aukist í ágúst og verði 5,5 prósent, Íslandsbanki spáir aðeins meiri verðbólgu, 5,6 prósentum.
Ég heiti Brynjólfur Þór Guðmundsson og fylgi ykkur inn í daginn.
