„Gleymið Bandaríkjunum. Frakkland er orðið nýr uppspretta óróa á fjármálamörkuðum. Ótti hefur þegar valdið því að gengi evrunnar hefur fallið hratt – og gæti, í versta falli, hrundið af stað nýrri fjármálakreppu,“ skrifar sænski miðillinn SVD.

Fjármálakreppa sem á sér enga hliðstæðu

Fyrrverandi seðlabankastjóri Noregs varaði nýverið við hættunni á alþjóðlegri fjármálakreppu. Viðvörunin byggist á vaxandi áhyggjum af ríkisskuldum Bandaríkjanna, sem hafa aukist hratt á undanförnum árum.

Nú er einnig varað við stöðunni í Frakklandi, en ríkisstjórn landsins kynnti nýlega fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár. Samkvæmt frumvarpinu þurfa stjórnvöld að taka stórar fjárhæðir að láni á næsta ári til að standa straum af skuldbindingum ríkisins.

Þessi þróun veldur mörgum hagfræðingum áhyggjum, einkum vegna þess hversu miklar ríkisskuldir Frakklands eru nú þegar – en þær eru í sögulegu hámarki.

Skuldirnar hafa tvöfaldast frá aldamótum. Í dag nema þær um 120 prósentum af vergri landsframleiðslu – sem er svipað hlutfall og í Bandaríkjunum. Til samanburðar má nefna að meðaltalið innan Evrópusambandsins er rúmlega 80 prósent, en í Svíþjóð er hlutfallið 35 prósent.

„Það sem veldur áhyggjum er hversu hratt ríkisskuldir Frakklands vaxa um þessar mundir,“ segir Pia Fromlet, hagfræðingur hjá SEB sem sérhæfir sig í Evrópumálum.

Lágur eftirlaunaaldur

Að sögn Fromlet eru ýmsar skýringar á þessari þróun. Einn helsti þátturinn er lágur eftirlaunaaldur í landinu.

Frakkar hverfa fyrr af vinnumarkaði en meðaltalið innan Evrópusambandsins – og um þremur árum fyrr en Svíar. Þetta leiðir til minni skatttekna og veikari stöðu opinberra fjármála.

Emmanuel Macron Frakklandsforseti hefur reynt að bregðast við vandanum með því að hækka lögbundinn eftirlaunaaldur smám saman úr 62 árum í 64 ár. Umbæturnar hafa hins vegar mætt andstöðu.

„Andstaða við ýmiss konar efnahagsumbætur vekur meiri reiði þar en í öðrum löndum. Um leið og reynt er að hækka eftirlaunaaldurinn eða gera eitthvað álíka, brjótast út mikil mótmæli á götum úti,“ segir Pia Fromlet.

Lántökur í hálfa öld

Að hennar sögn glímir Frakkland einnig við þriðja hæsta atvinnuleysi innan ESB, á sama tíma og hagvöxtur er hægur.

Gert er ráð fyrir að landsframleiðsla aukist um aðeins 0,5 prósent á þessu ári, samanborið við tæplega 3 prósent í Svíþjóð. Hagvaxtartölur Frakklands eru jafnvel lægri en tölur Þýskalands, sem lengi hefur verið talið „vandamálabarn“ ESB vegna erfiðleika í bílaiðnaði landsins.

Þessi slaki árangur skýrist að hluta til af áhyggjum heimilanna vegna vaxandi ríkisskulda, segir Pia Fromlet.

Frá árinu 1974 hafa frönsk stjórnvöld stöðugt varið meiri fjármunum en þau hafa aflað – og í ár er búist við að hallinn nemi um 5 prósentum af landsframleiðslu, sem er langt umfram 3 prósenta viðmið ESB um fjárlagahalla.

Sem stendur eru aðeins tvö ríki innan ESB – Grikkland og Ítalía – með meiri ríkisskuldir en Frakkland. Og ólíkt Grikklandi og Ítalíu halda skuldir Frakklands áfram að aukast.

„Öðrum ríkjum hefur tekist að minnka skuldir sínar, en ekki Frakklandi. Þau eru á rangri braut,“ segir Pia Fromlet.

Markaðurinn hefur áhyggjur

Þetta hefur kallað fram viðbrögð á fjármálamörkuðum. Áhyggjurnar endurspeglast í ávöxtunarkröfu franskra ríkisskuldabréfa til tíu ára – en þetta eru verðbréf sem ríki gefa út til að afla lánsfjár. Frá því í júlí hefur þessi krafa hækkað verulega, úr 3,5 prósentum í 4,8 prósent, sem er hæsta gildi í meira en tvo áratugi. Í Svíþjóð er ávöxtunarkrafa tíu ára ríkisskuldabréfa nú 3,2 prósent.

Háir vextir stafa af því að markaðurinn krefst bóta fyrir þá auknu áhættu sem fylgir því að lána fé til mjög skuldsetts ríkis.

„Markaðurinn hefur áhyggjur af stjórnmálaástandinu innanlands í Frakklandi, en það gæti leitt til þess að ríkisskuldirnar haldi áfram að aukast,“ segir Pia Fromlet.

Evran veikist

Órói vegna Frakklands hefur einnig haft áhrif á evruna, sem hefur nýlega veikst gagnvart dollar, segir Pia Fromlet.

„Nýleg veiking er tvímælalaust tengd áhyggjum af stöðunni í Frakklandi.“

Að baki þessum áhyggjum liggur vöxtur tveggja stórra jaðarflokka: hægriflokksins *Rassemblement National* („Þjóðarfylkingin“) og vinstriflokksins *La France insoumise* („Óbeygt Frakkland“).

Marine Le Pen, National Rally, og Jean-Luc Mélenchon, La France Insoumise. Mynd: Jean-Francois Badias/AP

Að sögn Pia Fromlet hefur flokkunum tekist að nýta sér óánægju meðal franskra kjósenda, sem hafa orðið illa úti vegna verðbólgukreppu undanfarinna ára. Neytendaverð í Frakklandi hefur hækkað um rúmlega 3 prósent á síðasta ári, samanborið við aðeins 0,3 prósent í Svíþjóð.

Jafnframt er tekjuójöfnuður í landinu hlutfallslega mikill. Þrátt fyrir að vera með næsthæsta hlutfall skatttekna af landsframleiðslu í heiminum er tekjuójöfnuður í Frakklandi meiri en meðaltalið innan Evrópusambandsins.

Stefnir í gjaldþrot ríkisins

Áhyggjur ríkja nú á fjármálamörkuðum um að þessi óánægja almennings gæti leitt til sigurs Marine Le Pen, frambjóðanda Þjóðfylkingarinnar (National Rally), í forsetakosningunum á næsta ári – og þar af leiðandi til breytingar í átt að óábyrgari ríkisfjármálastefnu.

Le Pen mælist nú með mest fylgi í skoðanakönnunum og hefur heitið því að lækka bæði skatta og eftirlaunaaldur. Á sama tíma gagnrýnir hún Emmanuel Macron forseta fyrir að hafa ekki tekist að draga úr ríkisskuldunum.

„Ef franska þjóðin velur ekki breytta pólitíska stefnu stefnir Frakkland í gjaldþrot ríkisins,“ sagði Marine Le Pen á þriðjudag eftir að hafa kynnt umfangsmiklar aðhaldsaðgerðir, að því er fram kemur í blaðinu *Le Monde*.

Að sögn Pia Fromlet er markaðurinn þó langt frá því að vera sannfærður um að Frakklandi muni takast að breyta um stefnu.

„Ef frambjóðandi frá einhverjum af jaðarflokkunum vinnur kosningarnar óttast markaðurinn að nauðsynlegar umbætur til að draga úr ríkisskuldunum muni ekki verða að veruleika. Sigur öfga-vinstriarmsins myndi þó líklega valda mestum áhyggjum, þótt það sé ekki sérlega líklegt. Le Pen hefur að minnsta kosti kynnt áætlun um að draga úr fjárlagahallanum,“ segir Pia Fromlet.

Gríðarleg áhrif

Þetta gæti leitt til enn hærri ávöxtunarkröfu á ríkisskuldabréf, sem gæti bitnað á Svíþjóð og restinni af Evrópusambandinu. Vextir í Svíþjóð hækka yfirleitt þegar vextir í öðrum löndum hækka.

Í slíkri stöðu yrði dýrara fyrir bæði heimili og fyrirtæki að taka lán, sem aftur myndi leiða til minni neyslu, minni fjárfestingar og aukins atvinnuleysis. Ástandið versnar enn frekar vegna þess að stórir evrópskir bankar eiga mikið magn ríkisskuldabréfa, en virði þeirra lækkar sjálfkrafa þegar vextir hækka.

„Þetta er vissulega ekki mín líklegasta sviðsmynd, en ef Frakkland lenti í skuldakreppu sem bærist einnig til annarra hluta Evrópu, myndi það hafa gríðarleg áhrif á evrópskt efnahagslíf,“ varar Pia Fromlet við.