Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna endar í uppnámi – ríki ná ekki samkomulagi um jarðefnaeldsneyti

Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna, COP31, lauk í Antalya í Tyrklandi á sunnudag án samkomulags um meginniðurstöðu ráðstefnunnar. Evrópusambandið og fleiri ríki höfnuðu lokadrögum sem lögð voru fram af Tyrklandi og Ástralíu, meðal annars vegna þess að þar var ekki fjallað með beinum hætti um jarðefnaeldsneyti, helstu orsök hlýnunar jarðar.
Niðurstaðan markar alvarlegt áfall fyrir alþjóðlegt loftslagssamstarf. Þetta er í fyrsta sinn síðan á loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn árið 2009 sem ekki tekst að samþykkja sameiginlega meginniðurstöðu með samstöðu ríkjanna.
Ráðstefnan hafði staðið í rúmar tvær vikur og samningaviðræður höfðu dregist tvo daga fram yfir áætluð ráðstefnulok.
Evrópusambandið hafnaði lokadrögunum
Á lokafundi ráðstefnunnar lýstu fulltrúar Evrópusambandsins því yfir að þeir gætu ekki samþykkt fyrirliggjandi samningsdrög.
Darragh O’Brien, umhverfisráðherra Írlands, sem talaði fyrir hönd sambandsins, gagnrýndi sérstaklega að ekki væri minnst á jarðefnaeldsneyti í drögunum.
Hann sagði óásættanlegt að samþykkja loftslagssamkomulag sem fjallaði ekki um þá orkugjafa sem væru helsta orsök loftslagsbreytinga.
Evrópusambandið taldi að textinn fæli í sér afturför frá fyrri skuldbindingum ríkjanna um að hverfa frá jarðefnaeldsneyti.
Panama og fleiri ríki höfnuðu einnig drögunum og töldu þau ekki taka nægilega mið af umfangi loftslagsvandans.
Olíuríki beittu sér gegn orðalagi um jarðefnaeldsneyti
Samkvæmt Reuters höfðu Sádi-Arabía og önnur stór olíuframleiðsluríki beitt sér gegn því að jarðefnaeldsneyti yrði sérstaklega nefnt í lokasamkomulaginu.
Ágreiningurinn snerist meðal annars um hvort ríkin ættu að staðfesta fyrri markmið um að draga úr notkun kola, olíu og jarðgass.
Á loftslagsráðstefnunni í Dúbaí árið 2023 náðist sögulegt samkomulag um að heimurinn skyldi hverfa frá jarðefnaeldsneyti í orkukerfum sínum.
Gagnrýnendur nýju draganna töldu að skortur á skýru orðalagi um þessi markmið gæti grafið undan þeirri niðurstöðu.
Ágreiningurinn sýnir hversu ólíkir hagsmunir ríkja eru þegar kemur að orkuöflun, efnahagslegri þróun og aðgerðum gegn loftslagsbreytingum.
Vildu leggja aukna áherslu á kolefnisföngun
Í samningsdrögunum var lögð áhersla á að þróa tækni til að fjarlægja koltvísýring úr andrúmsloftinu.
Slíkar lausnir geta meðal annars falist í kolefnisföngun og varanlegri geymslu koltvísýrings.
Stuðningsmenn tækninnar telja hana mikilvægan þátt í því að takmarka hlýnun jarðar, sérstaklega í atvinnugreinum þar sem erfitt er að draga úr losun.
Gagnrýnendur óttast hins vegar að aukin áhersla á kolefnisföngun geti verið notuð til að réttlæta áframhaldandi vinnslu og notkun jarðefnaeldsneytis.
Ágreiningurinn snerist því ekki eingöngu um tæknilegar lausnir heldur einnig um það hvort draga eigi fyrst og fremst úr losun við upptök hennar eða treysta í auknum mæli á að fjarlægja koltvísýring síðar.
Tyrkland viðurkenndi að samkomulag hefði ekki náðst
Murat Kurum, forseti COP31 og umhverfisráðherra Tyrklands, staðfesti á lokafundi að ekki væri samstaða um lokadrögin.
Hann sagði að samningsaðilar hefðu gert allt sem í þeirra valdi stóð til að ná niðurstöðu, en að ekki yrði lagður fram nýr texti.
Chris Bowen, ástralski ráðherrann sem stýrði samningaviðræðunum, lýsti niðurstöðunni sem miklum vonbrigðum.
Hann sagði ágreining um jarðefnaeldsneyti og fjármögnun loftslagsaðgerða hafa reynst helstu hindranirnar.
Þrátt fyrir umfangsmiklar viðræður tókst því ekki að brúa bilið milli þeirra ríkja sem vildu harðari aðgerðir og þeirra sem vildu sveigjanlegra orðalag.
Sameinuðu þjóðirnar lýsa miklum vonbrigðum
António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, lýsti yfir djúpum vonbrigðum með að ráðstefnunni hefði lokið án samstöðu um meginniðurstöðu.
Hann sagði niðurstöðuna sérstaklega alvarlega í ljósi þeirra vísindalegu upplýsinga sem liggja fyrir um loftslagsbreytingar.
Á ráðstefnunni var meðal annars fjallað um að hlýnun jarðar stefndi yfir 1,5 gráðu markið sem sett var fram í Parísarsamkomulaginu árið 2015.
Slík þróun eykur hættu á alvarlegum afleiðingum loftslagsbreytinga, meðal annars vegna hitabylgna, flóða, þurrka og breytinga á vistkerfum.
Fyrri loftslagsskuldbindingar standa áfram
Þótt ekki hafi tekist að samþykkja sameiginlega meginniðurstöðu COP31 þýðir það ekki að fyrri loftslagssamningar séu fallnir úr gildi.
Parísarsamkomulagið og aðrar skuldbindingar ríkja standa áfram.
Á ráðstefnunni náðist einnig árangur í afmörkuðum málaflokkum þótt ekki tækist að samþykkja heildaryfirlýsingu.
Megináfallið felst í því að ríkin náðu ekki að senda sameiginleg skilaboð um hvernig hraða ætti aðgerðum gegn loftslagsbreytingum á næstu árum.
Hvað þýðir niðurstaðan fyrir Ísland?
Ísland er aðili að Parísarsamkomulaginu og tekur þátt í alþjóðlegu samstarfi um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda.
Niðurstaðan í Antalya breytir ekki sjálfkrafa skuldbindingum Íslands.
Hún vekur hins vegar spurningar um hvernig alþjóðlegt samstarf muni þróast og hvort takast muni að ná samstöðu um frekari aðgerðir á næstu árum.
Fyrir Ísland skipta loftslagsbreytingar meðal annars máli vegna hopunar jökla, breytinga á vistkerfum, sjávarumhverfi og veðurfari.
Einnig er áhugavert að fylgjast með umræðunni um kolefnisföngun, enda hafa íslensk fyrirtæki þróað tækni á því sviði.
Alvarlegt áfall fyrir alþjóðlegt samstarf
COP31 átti að verða vettvangur þar sem ríki heims myndu styrkja sameiginlegar aðgerðir gegn hlýnun jarðar.
Í stað þess lauk ráðstefnunni með djúpstæðum ágreiningi um eitt grundvallaratriði loftslagsstefnunnar: hvernig og hversu hratt heimurinn eigi að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis.
Þótt einstakar ákvarðanir hafi náð fram að ganga tókst ekki að samþykkja sameiginlega meginniðurstöðu.
Niðurstaðan undirstrikar hversu erfitt getur reynst að samræma loftslagsmarkmið og efnahagslega hagsmuni ríkja.
Heimildir: Reuters, Associated Press og The Guardian, 22. nóvember 2026.