„Það er náttúrulega fín lína á milli bjartsýni og óskhyggju, held ég, þegar það kemur að efnahagsmálum,“ segir Halla Gunnarsdóttir formaður VR um ummæli Daða Más Kristóferssonar fjármálaráðherra eftir að ríkisstjórnin kynnti ramma að fjárlögum 2027.
Þar voru boðuð hallalaus fjárlög í fyrsta skipti síðan 2019 og taldi Daði að forsendur kjarasamninga gætu haldist.
„Við sjáum fram á að það að forsendur kjarasamninga eru að bresta í haust og það gefur mér að minnsta kosti ekki tilefni til neinnar bjartsýni,“ segir hún.
Forsenduákvæði kjarasamninga kveður á um að heimilt sé að segja þeim upp ef verðbólga í ágúst mælist yfir 4,7% en hún mælist sem stendur 5,2%.
Telur olíuverð á heimsvísu ekki helstu ógnina
Daði Már var nokkuð bjartsýnn á að vextir og verðbólga væru á niðurleið og nefndi að þróun olíuverðs á heimsmarkaði væri helsta ógnin við kjarasamninga í haust. Því er Halla ósammála.
„Það er náttúrulega mikið talað núna um olíukrísuna, eðlilega. En áður en hún kom til sögunnar þá bentu allar spár til þess að forsendur væru að bresta,“ segir Halla.
„Sú verðbólga sem við glímum við er að stofninum til heimatilbúinn vandi. Hún á rætur sínar í húsnæðismálum en líka að einhverju leyti í gróðasókn fyrirtækja sem við sjáum því miður allt of mikil merki um.
„Þótt þú myndir taka olíuna algerlega út úr jöfnunni, sem að hluta til var gert með góðri aðgerð stjórnvalda með verðþaki á olíu,“ segir Halla. „Þá værum við samt að horfa á forsendur kjarasamninga bresta. Það er vegna þess að það hafa ekki allir verið að spila með.“
Verðlagseftirlit hafi reynst nauðsynlegt
Samkeppniseftirlitið hefur á liðnum dögum birt tvö umræðuskjöl, annars vegar um dagvöru og hins vegar um eldsneyti. Fram kom að Íslendingar greiða um 55% hærra verð fyrir matvöru en íbúar ESB og talið að ekki væri hægt að fullyrða að virðisaukaskattslækkun eldsneytis hefði skilað sér að fullu í útsöluverði.
Halla telur þetta sýna að aukið verðlagseftirlit sem boðað var af hálfu stjórnvalda hafi verið nauðsynlegt. Lækkunum hafi ekki verið að fullu skilað til neytenda.
Það eru vísbendingar í þessum umræðuskjölum Samkeppniseftirlitsins og verðlagseftirliti ASÍ og því eftirliti sem FÍB hefur viðhaft um að það sé ekki verið að skila þessari lækkun að fullu til neytenda og að það sé ekki verið að skila lækkunum á heimsmarkaðsverði til neytenda, segir Halla.
„Það er náttúrulega gríðarlega alvarlegt mál. Við sjáum þessar hagnaðartölur Haga líka fyrir fyrsta ársfjórðung þessa árs,“ segir hún og vísar til þess að verslanafélagið Hagar jók hagnað sinn á milli ára um 64,5% á fyrsta ársfjórðungi. Hagar reka meðal annars Bónus, Olís, Hagkaup og fleiri keðjur.
Samtök atvinnulífsins og Samtök verslunar og þjónustu hafa gagnrýnt umræðuskjölin og telja þau bera þess merki að SKE hafi á köflum „valið framsetningu sem vekur grunsemdir um háttsemi fyrirtækja áður en rannsókn er lokið“.
Halla telur þau hins vegar sýna merki um að stærri fyrirtæki séu ekki að taka þátt í því verkefni sem lægri verðbólga og vextir séu.
„Þetta allt ber að sama brunni, að fyrirtækin, stóru fyrirtækin í landinu sem eru með verðmótandi áhrif, eru ekki að taka þátt í verkefninu að ná verðbólgu niður og það er bara rosalega alvarlegur vandi sem við stöndum frammi fyrir,“ segir hún.
