Hilmar Veigar Pétursson, forstjóri CCP Games, segist hafa snúist algjörlega í afstöðu sinni til aðildar Íslands að Evrópusambandinu á síðustu tólf árum.
Árið 2014 talaði hann opinberlega fyrir því að Ísland gengi einfaldlega í ESB og tæki upp evru. Nú ætlar hann að greiða atkvæði gegn því að aðildarviðræður verði teknar upp að nýju.
Ástæðan er að hans sögn ekki sú að hann hafi skyndilega fengið meiri trú á íslensku krónunni eða gleymt þeim vandamálum sem hann taldi hana skapa á sínum tíma. Hann segir Evrópusambandið sjálft hafa breyst, efnahagsleg þróun innan þess hafi verið slök og reynslan af Brexit hafi sýnt honum hversu erfitt sé að vinda ofan af aðild þegar ríki hefur tekið skrefið til fulls.
Hilmar fór yfir þessa afstöðubreytingu í umræðum í Grósku og rifjaði þar upp eigin málflutning frá Iðnþingi árið 2014.
Þá var hann orðinn langþreyttur á óstöðugleika íslenska hagkerfisins og taldi krónuna ekki þjóna hagsmunum landsins. Lausnin virtist einföld í hans augum: ganga í Evrópusambandið og taka upp evru.
Tólf árum síðar er hann á allt annarri skoðun.
Brexit breytti sýninni
Eitt af því sem Hilmar segir vega þungt í afstöðu sinni er reynsla Breta.
Hann segist áður hafa litið svo á að þótt Ísland gengi í sambandið væri alltaf hægt að endurskoða þá ákvörðun síðar ef hún reyndist röng. Brexit hafi hins vegar sýnt honum að slíkt sé langt frá því einfalt.
„Ef Ísland gengur í ESB og tekur upp evru, þá er það óafturkræft“
Bretland var hluti af Evrópusamstarfinu í áratugi og þegar ákvörðun var tekin um útgöngu tók við margra ára ferli sem hafði gífurlegar pólitískar og efnahagslegar afleiðingar.
Hilmar telur því mikilvægt að Íslendingar líti ekki á aðild sem eitthvað sem auðvelt sé að prófa og hætta svo við.
„Ef Ísland gengur í ESB og tekur upp evru, þá er það óafturkræft,“ sagði hann og vísaði þar til þess hversu erfitt væri í reynd að snúa ferlinu við.
Segir Evrópu hafa dregist aftur úr
Stærsti hluti málflutnings hans sneri þó að þróun Evrópusambandsins sjálfs frá því hann talaði fyrir aðild.
Hann telur sambandið hafa breyst verulega frá árunum 2009 til 2014 og segir efnahagslegar tölur gefa tilefni til að spyrja hvort Evrópa sé á réttri leið.
Hilmar benti meðal annars á mun hægari framleiðnivöxt í Evrópu en í Bandaríkjunum og á minnkandi hlut evrópskra fyrirtækja meðal verðmætustu fyrirtækja heims.
Í hans huga segir sú þróun meira en mörg pólitísk slagorð. Fyrirtæki, fjárfestar og fjármagn leiti í auknum mæli annað og sérstaklega til Bandaríkjanna.
Hann tók einnig dæmi af evrópskum tæknifyrirtækjum og vísaði til þess að stjórnendur þeirra hefðu ítrekað kvartað undan regluverki, miðstýringu og skrifræði innan sambandsins.
Þá nefndi hann svonefnda Draghi skýrslu, þar sem veik samkeppnisstaða Evrópu og þörf fyrir aukna framleiðni og fjárfestingu hefur verið dregin fram í dagsljósið.
Þar telur hann að baráttan gegn alvarlegum glæpum geti leitt til þess að grafið verði undan dulkóðun og friðhelgi samskipta
Að mati Hilmars er vandinn því ekki aðeins tímabundinn hagvaxtarskortur heldur umhverfi sem geri Evrópu lítt aðlaðandi fyrir fyrirtæki og fjárfestingu.
Regluverkið sífellt þyngra
Það sem virðist þó hafa haft hvað mest áhrif á Hilmar er þróun evrópsks regluverks.
Hann líkti Evrópusambandinu við hljómsveit sem væri dæmd eftir lögunum sem hún gæfi út. Að hans mati hafi lögin sem komu frá sambandinu þegar hann studdi aðild Íslands verið bærilegri.
Þar nefndi hann meðal annars GDPR, AI Act, ChatControl og ETS kerfið.
Hilmar telur vandann felast í því að reglurnar verði sífellt víðtækari og að þær taki í auknum mæli ákvarðanir frá einstökum ríkjum.
Í dag þurfi Ísland vissulega að innleiða stóran hluta evrópskrar löggjafar vegna EES samningsins. Hann telur þó mikilvægan mun felast í því að Ísland standi utan ESB og hafi þar með meira svigrúm til aðlögunar og í ákveðnum tilvikum möguleika á að hafna reglum.
Með fullri aðild yrði sambandið allt annað að hans mati. Þá yrði regluverkið einfaldlega hluti af íslenskum rétti án þess svigrúms sem Ísland hefur nú.
Varar við því að góður ásetningur leiði til slæmra niðurstaðna
Hilmar tók ETS losunarviðskiptakerfi ESB sem dæmi um regluverk sem geti haft góðan tilgang en ófyrirséðar afleiðingar.
Markmiðið með kerfinu sé að draga úr losun, en hann telur hættu á því að mengandi framleiðsla flytjist einfaldlega frá Evrópu til annarra heimshluta. Evrópa geti þá sýnt minni losun innan eigin landamæra án þess að heildarlosun heimsins minnki.
Hilmar var með svipaða gagnrýni á ChatControl.
Þar telur hann að baráttan gegn alvarlegum glæpum geti leitt til þess að grafið verði undan dulkóðun og friðhelgi samskipta. Þegar opnað sé fyrir eftirlit með dulkóðuðum samskiptum skapist um leið ný öryggisáhætta.
Hilmar, sem hefur starfað við þróun EVE Online og rekstur CCP í meira en tvo áratugi, tengdi þetta við eigin reynslu af því að byggja upp flókin kerfi þar sem breyting á einni reglu getur haft áhrif sem erfitt er að sjá fyrir.
Hann segist sjálfur ekki treysta sér til að hanna fullkomið „leikjakerfi“ fyrir hagkerfi eða samfélag og telur stjórnmálamenn heldur ekki geta gert ráð fyrir að flókið regluverk skili alltaf þeirri niðurstöðu sem stefnt sé að.
