Staða vegna vændis og mansals virðist aldrei hafa verið alvarlegri. Brýn þörf er á markvissri aðgerðaáætlun stjórnvalda sem tekur mið af ástandi dagsins í dag, segir dósent við lagadeild HR.
Í umfjöllun Kveiks um vændisstarfsemi á Íslandi kemur fram að vændi sé mjög umfangsmikið og auglýsingar hafi aldrei verið fleiri. Svala Ísfeld Ólafsdóttir, dósent við lagadeild HR, segir þáttinn hafa gera mikilvæga úttekt á stöðu vegna vændis á Íslandi. Sömuleiðis þjóni hann sem áminning um alvarleika kynlífsmansals.
„Eftir að hafa horft á þáttinn fékk maður auðvitað þá tilfinningu, þá sýn og þær upplýsingar að við værum á margan hátt búin að missa tökin á vændi og mansali í kynferðislegum tilgangi,“ segir Svala og bætir við að umfjöllunin hafi eflaust slegið marga.
Stór hluti vændismála fellur undir mansal
Svala segir að stór hluti vændismála falli undir mansal sem feli í sér grafalvarleg mannréttindabrot. Því sé afar aðkallandi að koma í veg fyrir áframhaldandi eða versnandi þróun.
„Ég held að það sé mikilvægt að átta sig á því hversu stór hluti af því sem við köllum vændi er mansal, sem eru grafalvarleg mannréttindabrot. Þannig að það þarf að gefa þessu meiri athygli og meiri gaum,“ segir Svala.
„Þetta er alls ekki skýrt lengur og í dag erum við búin að gera okkur ljóst að margir þeir sem selja vændi eru alls ekki að því af fúsum og frjálsum vilja heldur eru þetta oft og tíðum þolendur mansals. Svo er þetta hópur í viðkvæmri stöðu og í áhættuaðstæðum þar sem auðvelt er að beita fólk ofbeldi, nauðung eða þvingun þannig að vændi getur mjög fljótlega, hratt og örugglega orðið að mansali.“
Siðferðisvitund hjá stórum hópi ekki betri en þetta
Á Íslandi er vændi sem slíkt ekki ólöglegt. Farin er svokölluð sænsk leið sem kveður á um að ólöglegt sé að kaupa vændi og hafa milligöngu um það. Afleiðingar fyrir vændiskaupendur eru þó ekki ýkja miklar, oftast sektir í kringum 200 þúsund krónur, en gefin er út ákæra ef viðkomandi gerist aftur uppvís að vændiskaupum.
Dómsmálaráðherra boðaði í dag fyrirhugaðar lagabreytingar sem kveða á um að lágmarksrefsing vegna kaupa á vændi verði fangelsi en ekki sekt. Breytingin er hluti af nýrri landsáætlun gegn kynbundnu ofbeldi sem kynnt verður á morgun.
Svala segir breytingu löggjafarinnar á sínum tíma hafa verið mikilvægt skref í að styðja við hóp í viðkvæmri stöð sem stundaði vændi. Með henni gætu einstaklingar sem stunduðu vændi leitað réttar síns þegar á þeim var brotið.
„Með því að hafa refsiábyrgðina á herðum kaupenda þá eru það auðvitað ótvíræð skilaboð til samfélagsins að við líðum ekki vændi á Íslandi, við styðjum ekki að líkamar fólks séu söluvara.
Þetta ætti að hafa fælingarmátt, en maður veltir því fyrir sér hvort þetta hafi raunverulegan fælingarmátt því kaupendur eru fyrst og fremst íslenskir karlmenn. Það segir okkur að siðferðisvitundin í samfélaginu hjá stórum hópi fólks er ekki betri en þetta og það gefur líka lögreglunni kost á að fylgjast með þessum brotum, stíga inn í aðstæður og þá komast að því hvort þarna séu undirliggjandi alvarlegri mannréttindabrot eins og mansal heldur en ef það væri algjört refsileysi gagnvart brotunum, bæði hvað varðar kaupendur og auðvitað gerendur eins og núna hefur verið afnumið. “
Aðgerðir gegn mansali ekki uppfærðar í langan tíma
Að sögn Svölu varpar umfjöllun Kveiks um vændisstarfsemi ljósi á mikilvægi þess að íslensk stjórnvöld forgangsraði vinnu að nýrri aðgerðaráætlun um baráttuna gegn mansali.
Svala segir núgildandi áætlun hafa engan tímaramma. Þar í auki sé frekar um að ræða áhersluskjal sem ekki hafi verið uppfært í langan tíma. Því sé aðkallandi að stjórnvöld taki þá ábyrgð sem þeim beri skylda til og standi við skuldbindingar sínar gagnvart alþjóðlegum mannréttindasáttmálum.
„Ég held að það sé mjög mikilvægt í ljósi þess hvernig staðan er á Íslandi í dag að það sé drifið í að ljúka þessari vinnu, að aðgerðaráætlunin heiti aðgerðaráætlun en ekki áhersluskjal og að í henni séu yfirlýsingar um aðgerðir sem á að framkvæma og lagt er á íslensk stjórnvöld og undirstofnanir þeirra til að framkvæma.“
„Og að hún hafi tímaramma og verði endurskoðuð, að hún sé árangursmæld og að sett verði fram ný áætlun í ljósi árangurs og stöðunnar á Íslandi að ákveðnum árafjölda liðnum.“
