Sáttmálinn um verndun líffræðilegs fjölbreytileika er einn þriggja meginsáttmála sem þjóðir heims komu sér saman um á Heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Ríó de Janeiro sumarið 1992. Hinir snúa annars vegar að aðgerðum til að hamla gegn loftslagsbreytingum og hlýnun Jarðar, og hins vegar að vörnum gegn eyðimerkurmyndun. Óhætt er að segja að illa hafi gengið að ná þeim árangri sem að var stefnt.
Háleit markmið
Fyrir fjórum árum, á þrjátíu ára afmæli heimsráðstefnunnar í Ríó og fimmtándu COP-ráðstefnunni um líffræðilegan fjölbreytileika samþykktu nánast öll ríki heims nema Bandaríkin og Vatikanið að gyrða sig í brók og settu sér 23 háleit markmið á þremur sviðum: Að fækka ógnum við líffræðilegan fjölbreytileika - það er að segja dýra- og plöntutegundir, vistkerfi og svo framvegis, finna leiðir til að mæta þörfum mannfólksins án þess að spilla umhverfinu og svo að þróa tæki, tól og aðrar lausnir sem duga til að ná hinum markmiðunum.
Öllum þessum markmiðum átti - og á - að ná fyrir árið 2030.
Litlar efndir
Þrjú af þessum 23 markmiðum vega sýnu þyngst.
Mikilvægast og metnaðarfyllst þeirra er markmiðið um að tryggja vernd - friðun - 30 prósenta af yfirborði Jarðar, það er að segja nær þriðjungs allra líf- og vistkerfa heimsins, jafnt á landi sem í sjó. Í öðru lagi á að fella niður minnst 500 milljarða dala niðurgreiðslur til jarðeldsneytis framleiðslu og kolefnismengandi iðnaðar, og loks á að hreinsa, endurheimta, endurlífga 30 prósent af flatarmáli spilltra vistkerfa, á láði jafnt sem legi.
Í stuttu máli sagt, þá hafa engin þessara 23 markmiða náðst og ekkert útlit er fyrir að þau náist fyrir 2030. Reyndar hafa fá eða engin loftslags- og umhverfismarkmið sem alþjóðsamfélagið hefur sett sér á og frá Ríó '92 náðst, en það er önnur saga.
Áhyggjur af ástandinu áberandi meðal ráðstefnugesta
Þorgerður María Þorbjarnardóttir, formaður Landverndar, er í Jerevan, höfuðborg Armeníu, þar sem sautjánda heimsráðstefnan um líffræðilegan fjölbreytileika er í fullum gangi. Spegillinn náði tali af Þorgerði og spurði hana frst, hvort ráðstefnugestir væru bjartsýnir á að þetta breytist, að það takist að ná þessum markmiðum á næstu fjórum árum, eða í það minnsta einhverjum þeirra.
„Ég held að grunntónninn hérna á ráðstefnunni séu áhyggjur af ástandinu," segir Þorgerður, enda sýni allar skýrslur og gögn sem lögð hafa verið fram að himinn og haf sé á milli þeirra metnaðarfullu markmiða sem sett voru fram fyrir fjórum árum og árangursins sem náðst hefur.
Erum enn „í stríði við náttúruna"
„Þannig að það er langt frá því að við náum þessu. Og [Antonio] Guterres sagði hérna fyrir ráðstefnuna [...] að við værum í rauninni ennþá í stríði við náttúruna, og yfirskriftin síðast var „friður við náttúruna.“ Þetta, segir Þorgerður, snertir mögulega taug hjá Íslendingum, „af því að Halldór Laxness talaði einmitt um hernaðinn gegn landinu fyrir um sextíu árum og átti við votlendið. Og okkur hefur einmitt gengið frekar illa að endurheimta það votlendi sem hefur verið raskað. Það er kannski ágætlega lýsandi fyrir hvernig gengur að ná markmiðunum með þessum samningi almennt."
Mikið talað og margt ákveðið en hvað svo?
Sem fulltrúi frjálsra félagasamtaka Þorgerður er hún einungis að fylgjast með gangi mála á þessari miklu ráðstefnu, en hefur þar hvorki tillögu- né atkvæðisrétt. Það hafa hins vegar fulltrúar stjórnvalda frá um það bil tvö hundruð ríkjum. Og það er vissulega mikið talað á þessari ráðstefnu eins og öðrum slíkum og ýmislegt ákveðið, en hvað með aðgerðir?
„Það náttúrulega verður að vera þannig að þegar heim er komið, þá gerist eitthvað meira. Það er ekki alveg nóg að mæta á svona ráðstefnur og segja falleg orð, heldur snýst þetta að miklu leyti um það að metnaðurinn aukist líka þegar heim er komið og á milli ráðstefna. Og það hefur kannski verið í minna lagi, því miður og Ísland er þar engin undantekning," segir Þorgerður. „Okkar aðgerðaáætlun um líffræðilega fjölbreytni er mjög þunnur pappír."
Hlusta má á umfjöllun Spegilsins og viðtalið í heild sinni í spilaranum hér að neðan.
