Vilborg Ása er gestur dagsins í Vísi að viðræðum, þar sem Evrópumálin og komandi atkvæðagreiðsla um aðildarviðræður eru krufin til mergjar. Vilborg var ráðgjafi í alþjóðadeild Alþingis á árunum 2012-2018 og var starfsnemi hjá Evrópuþinginu 2010-2011.
Kastljós erlendra fjölmiðla hefur beinst að atkvæðagreiðslunni síðustu vikur en Vilborg segir algengan misskilning meðal útlensku pressunnar að hótanir Donalds Trump Bandaríkjaforseti meginástæða þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Enda stóð til að halda atkvæðagreiðsluna áður en Trump gaf út hótanir sína í garð Grænlendinga.
Vilborg telur þó að öryggis- og varnarmál hafi fengið óvenjulitla athygli í umræðunni.
Hún segir það hafa verið óhugsandi í viðræðunum 2009 til 2013 að aðild Íslands að sambandinu gæti veikt samskipti Íslands við Bandaríkin, en nú séu önnur teikn á lofti miðað við sviptingar í alþjóðakerfinu.
Full yfirráð í framkvæmd
Í viðtalinu erfer Vilborg um víðan völl og ræðir einnig sjávarútvegsmálin. Hún telur útilokað að fá varanlegar undanþágur frá sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins í heild.
„Hins vegar er spurning um hvort hægt sé að hanna hlutina að innan þannig að við erum de facto með full yfirráð.“
Aðspurð um mögulega útfærslu í viðræðum til að tryggja yfirráð yfir auðlindinni telur hún að raunhæfasta leiðin væri að tryggja Íslandi sem mest áhrif eða jafnvel forystu innan samninganefndarinnar.
„Mögulega væri hægt að leggja fram smáríkjakortið, og sérstöðuna, og fjarlægðina og svo framvegis. Ég meina; Malta hefur fengið einhverjar undanþágur í sjávarútvegi til dæmis en þetta er ekki alveg skýrt.“
Hún tekur samt fram að hún þekki ekki nákvæm lagaleg atriði enda hvorki lögfræðingur né sjávarútvegssérfræðingur.
Sömuleiðis sé hæpið að fá undanþágu frá reglum um frjálsar fjárfestingar, en Ísland sé nú þegar með undanþágu í EES hvað það varðar. Markmiðið gæti frekar verið að tryggja að reksturinn haldist í landi, t.d. með búsetuskilyrðum fyrir fjárfesta, en hún bendir á að Bretar hafi tapað sambærilegu máli fyrir Evrópudómstólnum gagnvart Spánverjum, svo óvíst sé hvort slíkt standist.
Aðlögunarviðræður með minni aðlögun
Hún útskýrir að formlega séu aðildarviðræður við Evrópusambandið eins konar „aðlögunarviðræður“ en setur þann fyrirvara að Ísland sé sem EES-ríki þegar verulega aðlagað Evrópuregluverki.
Ísland væri að mörgu leyti í annarri stöðu en önnur umsóknarríki enda hafi landið virkt lýðræði og réttarríki og virði grundvallarmannréttindi, sem önnur umsóknarríki geta ekki öll státað sig af. Það séu þau atriði sem aðlögun snúi alla jafna að.
Hún segir að í síðustu viðræðum hafi íslensk stjórnvöld samið við ESB um að nægjanlegt væri að leggja fram áætlanir um hvernig aðlögun yrði háttað, aðallega í landbúnaði og byggðamálum, en samþykkt að þem yrði ekki breytt fyrr en þjóðin hefði samþykkt aðild.
Vilborg snertir einnig á innanlandspólitík, landbúnaðarmálum og mörgu fleiru. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að ofan og á öllum helstu streymisveitum.
