Verðmætasköpun íslensks sjávarútvegs byggist ekki aðeins á þeim fiski sem dreginn er úr sjó heldur á samþættri virðiskeðju veiða, vinnslu og markaðssetningar. Fullvinnsla, markaðsstarf, tæknivæðing og nýting hliðarafurða halda störfum, þekkingu og verðmætum innanlands. 

Aðild að ESB gæti skert aflaheimildir Íslands, opnað fyrir erlent eignarhald og breytt samkeppnisstöðu gagnvart niðurgreiddum sjávarútvegi innan ESB. Minni aflahlutdeild Íslands og erlent eignarhald gætu lagst saman og aukið hættuna á að vinnsla, störf og verðmæti færðust úr landi.  

Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri greiningu SFS um mikilvægi innlendrar virðiskeðju sjávarútvegs. 

Í greiningunni kemur meðal annars fram: 

• Sjávarafurðir eru um 40% af vöruútflutningi Íslands, samanborið við um 6% í Noregi þar sem hlutfallið er næsthæst Evrópuríkja. Störf í fiskveiðum eru jafnframt 1,6% af störfum alls hér á landi, en aðeins 0,5% í Króatíu þar sem hlutfallið er næsthæst meðal Evrópuríkja.  
• Sjávarútvegur styrkti áfallaþol Íslands í heimsfaraldrinum. Samþætt virðiskeðja gerði fyrirtækjum kleift að bregðast hratt við breyttum aðstæðum og stóðu sjávarafurðir undir 25-30% útflutningstekna í gegnum faraldurinn.

• Ísland fullvinnur mun stærri hluta sjávarafla en Noregur. Unnar afurðir eru 88% af útfluttum þorski, 84% af ufsa og 71% af ýsu. Samsvarandi hlutföll í Noregi eru 40%, 49% og 4%. 

• Fiskur frá Noregi skapar um 80% fleiri störf innan ESB en í Noregi. 

• Aðild Íslands að ESB gæti fært forræði yfir stjórn fiskveiða til ESB, þar á meðal vald til að ákveða heildarafla og skiptingu aflaheimilda. Einnig myndi aðild opna fyrir erlendar fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegi. 

• Víða á landsbyggðinni stendur sjávarútvegur undir 10–20% atvinnutekna. Hlutfallið er hæst á Vestfjörðum, eða 23%, og 20% á Austurlandi. Í fjölmörgum byggðum verða 20–50% allra atvinnutekna til í veiðum og vinnslu.  

• Beint skattspor fyrirtækja í veiðum og vinnslu er áætlað um 90 milljarðar króna árið 2025 samkvæmt nýju mati SFS. 

• Ísland er eina Evrópuríkið þar sem sértæk gjöld á sjávarútveg eru umfram opinberan kostnað vegna greinarinnar. Í öðrum Evrópuríkjum er sjávarútvegur niðurgreiddur, meðal annars með stuðningi við veiðar, vinnslu og nýsköpun. 

Við inngöngu í ESB er því ekki nóg að tryggja að veiðar haldi áfram við Ísland eða að aflaheimildir verði áfram skráðar hér. Áður en ákvörðun er tekin þarf að liggja fyrir hvernig tryggja eigi innlend yfirráð, áframhaldandi vinnslu og þann efnahagslega og samfélagslega ávinning sem verður til í allri virðiskeðjunni. Það sem er í húfi er ekki aðeins aflinn heldur hvar verðmætin verða til og hver nýtur þeirra. 

Greininguna í heild má lesa hér: