Andri Már Mortensen Birgisson, sem dæmdur var í átta ára fangelsi fyrir hlut sinn í Reykholtsmálinu, var höfuðpaur og aðalskipuleggjandi þess. Þetta kemur fram í dómi Héraðsdóms Suðurlands sem birtur var í dag.
Alls voru sex ákærð í málinu fyrir sérstaklega hættulega og stórfellda líkamsárás, frelsissviptingu, ólögmæta nauðung og rán.
Brotaþoli, sem er 61 árs gamall palestínskur maður með maltneskt ríkisfang, var sviptur frelsi sínu frá föstudeginum 19. apríl til mánudagsins 22. apríl 2024 á heimili sínu í Reykholti. Þar beittu sexmenningarnir hann ítrekuðu og margþættu ofbeldi og hótunum í því skyni að ná af honum fjármunum.
Í framhaldi af því var hann farðaður og áverkar hans huldir og farið með hann í verslun Símans þar sem ákærðu fengu útgefin fyrir hann rafræn skilríki. Eftir það var manninum ekið upp á Keflavíkurflugvöll og honum flogið þaðan með tengiflugi til Möltu. Brotaþoli fór þá heim til fyrrum konu sinnar og komu hún og dóttir hennar honum undir læknishendur.
Alls náðu sakborningar að hafa af brotaþola 17,66 milljónir króna.
Maðurinn hlaut af ofbeldinu, meðal annars, blæðingu í framheila, mar í kringum hægra auga, brot á nefbeini, bólgu á hægri kjálka, brot bæði hægra og vinstra megin á kjálka, brot á fjórum tönnum, tapaði 15 tönnum og missti krónur á tveimur ásamt fjölda annarra minni áverka.
Þegar maðurinn veitti skýrslu við aðalmeðferð málsins, tæpum tveimur árum eftir að það gerðist, sagði hann enn erfitt að rifja upp ofbeldið í Reykholti og að hann stríddi enn við bæði líkamleg og sálræn eftirköst þess.
Fyrir nánari útlistun á atburðarás málsins bendum við á færsluna hér fyrir neðan eða dóm Héraðsdóms Suðurlands.
Dómurinn lýsir atburðarás sem fá fordæmi virðast fyrir í íslenskri dómaframkvæmd, þar sem frelsissvipting, fjárkúgun og nauðug brottför brotaþola úr landi fléttast saman í einu sakamáli. Þá er sérstakt að verulegt magn af upptökum var til í málinu þar sem sími Andra Más tók upp öll samtöl og hljóð um leið og reynt var að hringja úr símanum – hvort sem símtölunum var svarað eða ekki.
Fékk 8 ár fyrir að skipuleggja verknaðinn
Við ákvörðun refsingar allra ákærðu var litið til þess að langt var liðið frá því brotin voru framin. Ákæra var gefin út í málinu í febrúar 2026 en það átti sér stað í apríl 2024.
Andri Már var dæmdur í átta ára fangelsi fyrir þátt sinn í málinu og voru brot hans sögð framin í hagnaðarskyni af einbeittum ásetningi og af algeru skeytingarleysi gagnvart heilsu, velferð og frelsi brotaþola. Þá stóðu brotin yfir samfellt um nokkurra daga skeið.
Sannað þótti að Andri Már hefði staðið að frelsissviptingunni og skipulagt hana, beitt brotaþola ofbeldi og stjórnað því hvernig reynt var að komast yfir bankaaðgang hans.
Þá framkvæmdi hann millifærslur af reikningum hans og skipulagði ferð hans bæði til Reykjavíkur og af landi brott til Möltu.
Upptökur sem minnst var á framar í fréttinni voru lykilsönnunargagn í málinu og taldi dómurinn að þær sýndu fram á að Andri hefði verið helsti skipuleggjandi og gerandi í málinu.
Ingunn Rut og Pétur fengu 3 ár
Ingunn Rut Sigurðardóttir, sem hlaut þriggja ára fangelsi, játaði sinn þátt í frelsissviptingu og ólögmætri nauðung fyrir dómi og gekkst einnig við því að hafa stolið bíl brotaþola.
Ekki þótti sannað að hún hefði sjálf beitt manninn ofbeldi sem hún var ákærð fyrir eða að hún hefði haft ásetning til þess.
Dómurinn lagði sérstaka áherslu á að Ingunn væri eini sakborningurinn sem hefði axlað ábyrgð með játningu sinni og lýst yfir iðrun. Dómari taldi þá iðrun trúverðuga og lét það hafa áhrif til lækkunar á refsingu hennar.
Pétur Már Mortensen Birgisson, bróðir Andra Más, var einnig dæmdur í þriggja ára fangelsi. Litið var til þess að hann var ungur þegar brotin áttu sér stað eða 18 ára gamall. Einnig var horft til þess að Pétur væri hræddur við bróður sinn. Því var þó hafnað að Pétur hefði verið viljalaust verkfæri í höndum bróður síns.
Sannað þótti að hann hefði tekið þátt í frelsissviptingunni, ekið brotaþola á milli staða og fylgt honum upp á flugvöll. Þá hefði hann ítrekað snúið aftur í Reykholt til þess að halda áfram að taka þátt í frelsissviptingu brotaþola meðan á henni stóð og fengið fjármuni frá honum eftir það.
Vissi af frelsissviptingunni og hagnaðist á henni
Sigurður Gunnar Ásgeirsson, faðir Ingunnar og leigusali brotaþola, var dæmdur í tveggja og hálfs árs fangelsi. Hann hafnaði öllum ásökunum fyrir dómi og sagðist ekki hafa vitað af því ofbeldi sem beitt hefði verið helgina sem brotaþoli var frelsissviptur. Dómurinn féllst ekki á þær skýringar en féllst þó á að Sigurður hefði ekki stjórnað málinu, heldur verið skipuleggjandi þess, líkt og ákæra byggði að hluta til á.
Sannað þótti að Sigurður Gunnar hefði vitað að brotaþoli væri frelsissviptur í húsi hans og tekið þátt í að frelsissvipta hann með það í huga að markmið þeirrar frelsissviptingar væri að ná af honum fjármunum. Þá naut hann ávinnings af því þegar tvær milljónir króna voru millifærðar á hans reikning.
Fengu lægri refsingar fyrir minni aðkomu
Mennirnir tveir sem komu með Andra Má að heimili brotaþola í fyrstu, föstudaginn 24. apríl, fengu lægstu refsingarnar.
Sá fyrri hlaut eins árs fangelsi en sannað þótti að hann hefði farið með Andra til Reykholts og tekið þar þátt í frelsissviptingu og ólögmætri nauðung á fyrstu klukkustundunum.
Ekki þótti sannað að hann hefði beitt brotaþola ofbeldi eða tekið þátt í að kúga út úr honum fé. Þá hefði maðurinn ekki haft ásetning til þess að fremja þau brot sem framin voru eftir að hann yfirgaf vettvanginn. Stórum hluta ákærunnar á hendur honum var því vísað frá.
Sá seinni hlaut vægustu refsinguna í málinu eða alls sex mánuði. Líkt og fyrri maðurinn var talið sannað að hann hefði komið að frelsissviptingunni í upphafi og tekið þátt í henni. Aðkoma hans að málinu var talin takmörkuð og hann hefði ekki haft af henni neinn fjárhagslegan ávinning eða verið skipuleggjandi.
Mikið ósamræmi í framburði brotaþola
Í dóminum kemur fram að mikið ósamræmi var á framburði brotaþola og þess sem fram kom í málinu. Sem dæmi má nefna að hann taldi sig hafa verið í íbúð sinni allan þann tíma sem frelsissviptingin fór fram en upptaka úr síma Andra sannar það að maðurinn slapp á einum tímapunkti út úr henni en var færður þangað aftur.
Þá var ekki talið fullljóst af framburði hans hverjir komu inn á heimili hans á föstudagskvöldinu eða hverjir komu þar inn síðar. Hann taldi meðal annars að Ingunn Rut hefði verið í íbúðinni frá upphafi en það var talið ósannað. Fleiri dæmi um ósamræmi komu einnig fram í hinum ýmsu frásögnum sem raktar eru í dóminum.
Dómari taldi ekki að brotaþoli hefði vísvitandi sagt ósatt frá eða ruglingslega og að líklega væri ástæðan fyrir ósamræminu það áfall sem maðurinn varð fyrir. Hins vegar var ekki talið mögulegt að sakfella ákærðu í málinu fyrir háttsemi og athafnir sem aðeins var lýst í framburði mannsins við aðalmeðferðina.
Ósönnuð húsaleiguskuld ekki réttlæting á meðferð brotaþola
Rætt var mikið við aðalmeðferðina um rót málsins sem talin er vera húsaleiguskuld sem brotaþoli hefði skuldað Sigurði Gunnari. Hún hefði safnast upp á þeim fjórum árum sem maðurinn dvaldi hjá Sigurði. Hún á að hafa verið um 560 þúsund krónur.
Dómurinn komst að þeirri niðurstöðu að ætluð, en alls ósönnuð, skuld hefði ekki komið til neinnar skoðunar og hefði verið málinu alls óviðkomandi. Hún gæti þá ekki réttlætt neitt af þeim raunum og píslum sem brotaþoli varð fyrir.
Brotaþola voru dæmdar alls 6 milljónir króna í miskabætur og tæplega 4,2 milljónir króna í skaðabætur vegna fjárhagslegs tjóns.
