Hútar ná yfirhöndinni við eina mikilvægustu siglingaleið heims – hætta á frekari röskun olíuflutninga

Hersveitir alþjóðlega viðurkenndrar ríkisstjórnar Jemens, sem njóta stuðnings Sádi-Arabíu, hafa hörfað frá hernaðarlega mikilvægu svæði við Bab el-Mandeb-sund, suður af Rauðahafi. Brottflutningurinn styrkir verulega stöðu Húta, sem njóta stuðnings Írans, og eykur áhyggjur af öryggi einnar mikilvægustu siglingaleiðar heims.
Samkvæmt Reuters tilkynntu stjórnarherirnir á sunnudag að þeir hefðu ákveðið að flytja herlið sitt frá Dhubab-flugvellinum og svæðinu við Bab el-Mandeb til Aden, þar sem ríkisstjórn Jemens hefur haft aðsetur sitt frá árinu 2015.
Afturhaldið er talið mikið áfall fyrir hernaðaraðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem hóf gagnsókn fyrir sex vikum til að endurheimta strandhéruð sem Hútar höfðu lagt undir sig í september.
Hútar styrkja yfirráð sín við Rauðahaf
Bab el-Mandeb-sund tengir Rauðahaf við Adenflóa og Indlandshaf. Um sundið fara skip sem sigla milli Asíu og Evrópu í gegnum Súesskurðinn.
Yfirráð yfir strandhéruðum við sundið veita Hútum aukna möguleika á að ógna alþjóðlegum vöruflutningum, meðal annars olíu- og gasflutningum.
Í september náðu Hútar mikilvægum svæðum við suðurhluta Rauðahafs. Í október hófu hersveitir ríkisstjórnarinnar gagnsókn með stuðningi Sádi-Arabíu og náðu meðal annars Dhubab aftur á sitt vald.
Sú sókn virðist nú að mestu hafa runnið sitt skeið.
Hersveitir ríkisstjórnarinnar hafa fært sig suður til al-Suqyah, um 150 kílómetra vestur af Aden, en segjast enn vinna að því að hrekja Húta frá nálægum strandsvæðum.
Þótt Hútar hafi styrkt stöðu sína við sundið liggur ekki fyrir að þeir hafi náð fullri stjórn á allri skipaumferð um það.
Sádi-Arabía undir auknum þrýstingi
Átökin eru jafnframt alvarlegt áfall fyrir Sádi-Arabíu, sem hefur stutt ríkisstjórn Jemens í baráttunni gegn Hútum.
Hútar hafa á undanförnum mánuðum aukið árásir með drónum og eldflaugum á skotmörk í Sádi-Arabíu, meðal annars flugvelli, hafnir og orkumannvirki.
Árásir hafa meðal annars beinst að aðstöðu ríkisolíufyrirtækisins Saudi Aramco og olíuútflutningshöfninni Yanbu við Rauðahaf.
Þetta hefur valdið truflunum á flugsamgöngum og olíuflutningum og aukið óvissu á alþjóðlegum orkumörkuðum.
Sádi-Arabía hefur svarað með loftárásum á stöðvar Húta í Jemen.
Tvær mikilvægar siglingaleiðir undir þrýstingi
Staðan er sérstaklega viðkvæm þar sem Íran hefur jafnframt raskað skipaumferð um Hormuz-sund, sem tengir Persaflóa við Ómanflóa og Indlandshaf.
Hormuz-sund er ein mikilvægasta útflutningsleið olíu og fljótandi jarðgass frá Persaflóaríkjunum.
Bab el-Mandeb er hins vegar lykilleið fyrir skip sem flytja vörur milli Asíu og Evrópu um Súesskurðinn.
Ef báðar þessar siglingaleiðir verða fyrir langvarandi truflunum gæti það haft veruleg áhrif á heimsviðskipti.
Skipafélög gætu þurft að beina fleiri skipum suður fyrir Góðrarvonarhöfða í Afríku, sem lengir siglingatíma og eykur eldsneytis- og flutningskostnað.
Slíkar breytingar geta að lokum haft áhrif á verðlag í Evrópu, þar á meðal á Íslandi, þótt umfang áhrifanna ráðist af því hversu lengi truflanirnar vara.
Borgarastyrjöldin blossar upp á ný
Borgarastyrjöldin í Jemen hófst árið 2014 þegar Hútar náðu höfuðborginni Sanaa á sitt vald.
Árið eftir hóf hernaðarbandalag undir forystu Sádi-Arabíu afskipti af átökunum til stuðnings alþjóðlega viðurkenndri ríkisstjórn landsins.
Vopnahlé sem Sameinuðu þjóðirnar höfðu milligöngu um árið 2022 dró verulega úr átökum, en bardagar hafa nú harðnað á ný.
Hútar ráða stórum hluta norðurhluta landsins og þeim svæðum þar sem meirihluti íbúanna býr.
Átökin hafa jafnframt orðið hluti af víðtækari spennu í Mið-Austurlöndum í kjölfar stríðs Bandaríkjanna og Ísraels við Íran.
Hundruð þúsunda á vergangi
Mannúðarástandið í Jemen hefur versnað verulega samhliða auknum bardögum.
Samkvæmt Reuters hafa um 300.000 manns flúið heimili sín vegna nýjustu átaka.
Um helmingur þeirra er nú í borginni Taiz, þar sem Hútar hafa komið á umsátri.
Hjálpargögn komast ekki inn í borgina og almennir borgarar eiga erfitt með að yfirgefa hana.
Bardagar hafa harðnað á vesturhluta Taiz-svæðisins og óttast hjálparsamtök að ástandið versni enn frekar.
Alþjóðaráð Rauða krossins greindi jafnframt frá því á sunnudag að Hútar hefðu sleppt 600 föngum.
Óvissa um framhaldið
Afturhald stjórnarhersins við Bab el-Mandeb markar mikilvæg þáttaskil í átökunum í Jemen.
Hútar hafa nú styrkt hernaðarlega stöðu sína við eina mikilvægustu siglingaleið heims, á sama tíma og átök við Sádi-Arabíu og spenna við Íran skapa aukna óvissu á alþjóðlegum mörkuðum.
Enn liggur ekki fyrir hvort Hútar hyggist nýta stöðu sína til frekari árása á kaupskip eða hvort nýjar hernaðaraðgerðir verði gerðar til að endurheimta svæðið.
Ljóst er þó að þróunin getur haft áhrif langt út fyrir landamæri Jemens, ekki síst á alþjóðlega orku- og vöruflutninga.