Orkuótti í Evrópu fyrir veturinn – gasbirgðir 20% undir meðaltali og verðhækkana óttast

Evrópa gengur inn í veturinn með óvenjulitlar jarðgasbirgðir og vaxandi áhyggjur af því að langvarandi kuldakast eða frekari truflanir á gasflutningum geti valdið miklum verðhækkunum. Samkvæmt nýrri greiningu Reuters eru gasbirgðir Evrópusambandsins og Bretlands um 20% undir tíu ára árstíðabundnu meðaltali og hafa ekki verið jafn litlar á þessum árstíma í meira en áratug.
Á sama tíma hefur Evrópa aukið innflutning á fljótandi jarðgasi (LNG), en aukningin hefur ekki nægt til að draga úr áhyggjum af framboði þegar kaldasti tími ársins fer í hönd.
Gasbirgðir um 200 teravattstundum undir meðaltali
Samkvæmt gögnum sem Reuters vísar til námu samanlagðar gasbirgðir Evrópusambandsins og Bretlands um 810 teravattstundum (TWh) þann 11. nóvember.
Það er um 200 TWh minna en tíu ára árstíðabundið meðaltal, eða um 20% undir því sem venjulegt er á þessum árstíma.
Birgðastaðan er sérstaklega viðkvæm vegna þess að veturinn er rétt að hefjast og eftirspurn eftir gasi eykst jafnan verulega þegar hitastig lækkar.
Gas er notað víða í Evrópu til húshitunar, raforkuframleiðslu og í iðnaði.
Ef veturinn reynist kaldari en búist er við gætu birgðir tæmst hraðar en áætlað hefur verið.
Evrópa kaupir meira gas en áður – en það dugar ekki til
Samkvæmt upplýsingum frá markaðsgreiningarfyrirtækinu Kpler stefnir innflutningur Evrópu á fljótandi jarðgasi í um 10,11 milljónir tonna í nóvember.
Það er aukning frá október, þegar innflutningurinn nam um 8,99 milljónum tonna.
Innflutningurinn er þó enn undir þeim 11,81 milljónum tonna sem bárust til Evrópu í nóvember á síðasta ári.
Reuters bendir á að þótt fleiri gasfarmar séu nú á leið til Evrópu sé aukningin ekki nægilega hröð til að bæta upp litlar birgðir.
Evrópa hefur orðið sífellt háðari fljótandi jarðgasi eftir að stór hluti gasflutninga um leiðslur frá Rússlandi stöðvaðist í kjölfar innrásarinnar í Úkraínu árið 2022.
Árið 2021 flutti Evrópa inn um 78,4 milljónir tonna af LNG, en árið 2025 hafði magnið aukist í rúmlega 125 milljónir tonna.
Átökin við Íran hafa áhrif á gasmarkaði
Ástandið í Mið-Austurlöndum hefur aukið óvissu á alþjóðlegum orkumörkuðum.
Katar er einn stærsti útflytjandi fljótandi jarðgass í heiminum, en átökin við Íran og óöryggi í Hormuz-sundi hafa takmarkað gasflutninga frá svæðinu.
Hormuz-sund er lykilleið fyrir útflutning á olíu og jarðgasi frá Persaflóaríkjunum.
Truflanir á siglingum þar geta því haft áhrif á framboð á LNG langt utan Mið-Austurlanda.
Þetta kemur á sama tíma og Evrópa þarf að tryggja nægar birgðir fyrir veturinn og keppir við Asíuríki um tiltæka gasfarma.
Gasverð í Asíu nálægt fjögurra ára hámarki
Verð á fljótandi jarðgasi á skyndimarkaði í Asíu hefur hækkað verulega.
Samkvæmt Reuters var viðmiðunarverð fyrir afhendingu í desember um 31,30 Bandaríkjadalir fyrir hverja milljón breskra varmaeininga (MMBtu) í vikunni sem lauk 13. nóvember.
Verðið er nálægt því hæsta sem sést hefur í fjögur ár.
Hátt verð hefur dregið úr eftirspurn frá sumum kaupendum í Asíu, meðal annars Kína og Japan.
Evrópa hefur því getað laðað til sín fleiri gasfarma, en Reuters telur að aukin samkeppni um takmarkað framboð geti haldið verði háu.
Ótti við kuldaköst
Langtímaveðurspár gera almennt ráð fyrir mildum eða meðalhörðum vetri í Evrópu.
Þrátt fyrir það hafa sérfræðingar áhyggjur af breytingum á heimskautasveipnum, svokölluðum polar vortex, sem geta aukið líkur á kuldaköstum.
Ef langvarandi kuldakast gengur yfir stóran hluta Evrópu getur eftirspurn eftir gasi aukist hratt.
Þá gætu birgðir minnkað enn frekar og gasverð hækkað.
Slík þróun gæti haft áhrif á húshitunarkostnað heimila, raforkuverð og rekstrarkostnað fyrirtækja.
Þýskaland sérstaklega viðkvæmt
Þýskaland er eitt stærsta gasnotkunarríki Evrópu og reiðir sig mikið á jarðgas í iðnaði og húshitun.
Samkvæmt gögnum Gas Infrastructure Europe voru gasbirgðir Þýskalands aðeins um 57,7% af geymslurými landsins þann 11. nóvember.
Það er um 30,7 prósentustigum undir fimm ára meðaltali fyrir sama árstíma.
Lítil birgðastaða í stærsta hagkerfi Evrópu getur aukið viðkvæmni evrópska gasmarkaðarins fyrir skyndilegum breytingum á eftirspurn eða framboði.
Gæti haft áhrif á verðlag á Íslandi
Ísland er í annarri stöðu en flest Evrópuríki þar sem húshitun og raforkuframleiðsla byggjast að mestu á jarðvarma og vatnsafli.
Íslensk heimili eru því ekki jafn háð innfluttu jarðgasi og heimili víða á meginlandi Evrópu.
Hækkandi gasverð getur þó haft óbein áhrif á íslenskt efnahagslíf.
Gas er mikilvægur orkugjafi í evrópskum iðnaði og hækkandi orkuverð getur aukið framleiðslukostnað á innfluttum vörum.
Þá getur orkuverð haft áhrif á flutningskostnað og verðbólgu í helstu viðskiptalöndum Íslands.
Áhrifin á íslenskt verðlag ráðast þó af mörgum þáttum, meðal annars gengi krónunnar, samningum fyrirtækja og þróun annarra orkumarkaða.
Hættan gæti varað fram yfir veturinn
Reuters bendir á að vandinn geti haldið áfram jafnvel þótt Evrópa komist í gegnum veturinn án alvarlegs orkuskorts.
Ef gasbirgðir verða mjög litlar í lok vetrar þurfa Evrópuríki að kaupa mikið magn af LNG næsta vor og sumar til að fylla geymslur á ný.
Það gæti haldið alþjóðlegu gasverði háu lengur en ella.
Staðan undirstrikar hversu háð Evrópa er alþjóðlegum gasmarkaði og hversu mikil áhrif átök í Mið-Austurlöndum geta haft á orkuöryggi álfunnar.

Heimildir: Reuters, 16. nóvember 2026; Kpler; Gas Infrastructure Europe; International Energy Agency.