Drög að reglugerð um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum hafa verið birt í samráðsgátt stjórnvalda. Þegar þetta er ritað hafa fimm umsagnir borist þar sem athugasemdir eru gerðar við fyrirhugað símabann í skólum. Tvær umsagnir varða stöðu barna sem glíma við sykursýki en nútímasykursýkisþjónusta byggir að stórum hluta á snjalltækjum. Hinar umsagnirnar varða bannið með almennum hætti.
Sálfræðingurinn Ásdís Bergþórsdóttir gerir athugasemdir við útfærslu reglugerðarinnar sjálfrar en þar sé til dæmis ekki hægt að finna skýr fyrirmæli um umsóknarferli undanþágubeiðna, afgreiðslufresti og kæruleiðir. Eins komi ekki skýrt fram hvernig símabannið eigi að virka þegar nemendur klára skóladaginn ekki í skólanum, svo sem þegar þeir fara í sund í síðasta tíma, þegar nemandi fer í frístund eða þegar nemendur þurfa að einhverjum ástæðum að fara fyrr úr skólanum. Varla geti það verið svo að símarnir þurfi þá að vera eftir í skólanum, en ef svo er þá vanti líka ákvæði sem lýsa því hvernig foreldrar geti nálgast tæki barna sinna. Telur Ásdís eins ljóst að banninu muni fylgja mikil skriffinska.
„Alvarlegast er að það er enginn tímarammi á afgreiðslu undanþága. Segjum að barn sé með sykursýki og þurfi að vera með síma í skólanum sem monitorar blóðsykur. Slíkt er að mínu mati augljós undanþága en það er ekkert sem kveður á um að skólastjóri verði að afgreiða slíka undanþágu fljótt. Hvað eiga foreldrar að gera þar til undanþága fæst? Ég held að flestir foreldrar velji að hafa barnið heima. Það hefur áhrif á skólagöngu ef barnið kemst ekki í skóla. Ekkert er hugað að þessum vanda í reglugerðinni.“
Aðstoðarskólastjórinn Guðný Stefanía Stefánsdóttir, sem starfar við Grunnskólann á Ísafirði, veltir því fyrir sér í umsögn hver eigi að bera kostnaðinn sem reglugerðin mun fella á sveitarfélögin vegna símabannsins.
„Hafa ber í huga að þessari reglugerð fylgir töluverður kostnaður fyrir sveitarfélög. Þessi hirsla eða skápur sem símarnir eiga að vera geymdir í verða að vera læstir. Hver á að borga þá? Hver á að sjá um að símarnir fari í þessa hirslu/skáp? Það þarf jafn margar hirslur/skápa og nemendur eru margir.“
Ímyndað vandamál og tækifærismennska
Skólastjóri Laugarnesskóla, Björn Gunnlaugsson, telur símabannið afleitt og ekki til þess fallið að ná markmiðum sínum. Hann bendir á nýlega skýrslu um álagsþætti í íslensku skólastarfi en þar er lítið sem ekkert fjallað um símamál. Veltir Björn því fyrir sér hvers vegna mennta- og barnamálaráðuneytið sé að setja símabann á oddinn þegar aðrar úrbætur eru meira aðkallandi. Skólakerfið sé fullfært um að útfæra sínar eigin reglur og telur Björn afskipti ráðuneytisins óþörf.
„Við sem störfum í skólakerfinu erum ekki í neinum vandræðum með að setja reglur í skólunum okkar og höfum enga þörf fyrir þessi afskipti ráðuneytisins. Umfjöllun fjölmiðla um þetta ímyndaða vandamál hefur verið mjög mikil undanfarin misseri og alltaf virðist almenningur hafa áhuga á að lesa fréttirnar.“
Björn segir að þar sem um ímyndað vandamál sé að ræða sé kannski skiljanlegt að tækifærissinnaðir stjórnmálamenn freisti þess að slá sig til riddara með því að leysa vanda sem ekki eigi sér stoð í raunveruleikanum. Hann segist sannfærður um að banninu muni ekki fylgja fjármagn sem geri skólunum kleift að framfylgja því, svo sem með að kaupa sérstaka skápa og gegnumlýsingartæki. Eins reiknar Björn með að kennarar muni afþakka það að gera líkamsleit á nemendum til að tryggja að þeir séu ekki að fela snjalltæki. Líklega muni því skólastjórar landsins nota undanþáguheimild sína óspart.
Telur Björn ljóst að símabannið sé engin töfralausn heldur til þess fallið að búa til ný vandamál. Nefnir hann dæmi:
„Það er einfeldningsleg tálsýn að ef símar hverfi muni öllum börnum og unglingum sjálfkrafa og tafarlaust líða betur og samskipti þeirra verða eins og í aldingarðinum Eden. Ég skal gefa raunverulegt dæmi:
Grunnskóli nokkur, sem ég hef tengsl við, setti bann við að nemendur hefðu síma með sér í skólann í janúar 2025. Að sjálfsögðu var keypt borðtennisborð við þetta tækifæri. Aðeins liðu nokkrar vikur þar til foreldrar fengu póst frá skólastjórnendum um að setja hefði þurft strangari reglur um hegðun, framkomu og umgengni við borðtennisborðin. Og þá er ekki öll sagan sögð, því nú undir lok skólaárs, rúmu ári eftir að símabannið var sett sem átti að bjarga samskiptum nemenda, var boðað til neyðarfundar með foreldrum þar sem starfsfólk skóla lýstu miklum áhyggjum – og stórhuga fyrirætlunum um hert viðurlög – vegna talsmáta, hegðunar og framkomu nemendanna hver við annan. Enginn virtist leiða hugann að því að kannski hafi krökkunum bara liðið betur þegar þau áttu þess kost að drepa tímann með stuttum leik eða skemmtilegu myndbandi.“
Björn hefur áður kallað eftir því að skólum sé treyst fyrir því að útfæra sínar eigin reglur um snjallsímanotkun en í samtali við RÚV í nóvember nefnd hann eins að unga fólkið sé skipað frambærilegum einstaklingum sem eigi að treysta.
Hvernig er símabannið útfært í reglugerðinni?
Markmið reglugerðarinnar er meðal annars að skapa námsfrið, vellíðan, aukin félagsleg tengsl og jákvæðan skólabrag með öryggi, farsæld og heilbrigði að leiðarljósi. Fjallað er um símabannið sjálft í 5. gr. reglugerðarinnar þar sem segir:
Notkun síma og snjalltækja sem ekki eru í eigu eða umsjá skóla er óheimil á skólatíma.
Síma og snjalltæki í eigu eða umsjá skóla eða frístundaheimilis skal eingöngu nota í
kennslufræðilegum tilgangi eða vegna stuðningsþarfa nemenda.
Símar og snjalltæki sem ekki eru í eigu eða umsjá skólans skulu ekki vera aðgengileg nemendum
á skólatíma og skulu þau geymd á fyrirfram ákveðnum stað sem skólinn ákveður og er ekki
aðgengilegur nemendum, s.s. í þar til gerðum skápum, hólfum eða geymslukössum. Hver skóli skal
móta sér reglur um hvar og hvernig skulu geyma tækin. Notkun tækjanna er óheimil á skólatíma, sbr.
1. mgr., nema ef undanþága hefur verið veitt skv. 6. gr.
Símar og snjalltæki skv. 3. mgr., sem höfð eru meðferðisí skóla, eru á ábyrgð eiganda viðkomandi
tækis. Skóli og rekstraraðili hans bera ekki skaðabótaábyrgð á tjóni, hvarfi eða þjófnaði á tækjum á
meðan á geymslu stendur, nema tjónið verði sannanlega rakið til stórfellds gáleysis eða ásetnings
starfsfólks skólans.
Þar er eins tekið fram að hægt sé að veita undanþágur vegan stuðningsþarfa nemenda, svo sem vegna heilsufarsástæðna, fötlunar, sérþarfa eða námsþarfa, og svo í sérstökum tilvikum.
Taka skal fram að hugmyndir um síma- og samfélagsmiðlabönn eru að skjóta upp kollinum víða um heiminn. Stjórnvöld í Bretlandi hafa nú sett 16 ára aldurstakmörk á alla samfélagsmiða sem þýðir að yngri börnum er meinað að nýta sér slíka miðla bæði á skólatíma sem og á heimilinum. Eins má nefna að Pólland, Kasakstan og Svíþjóð eru nú að skoða að banna síma í grunnskólum og eins hafa foreldar í Hollandi kallað eftir sambærilegu banni þar í landi. Eins eru skólar víða um heim með það til skoðunar að draga almennt úr snjalltækjanotkun og leggja aftur áherslu á prentaðar bækur og handskrift.
