Keir Starmer, forsætisráðherra Bretlands, kynnti í morgun áform um bann við notkun samfélagsmiðla.
Bannið nær til barna að 16 ára aldri og ef það verður samþykkt á breska þinginu tekur það gildi haustið 2027. Áformin hafa vakið blendin viðbrögð.
Sviðsstjóri Netöryggismiðstöðvar Íslands vill sambærilegt bann hér á landi.
Engar málamiðlanir um öryggi barna
Ákvörðun breskra stjórnvalda er tekin að höfðu víðtæku samráðsferli þar sem gerðar voru tilraunir með bann og tímatakmörk á samfélagsmiðlum meðal hóps unglinga.
Bannið á að ná til samfélagsmiðlanna Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook og X. Undanskildar verða skilaboðaþjónustur á borð við Whatsapp og Signal.
Starmer sagðist ekki tilbúinn til að gera málamiðlanir um öryggi og velferð barna og telur að samfélagsmiðlar geri börn óhamingjusöm og ýti undir einelti og andlega vanlíðan.
Á samfélagsmiðlum séu börn berskjölduð fyrir hættulegu efni sem geti verið vanabindandi.
Blendin viðbrögð
Viðbrögðin við áformunum hafa verið blendin.
Móðir Noah Gibson, 11 ára drengs sem dó eftir að hafa tekið þátt í áskorun sem gekk á samfélagsmiðlum, segir það vera réttu leiðina bæði fyrir börn og foreldra.
Kennari við skóla í Lancashire fagnar áformum stjórnvalda en meðal nemenda skólans eru skiptar skoðanir. Einn þeirra telur að í stað algjörs banns hefði verið hægt að setja strangari reglur um notkun samfélagsmiðla.
Fyrirmyndina má rekja til sambærilegs samfélagsmiðlabanns í Ástralíu sem stjórnvöld komu á í desember.
Í Ástralíu hefur þó lítið breyst í raun þar sem mörgum börnum hefur tekist að komast fram hjá aldursmörkunum.
Fleiri þjóðir hafa fetað þessa slóð. Indónesía kom á sambærilegu banni í mars og í síðustu viku kynnti menningarmálaráðherra Kanada frumvarp sem bannar börnum ekki aðeins aðgang að samfélagsmiðlum heldur gerir gervigreindarfyrirtækjum skylt að takmarka framleiðslu á skaðlegu efni.
Vill sambærilegt bann hér á landi
Skúli Bragi Geirdal, sviðsstjóri Netöryggismiðstöðvar Íslands og varaþingmaður Framsóknarflokksins, telur áform Starmers jákvæð og vill sambærilegt bann hér.
Vernda þurfi börn fyrir skaðlegu efni eins og er gert til dæmis með aldurstakmörkunum á bíómyndir og markaðssetningu.
Talsmenn YouTube og Snapchat vara hins vegar við því að bann ýti börnum í átt að miðlum sem séu ekki eins öruggir.
Í samráðsgátt stjórnvalda eru drög mennta- og barnamálaráðuneytis um notkun síma og snjalltækja í skólum.
Þau ná þó ekki yfir aldurstakmark á samfélagsmiðlum eða bann við notkun þeirra.
Ráðuneytið stofnaði spretthóp um aldurstakmark á samfélagsmiðlum fyrr í vetur og er vonast til að hann skili af sér á þessu ári.
„Það sem Bretar eru að gera núna er að reyna að koma einhverjum böndum á þessa þætti og þeir ganga eiginlega skrefinu lengra en Ástralir því þeir horfa líka til leikjavettvanga og síðan þessara gervigreindarspjallmenna sem eru líka með þessi skaðlegu element í hönnuninni,“ segir Skúli Bragi.
Er líklegt að þetta beri þann árangur sem þeir vonast til?
„Það er mjög mikilvægt í öllu svona, að þetta eru engar töfralausnir svona bönn. Og þau koma aldrei í staðinn fyrir það að það sé horft til fræðslu og forvarna á sama tíma,“ segir Skúli Bragi.
Í löndunum í kringum okkur sé horft heildstætt á þessi mál sem samspil lagasetningar, valdeflingar notenda og fræðslu til foreldra, kennara og nemenda.
„Þannig að ekkert eitt kemur í staðinn fyrir annað. Ef þetta helst allt í hendur verður árangurinn góður en ef það er bara horft á eina lausn er ólíklegt að það beri mjög mikinn árangur.“
Þrettán ára aldurstakmark er á flestum samfélagsmiðlum og Skúli segir að hér á landi, eins og annars staðar, sé þekkt að foreldrar stofni aðgang fyrir börn sín þótt þau séu undir aldurslágmarki.
Hann segir mikilvægt að foreldrar fræðist um samfélagsmiðla og þau mörk sem nauðsynlegt er að setja.
Skúli Bragi telur að íslensk stjórnvöld ættu að huga að sambærilegu banni og Bretar hyggjast setja.
„Já, ég er hiklaust á þeirri skoðun að við ættum að setja á slíkar reglur og það er bara út af því, eins og við sjáum annars staðar, að við erum með þessar reglur í sjónvarpsefni og tölvuleikjum. Við eigum að mínu viti hiklaust að reyna að bregðast við og snúa við þessari skaðlegu þróun sem við sjáum.“
