Fréttastofa sendi fyrirspurn á alla þingmenn þar sem óskað var upplýsinga um þátttöku þeirra og afstöðu í kosningunum. Þingmenn fengu að því loknu tækifæri til að útskýra afstöðu sína. Fyrirspurnin var fyrst send þann 10. ágúst og ítrekanir síðar sendar í tölvupósti, símtölum og SMS-um.
Þegar fréttin er birt höfðu fengist svör frá 51 þingmanni af 63. Af þeim sögðu 29 nei, 17 já og fimm gefa ekki upp afstöðu sína. Tólf hafa ekki svarað þegar fréttin er birt.
Sjö þingmenn Samfylkingar hafa ekki svarað fyrirspurninni. Það eru þau Alma Möller, heilbrigðisráðherra, Eydís Ásbjörnsdóttir, Guðmundur Ari Sigurjónsson, formaður þingflokks, Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra, Logi Einarsson, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, Ragna Sigurðardóttir og Víðir Reynisson. Aðrir þingmenn Samfylkingar hafa svarað og segja já.
Mörg þeirra hafa þó gefið út afstöðu sína og því mætti gefa sér að þar gætu bæst við sjö já. Auk þeirra hafa ekki svarað tveir þingmenn Viðreisnar, ráðherrarnir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Hanna Katrín Friðrikssen, en þær hafa gefið út afstöðu sína annars staðar. Það má því gera ráð fyrir að hægt sé að bæta níu já-um við talninguna og þau verði þá mögulega 26. Það er samt enn þremur færra en nei-in, sem áfram yrðu 29.
Af þeim sem svöruðu fyrirspurninni vildu fjórir þingmenn ekki gefa upp afstöðu. Þrír þeirra eru í Flokki fólksins, þau Ásthildur Lóa Þórisdóttir, Sigurður Helgi Pálmason og Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir en auk þeirra vildi Halla Hrund Logadóttir, þingkona Framsóknarflokksins, ekki gefa upp sína afstöðu.
Auk þeirra níu í Samfylkingunni sem ekki svöruðu fyrirspurninni svöruðu ekki þrír þingmenn og ráðherrar Flokks fólksins, þau Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra og formaður Flokks fólksins, Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra, og Eyjólfur Ármannsson, innviðaráðherra.
Flokkur fólksins segir nei eða ekkert
Halla Hrund var sú eina í sínum þingflokki sem kýs gefa ekki upp sína afstöðu en allir hinir þingmenn Framsóknarflokksins ætla að segja nei.
Það segja líka allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Miðflokksins. Í Flokki fólksins segja líka allir nei sem vildu gefa upp sína afstöðu. Það eru þau Jónína Björk Óskarsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Sigurjón Þórðarson.
Þá er einn óflokksbundinn þingmaður, Guðmundur Ingi Kristinsson, fyrrverandi þingmaður og ráðherra Flokks fólksins. Hann ætlar þó ólíkt fyrrverandi samflokksmönnum sínum sem gefa upp afstöðu, að segja já.
Full yfirráð yfir auðlindum
Þingmenn nefndu ólíkar ástæður fyrir sínu vali en meginstefið sem má greina meðal nei-ara er að þeir telja hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins.
„Ég mun segja nei. Ástæðan er sú að ég tel einfaldlega að hagsmunum okkar sé mun betur borgið utan sambandsins. Að ætla að fara að semja um undanþágur yfir auðlindum þjóðarinnar sem við höfum fulla stjórn á í dag hugnast mér ekki. Sömuleiðis hef ég stórar og verulegar áhyggjur af íslenskum landbúnaði innan sambandsins. Við erum best til þess fallin sjálf að ráða og stýra okkar hagsmunum,“ segir Stefán Vagn Stefánsson, þingmaður og varaformaður Framsóknarflokksins.
Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Sjálfstæðisflokksins, telur hagsmunum Íslands best borgið utan Evrópusambandsins.
„Ég vil ekki veita ríkisstjórninni umboð til að hefja að nýju aðildarviðræður við ESB. Ísland á að halda fullum og varanlegum yfirráðum yfir auðlindum sínum og frelsi til að taka ákvarðanir út frá eigin hagsmunum,“ segir Guðrún.
Jens Garðar Helgason, þingmaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, tekur í sama streng.
„Ísland er frábært land og ég trúi að hagsmunum Íslendinga sé best borgið með því að við ráðum örlögum okkar sjálf. Ráðum ferðinni í okkar utanríkismálum og eflum alþjóðastarf og fríverslun. Ég er ekki til í að í veigamiklum málaflokkum verði dóms – löggjafar og framkvæmdavald framselt til stofnana ESB. Þar utan yrði Ísland nettógreiðandi til sambandsins upp á tugi milljarða á ári sem við getum betur nýtt hér heima.“
Landbúnaður og fullveldi
Þórarinn Ingi Þórarinsson, þingmaður Framsóknar, segir sitt nei aðallega fyrir íslenskan landbúnað sem hann segir að muni leggjast af við inngöngu.
Ingibjörg Davíðsdóttir, þingkona Miðflokksins, talar einnig um landbúnað í sínu svari:
„Ég mun kjósa nei. Það eru margar ástæður fyrir því, m.a. þá hugnast mér ekki fullveldisframsal til stofnana og embættismanna í Brussel. Við þurfum ekki aðildarviðræður til að vita hvað Evrópusambandið stendur fyrir, við vitum hvað er ófrávíkjanlegt og það eru grunnreglur sambandsins – ég tel ekki raunhæft og raunar útilokað að hægt sé að fá varanlegar undanþágur fyrir m.a. sjávarútveg og landbúnað,“ segir Ingibjörg.
Karl Gauti Hjaltason, þingmaður Miðflokksins, tekur í sama streng og segist telja Ísland þegar hafa alla kosti samstarfs við Evrópuþjóðirnar með EES-samningnum.
„… og tel óráð að taka við öllum ókostunum líka með því að ganga í sambandið. Okkar sérstaða nýtist best við óbreytt fyrirkomulag.“
Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir, þingkona Miðflokksins, segir að ríki fari ekki í aðildarviðræður öðruvísi en að sækja um aðild og því segi hún nei.
„Það að senda inn umsókn til að fara í aðildarviðræður er ekki ferli eins og um viðskiptasamning væri að ræða heldur aðildarsamningur, í því felast fyrst og fremst viðræður um hvernig og á hve löngum tíma við aðlögum okkur að Evrópusambandinu. Því má í öllum stórum dráttum sjá hvað við munum fá með aðild með því einfaldlega að skoða heimasíðu Evrópusambandsins og ég tel hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins,“ segir Nanna Margrét.
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, segist sömuleiðis ætla að segja nei „til að opna ekki flóðgáttirnar” eins og Carl Baudenbacher orðaði það.“
„Öll reynsla liðinna ára hefur verið áminning um mikilvægi þess að við getum ráðið okkur sjálf og tekið ákvarðanir sem henta okkur út frá okkar aðstæðum. Ég hef sjálfur upplifað hvernig hægt var að nýta fullveldisréttinn til að bjarga Íslandi á meðan ESB fór úr einni krísu í aðra,“ segir hann.
EES-samningurinn nóg
Bryndís Haraldsdóttir, þingkona Sjálfstæðisflokksins, segir EES-samninginn enn duga og að hún ætli að segja nei.
„Ástæðan er einföld, ég trúi því að okkur vegni áfram betur utan Evrópusambandsins en með okkar góða EES-samning.“
Ef litið er til já-ara segir Arna Lára Jónsdóttir, þingkona Samfylkingar, að hún ætli að segja já fyrir stöðugra efnahagslíf, aukna samkeppni, unga fólkið og fleiri tækifæri atvinnu- og byggðaþróun.
„Ég vil sjá samning til að meta heildarhagsmuni Íslands og hvort þeim sé betur borgið innan eða utan ESB. Já, fyrir ný tækifæri, fyrir lægri vexti og öryggi á umrótartímum í alþjóðasamfélagi,“ segir Ása Berglind Hjálmarsdóttir, þingkona Samfylkingarinnar.
Óvissa í heimsmálum
Dagbjört Hákonardóttir, þingkona Samfylkingar, segir það lykilatriði að Ísland láti reyna á samningaviðræður við Evrópusambandið.
„Ég er bjartsýn á að það geti leitt til aðildarsamnings sem lagður yrði fyrir íslensku þjóðina til samþykktar eða honum hafnað í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá er sá möguleiki einnig fyrir hendi að samningar náist ekki við Evrópusambandið ef ekki verður komið til móts við íslenska hagsmuni í mikilvægum málaflokkum, svo sem sjávarútvegi og landbúnaði. Hvað sem því líður yrði Ísland áfram öflugur aðili að Evrópska efnahagssvæðinu (EES) og yrðu aðildarviðræður til þess að styrkja stöðu okkar þar til muna og gera okkur kleift að efla hagsmunagæslu til framtíðar – sem þarf að efla til muna.“
Dagur B. Eggertsson, þingmaður Samfylkingar, segist ætla að segja já og nefnir, til dæmis, stöðu í heimsmálum og óvissu sem er í loftinu.
„Það er mjög skynsamlegt að bindast helstu vinaþjóðum okkar traustari höndum. Við vitum ekki hvar EES-samningurinn verður eftir tíu ár.“
Vilja vita meira
Kristján Þórður Snæbjarnarson, þingmaður Samfylkingar, segist vilja vita hvernig samningur getur litið út og að þjóðin fái að segja sína skoðun á því.
„Persónulega tel ég okkur sem þjóð eiga undir högg að sækja með aðild að Evrópusambandinu en við þurfum að gæta okkar hagsmuna þannig að mögulegur samningur verði ásættanlegur. Núna er aðeins fyrsta skrefið, hvort við eigum að hefja viðræður á ný. Ég segi já við því.“
Guðmundur Ingi Kristinsson er óflokksbundinn í dag en var þingmaður Flokks fólksins þar til í apríl. Hann var mennta- og barnamálaráðherra Flokks fólksins þar til í janúar. Guðmundur Ingi ætlar að segja já.
„Ég vil fá að sjá hvort þessi dómsdagsspá muni rætast. Ég vil fá að sjá hvað kemur upp úr þessum pakka. Kemur það sem er búið að vera að spá í þessum þingsal, einhver hrikaleg hörmung? Ég segi það bara eins, hvað ég geri eftir samningaviðræðurnar er á huldu. En ég óttast ekki þjóðina. Ég tel að það sé löngu tímabært að við klárum viðræður við Evrópusambandið og sjáum nákvæmlega hvað við fáum. Síðan látum við þjóðina bara segja já eða nei,“ sagði Guðmundur Ingi á þingi í vor og vísaði í ræðuna í svari við fyrirspurninni.
Tveir þingmenn Viðreisnar nefna í sínum skýringum gjaldmiðilinn, krónuna.
„Ég vil að aðildarviðræður verði kláraðar og samningur lagður fyrir þjóðina til samþykktar eða synjunar. Áhugi minn á aðild að ESB er einkum með vísan til gjaldmiðils- og gengismála og ég vil kanna hvort við fáum viðunandi samning svo möguleiki verði hér á upptöku evru,“ segir Grímur Grímsson.
Ingvar Þóroddsson segir íslensku krónuna dýrkeypta fyrir heimili og fyrirtæki og að hann vilji sjá hvers konar aðildarsamning væri hægt að semja um.
Verði að útkljá málið fyrir fullt og allt
Þá eru nokkrir sem segja tímabært að þjóðin fái að segja sína skoðun um málið og það þannig útkljáð.
„Ég vil fá allar upplýsingar á borðið og sjá samning svo við hættum að rífast um innihaldið í bók sem ekki hefur verið skrifuð. Kynnum okkur tækifærið og tökum svo afstöðu um inngöngu síðar. held að þjóðin hafi gott af því að útkljá þetta mál í eitt skipti fyrir öll og það gerum við með því að fá upplýsingar og segja já,“ segir María Rut Kristinsdóttir, þingkona Viðreisnar.
Jón Gnarr, þingmaður Viðreisnar, segir sömuleiðis að málið verði að útkljá í eitt skipti fyrir öll.
„Ef við gerum það ekki þá munum við bara halda áfram að þræta um þetta út í hið óendanlega. Guð forði okkur frá þeim leiðindum.“
