Kjarasamningar flugvirkja losnuðu um síðustu áramót og viðræður hófust í nóvember á síðasta ári. Þann 13. febrúar tóku Samtök atvinnulífsins ákvörðun um að vísa deilunni til ríkissáttasemjara. Illa hefur gengið að ná saman og í upphafi síðustu viku var verkfallsboðun samþykkt með 88,3 prósentum greiddra atkvæða.
Ótímabundið verkfall flugvirkja hefst því að óbreyttu aðfaranótt miðvikudags. Fundur í deilunni fyrir helgi reyndist árangurslaus og ekki hefur verið boðað til nýs fundar. Óskar Einarsson, formaður Flugvirkjafélags Íslands, var til viðtals í Vikulokunum á laugardaginn. Þar sagði hann að honum þætti líklegt að stjórnvöld grípi inn í kjaradeilu félagsins og Icelandair.
Samningurinn sem rann úr gildi um áramótin var undirritaður í maímánuði 2020 við sérstakar aðstæður í miðjum kórónuveirufaraldri. Óskar segir að setja þurfi kjaradeiluna í samhengi við það.
„Fimm ára samningur er lengsti samningur sem hefur verið gerður í sögu Flugvirkjafélagsins og þegar launaskrið hefur orðið með þessum hætti sem það hefur verið á þessum árum þá drögumst við aftur úr. Fyrirtækið gat alveg sagt sér það að þessi staða kæmi upp, það var alveg morgunljóst,“ sagði Óskar í Vikulokunum.
Hann segir félagið bjóða hækkun um 3,5 prósent. Bogi Nils Bogason, forstjóri Icelandair, sagði fyrir nokkru að í samningaviðræðunum hafi verið boðnar hækkanir sem séu þær sömu á almennum markaði. „En þeir koma fram með kröfur sem eru langt umfram það,“ sagði hann.
„Báðir þurfa að gefa eftir“
Það er því langt á milli deiluaðila - stefnir í verkfall í vikunni og áhrifin yrðu mikil. Um fimmtán þúsund farþegar ferðast með Icelandair á hverjum degi um þetta leyti í september og formaður Samtaka ferðaþjónustunnar segir tekjutap geta hlaupið á milljörðum fyrir greinina. Í Þetta helst í dag var rýnt í stöðu mála og sögulegt samhengi deilnanna.
Aldís Guðný Sigurðardóttir, lektor við Háskólann í Reykjavík og sérfræðingur í samningatækni, segir enga töfralausn á deilunni á þessu stigi. „Eins og staðan er í dag, ef við horfum á hana núna, þá er farið að munnhöggvast í fjölmiðlum og það er alltaf mjög erfitt vegna þess að þá er erfitt fyrir aðila að bakka. Þegar þeir eru farnir að ásaka hvor annan í fjölmiðlum, þá er bæði verið að tala í baklandið og það er verið að taka almenning inn í þetta,“ segir hún.
„Það er verið að benda á hvor annan. Þetta er ekki æskileg staða því þetta lengir bara í á milli aðila. Þannig að spurningin: hvernig höggvum við á þennan hnút? Það þurfa báðir einhvern veginn að gefa eftir ef þeir ætla að leysa þetta sjálfir,“ segir Aldís.
Bogi hefur sagt alvarlegt að stéttin geti því sem næst lokað landinu með verkfallsaðgerðum. Aðspurð um mikil áhrif stétta sem ekki séu fjölmennar segir Aldís: „Við erum með verkfallsrétt og annað slíkt. Það er ástæða til. Þannig að lítil stétt með þetta vald, já, um það má alveg deila en hins vegar er þessi stétt mjög mikilvæg. Við verðum bara að horfa með þannig augum á það að það er enginn flugrekstur sem getur verið í starfi nema hafa flugvirkja. Þannig að þetta er alveg mikilvægur hlekkur í rekstri flugfélaga.“
„Það er náttúrlega bara samfélagsleg spurning hvort að þetta sé stétt sem ætti að hafa þetta vald en ég held að það sé hægt að segja það um allar aðrar stéttir líka,“ segir Aldís.
Telur stjórnvöld ekki eiga að skipta sér af
Flugvirkjar félagsins hafa á síðustu árum sex sinnum lagt niður störf í þremur kjaradeilum, síðast í tæplega tvo sólarhringa árið 2017. Þá höfðu flugvirkjar boðað verkfallsaðgerðir 2014 sem var frestað þegar útlit var fyrir að lög yrðu sett á verkfallið.
Árið 2011 lögðu flugvirkjar niður störf að morgni til þrjá daga í röð og tvisvar var farið í verkfall árið 2010. Fyrst í febrúar í átta klukkustundir og síðan aftur í mars þegar samningur hafði verið felldur - en þá var verkfallið stöðvað með lögum. Núverandi formaður flugvirkja telur líklegt að sama leið verði farin núna.
Frá aldamótum hefur Alþingi níu sinnum gripið sérstaklega inn í kjaradeilur með lögum sem hafa bannað eða frestað aðgerðum - síðast árið 2020 vegna flugvirkja Landhelgisgæslunnar, árið 2016 vegna flugumferðarstjóra og 2015 þegar BHM liðar höfðu verið í verkfalli í 11 vikur. Hvar draga stjórnvöld línuna?
„Stjórnvöld grípa inn í þegar það er samfélagslega þeim er skylt að gera það. Þegar það er verið að stoppa kannski ferðir til og frá landinu. Hins vegar er þetta alveg fín lína,“ segir Aldís. „Það sem ég myndi segja að stjórnvöld ættu að gera, þau ættu ekki að skipta sér af þessu því það þvingar aðila til þess að leysa þetta. Það er ekkert annað sem þvingar þá.“
„Flugvirkjar hafa sennilega ástæðu til þess að halda þetta. Þó þeir séu ekki með þetta staðfest, miðað við hvernig þeir tala, Icelandair, koma fram í fréttum og annað slíkt. Það er hægt að lesa milli línanna að þeir hafi eitthvað uppi í erminni. Auðvitað er þetta alltaf erfitt þegar þú getur átt von á þessu, að baráttan þín nær ekki lengra. Það er náttúrlega ekki til þess að skapa traust og þetta byggir allt á trausti,“ segir Aldís.
Aðspurð um áhrif þess á framhald viðræðna setji Alþingi lög á verkfallið segir Aldís: „Það tapa allir á verkföllum, allir aðilar, samfélagið og báðir aðilar. Þá tapa þeir ekki síst á því að það myndast gjá á milli þeirra sem er erfitt að brúa til framtíðar. Þá er ég að tala um traust. Þá er ég að tala um vilja til þess að gefa eftir og vinna saman og það er svo margt þarna sem skaðast þegar út í þessi hjólför er komið, þegar aðilar eru farnir að hóta verkföllum og jafnvel þurfa að fara í verkfall. Þá er ég að tala um að þetta er á ábyrgð beggja aðila.“
„Segjum sem svo að það verði sett lagasetning á þetta verkfall þá myndast gjá á milli aðila og það verður erfiðara í framtíðinni að ná saman vegna þess að það er minna gefið eftir vegna þess að þarna er kominn ákveðinn fortíðardraugur ef við horfum inn í framtíðina sem aðilar gleyma ekki. Þetta er ekki gott fyrir aðila áfram,“ segir Aldís.
Nánar er rætt við Aldísi um þessi mál í Þetta helst í dag.
