Var send í megrunarbúðir 11 ára gömul - Vísir

Vijona fæddist í Litáen og flutti til Íslands aðeins þriggja ára gömul. Fyrstu árin hér einkenndust af rótleysi, fátækt og ofbeldi og um tíma dvöldu þær mæðgur í Kvennaathvarfinu. Í skóla tóku við einelti og fordómar.

„Bíddu, ég er orðin þrefaldur Íslandsmeistari“

Nýlega stóð Vijona í fyrsta sinn fyrir framan sal fullan af fólki og sagði frá lífshlaupi sínu á viðburði UAK, Ungra athafnakvenna. Þar var hún á meðal fyrirlesara ásamt Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, fyrrverandi þingmanni og ráðherra, og Guðrúnu Karls Helgadóttur, biskupi Íslands.

Vijona fór á svið á eftir Áslaugu og segir stressið hafa aukist jafnt og þétt á meðan hún beið eftir að röðin kæmi að henni.

„Ég horfði á Áslaugu tala og hugsaði bara: „Vá, hvað hún er góð.“ Ég varð sífellt meira stressuð og þegar ég var búin að tala þá fannst mér ég ekki hafa náð að segja allt það sem ég vildi koma á framfæri . Mig langaði svo mikið til að sýna: Þetta er ástæðan fyrir því að ég stend hér í dag.“

Tilfinningin sat í henni eftir erindið og Vijona ákvað að skrifa söguna niður og birta hana á TikTok.

„Ég hugsaði að ég yrði eiginlega að deila sögunni minni. Mig langaði að sýna að ég er ekkert fullkomin og að það hefur ýmislegt gerst á leiðinni. Ég ákvað því bara að setja þetta út.“

Eitt atvik úr fitnessferlinum hefur setið sérstaklega í henni. Vijona var að keppa í fyrsta sinn í Háskólabíói þegar hún áttaði sig baksviðs á því að eitt keppnisnúmerið hennar var niðri. Hún hljóp niður stigann á háum fitnesshælum en datt niður  tröppurnar, fékk mar og sár og brúnkan rann af líkamanum.

„Ég sat þarna á gólfinu og var náttúrulega að drepast úr verkjum. Konurnar voru að reyna að laga brúnkuna því hún var öll farin af mér og hafði einhvern veginn lekið niður stigann. Allir stóðu yfir mér, líka keppendurnir, og sögðu: „Þú ert ekkert að fara að standa upp.“ Ein stelpa sem var með mér í flokki sagði meira að segja: Þú getur ekki unnið svona. Ég horfði bara á þau og hugsaði: „Ég kom ekki hingað til að hætta, ég er búin að fara í gegnum allt þetta ferli.“ Svo steig ég upp á sviðið í sársauka, tárin runnu og ég hélt mér í stöðunni í bókstaflega blóði, svita og tárum. Síðan var nafnið mitt kallað upp einu sinni, aftur og svo í þriðja sinn og ég hugsaði bara: „Bíddu, ég er orðin þrefaldur Íslandsmeistari.“

Þegar Vijona lítur til baka segir hún atvikið lýsa mörgu í sögu sinni. Hún hafi oftar en einu sinni þurft að skipta um stefnu eða byrja aftur.

„Ég var bara: Já, ókei, þetta er eiginlega lífið mitt í hnotskurn. Ég dett niður, stend upp og held áfram.“

Á stöðugu flakki

Vijona er fædd árið 1998 og kom sem fyrr segir til Íslands þriggja ára gömul, ásamt foreldrum sínum. Foreldrar hennar skildu sama ár og fyrstu árin hér voru óstöðug.

Fjölskyldan flutti oft, meðal annars á milli Grafarvogs, Kópavogs og Hafnarfjarðar, og um tíma dvöldu þær mæðgur í Kvennaathvarfinu.

„Ég þurfti að horfa upp á ofbeldi og við vorum mikið á flakki. Við vorum alltaf að skipta um heimili, bjuggum meðal annars í Kvennaathvarfinu og áttum stundum ekki fyrir mat. 

Ég man þetta allt mjög langt aftur, alveg frá því ég var þriggja ára.

Vijona segir að aðstæðurnar hafi orðið til þess að hún lærði snemma að sjá um sig sjálf. Hún man eftir sér einni heima fjögurra ára að steikja egg og síðar þurfti hún meðal annars að elda og sinna heimilisverkum. Hún ólst að mestu upp hjá móður sinni og uppeldisföður og hafði lítil samskipti við líffræðilegan föður sinn. Feðginin tóku aftur upp nánara samband á fullorðinsárum.

Var skipað að tala íslensku

Vijona kunni ekki íslensku þegar hún flutti hingað og eitt fyrsta minningabrotið sem hún á frá Íslandi er úr leikskólanum.

„Ég var fjögurra ára og talaði við kennarann minn á litáísku af því að ég kunni ekki íslensku. Hún fór niður á hnén, hristi mig og sagði bara: Talaðu íslensku. Ég man þetta ennþá og ég var náttúrulega bara lítið barn. Ég skildi ekkert hvað var í gangi.“

Síðar fluttu þær mæðgur til Hafnarfjarðar. Vijona segir að bæði börn og fullorðnir hafi ítrekað gert ráð fyrir að hún væri pólsk og kynni pólsku. Kennari bað hana meðal annars að lesa pólskan texta og annar að koma skilaboðum til pólskrar ræstingakonu.

„Ég kunni enga pólsku en þurfti alltaf að heyra þetta. 

Það var ekki eins og ég væri eitthvað á móti Pólverjum, alls ekki, heldur var fólk bara búið að ákveða hvaðan ég væri. Það hefði alveg verið hægt að spyrja mig.

Hún segir slíka fordóma ekki jafn áberandi og þegar hún var yngri en lendir þó enn í aðstæðum sem minna hana á þetta. Fyrir nokkrum mánuðum hafi læknir til dæmis ítrekað viljað tala við hana á ensku þrátt fyrir að Vijona svaraði á íslensku og þær hefðu áður hist.

„Þegar fólk heyrir nafnið mitt, Vijona, þá gerist þetta stundum. Stundum segi ég bara að ég heiti Fíóna, mér er alveg sama. Ég tala náttúrulega fullkomna íslensku.“

Ellefu ára í megrunarbúðum

Umræðan um líkama Vijonu hófst einnig snemma. Hún segist hafa verið með það sem hún lítur í dag á sem venjulega barnafitu en móðir hennar hafi verið smávaxin og talið að dóttirin þyrfti að grennast. Ellefu ára var Vijona send í tveggja vikna megrunarbúðir í Litáen.

„Við æfðum þrisvar til fjórum sinnum á dag og vorum eiginlega bara að borða fisk og hafrabrauð. Á leiðinni þangað keypti ég mér snakk og faldi það á mér. Annað barn sá það og sagði kennaranum og snakkið var tekið af mér. Mér var sagt að ég fengi það aftur í lokin og ég fékk það svo tveimur vikum seinna.“

Á svipuðum tíma fór eineltið að aukast. Vijona byrjaði snemma að mála sig og gekk stundum í fötum móður sinnar og segir eldri krakka hafa gert athugasemdir við útlitið. Á unglingsárunum byrjaði hún snemma að drekka og reykja. Hún segir að þar hafi þörfin fyrir að tilheyra vegið þungt.

„Ég vildi alltaf bara vera með. Mig langaði að eiga vini og taka þátt því mér fannst ég alltaf vera einhvern veginn útilokuð úr hópnum. Svo fór ég að hætta að mæta í skólann og í níunda og tíunda bekk var staðan orðin mjög slæm. Ég var kölluð á fundi og það var farið að tala um að reka mig.“

Vijona kláraði þó grunnskólann og fór í Menntaskólann í Kópavogi. Þar hélt skólakvíðinn áfram og undir lokin þurfti hún að færa hluta námsins í fjarnám.

Ég var bara svo lítil í mér. Ég var ekkert að mæta og þetta var ennþá mjög erfitt.

Endaði á spítala

Á meðan Vijona var í MK fór hún á Dale Carnegie-námskeið. Þar byrjaði hún að segja öðrum frá eigin reynslu og viðbrögðin komu henni á óvart.

„Ég fékk viðurkenningu eftir viðurkenningu eftir viðurkenningu. Fólk grét með mér, knúsaði mig og sagði: Þú átt að opna þig, þetta er ekki eitthvað sem þú átt að fela. Þá fór ég að hugsa að ég væri kannski að hafa einhver áhrif með því að segja söguna mína. Ég áttaði mig líka á því að ég var ekkert ein sem hafði gengið í gegnum eitthvað.“

Í kjölfarið fór Vijona að mæta reglulega í ræktina og skráði sig síðar í keppnisþjálfun. Árið 2018 hóf hún að keppa í fitness og fór síðar á Evrópu- og heimsmeistaramót.

Fitnessið hafði þó aðra hlið. Vijona segir mataræðið í upphafi hafa verið mjög strangt, með litlu af kolvetnum og sykri og miklu af prótín- og sykurlausum vörum. Á sama tíma glímdi hún við uppþembu og mikla magaverki.

„Mér leið alltaf rosalega illa, ég var með verki og grét mikið út af þessu. Á endanum fékk ég næringarskort og endaði uppi á spítala eftir krampakast. Ég vissi ekkert hvað var í gangi og hélt áfram að glíma við þetta eftir að ég flutti út. Svo fór ég smám saman að borða öðruvísi.“

Vijona segir sjálf að hún hafi glímt við átröskun í tengslum við fitnessið. Hún er sérstaklega gagnrýnin á hugtakið „cheat day“, sem var notað yfir dag þar sem hún mátti borða mat sem annars var utan mataræðisins.

„Ég hata þetta orð, af því að þú ert að segja í hausnum á þér að þú sért að svindla. Svo borðarðu kannski bakarísmat, KFC eða Dominos og hugsar að þú hafir gert eitthvað rangt. Ég vil frekar að þetta sé bara dagur eins og hver annar. Svo vaknarðu næsta dag og heldur áfram.“

Fór til Spánar

Vijona fór síðar í nám tengt þjálfun og lærði meira um meðal annars næringu og svefn. Eftir að hafa fundið fyrir þörf fyrir breytingu ákvað hún að fara utan í nám. Hún sótti fyrst um í Danmörku en fór að lokum til Spánar og hóf sálfræðinám við UCAM.

Námið reyndist ekki það sem hún hafði vonast eftir. Hún ákvað þó að klára fyrsta árið þrátt fyrir að þurfa að endurtaka áfanga og færði sig síðar yfir í fjarnám við Háskólann á Akureyri.

Sambýlismaður hennar, sem hún hefur verið með frá fyrsta ári í MK, fór með henni út og stundaði MBA-nám. Úr lokaverkefni hans kviknaði hugmynd um rekstur á La Zenia.

Planið var í rauninni ekki plan

Þau byrjuðu á litlum sölustað í verslunarmiðstöð og síðar opnuðu þau BRÖNS. Vijona segir þau hafa lært margt jafnóðum og reksturinn þróaðist.

„Planið í rauninni var ekki eitthvað fullkomið plan. Við bara gáfum í hlutina og byrjuðum. Við þurftum að finna út úr öllu sjálf og það var endalaust verið að leysa eitthvað sem við höfðum aldrei gert áður. Fyrsta árið vorum við tvö nánast alltaf sjálf að vinna og þetta varð mjög mikið. Ég man að einn júnímánuð gerði ég um tólf hundruð avókadóbrauð og fimmtán hundruðð acai-skálar, fyrir utan allt hitt á matseðlinum. Ég er enn með ör á handleggjunum eftir að hafa verið að flýta mér með fullt af brauðum inn og út úr ofninum og brenna mig á grindunum. Síðan stækkaði þetta og á endanum vorum við komin með fimmtán starfsmenn. En við vorum líka komin á þann stað að lífið okkar snerist orðið eiginlega bara um vinnuna. Okkur langaði að kaupa okkur íbúð, stofna fjölskyldu og vera nær fjölskyldunni okkar á Íslandi. 

Þetta var skemmtileg upplifun en við fundum að við vildum fara heim.

Þann 3. september tók íslenskur kaupandi ásamt fjölskyldu sinni við rekstrinum. Vijona flutti aftur heim til Íslands í desember.

Orðin „súrkálskonan“

Í lok janúar og byrjun febrúar byrjaði Vijona að birta efni reglulega á TikTok. Hún var þá með um tvö til þrjú þúsund fylgjendur. Í dag er fylgjendahópurinn rúmlega átján þúsund.

Efnið snýst að miklu leyti um mat og innihaldslýsingar, þar sem Vijona skoðar vörur og deilir eigin reynslu eftir fitnessárin.

„Ég er alls ekki að segja við fólk: Þú átt að vera holl. Þetta er meira bara: Veistu hvað er í þessu og hefur það einhver áhrif á þig? Fyrir mér snýst þetta meira um næringu en einhverja hugmynd um fullkomið mataræði. Ég vil bara að fólk næri sig og líði vel.“

Athygli fylgjendanna fór fljótt að sjást utan skjásins. Nokkrum vikum eftir að Vijona hóf birtingarnar kom kona að henni úti í búð með barn sitt og benti á hana.

„Hún sagði við barnið sitt: „Þetta er hún, þetta er súrkálskonan.“ Þá var þetta allt í einu orðið þannig að fólk var farið að þekkja mig úti í búð! Samt var ég eiginlega nýbyrjuð að birta efni.“

Efast líka um eigin áhrif

Vijona fær nú reglulega skilaboð frá fólki sem segist hafa tekið upp nýjar venjur eða breytt sambandi sínu við mat eftir að hafa fylgst með henni. Ein kona skrifaði henni að hún hefði lengi glímt við átröskun en að efnið hefði hjálpað henni.

Hún segir slík skilaboð jafnframt vekja hjá sér spurningar um þá ábyrgð sem fylgir því að ná til margra.

„Maður efast stundum um sjálfan sig og hugsar: Er ég að gera eitthvað vitlaust, er ég að setja einhverja pressu á fólk? Það síðasta sem ég vil er að ýta undir átröskun hjá einhverjum, sérstaklega af því að ég hef sjálf verið þar. Ég þarf því líka að hugsa um hvernig ég set hlutina fram.“

Ekki allir sammála

Aukin athygli á TikTok hefur ekki aðeins verið jákvæð. Vijona segir meðal annars næringarfræðing hafa gert sérstakt myndband þar sem hann gagnrýndi hana og að henni hafi fundist gagnrýnin fara út fyrir málefnið og yfir í persónulegt grín. Þá hafi tvö fyrirtæki haft samband og óskað eftir því að hún fjarlægði myndir af vörum þeirra úr efninu sínu.

Hún segist ekkert hafa á móti því að fólk sé henni ósammála. Hún vilji hins vegar ekki sjálf taka þátt í því að rakka aðra niður, nokkuð sem hún tengir meðal annars við eigin reynslu af einelti.

„Ég skil algjörlega að vera ekki sammála hlutum. En ég myndi aldrei, aldrei nokkurn tímann, setja eitthvað á netið og rakka aðra manneskju niður, þó að ég sé með sterkar skoðanir. 

Kannski er það líka af því að ég hef sjálf upplifað einelti og veit hvernig það er að líða svona illa. 

Ég fæ ekkert út úr því að gera öðrum það sama. Ég ætla alltaf að vera góða manneskjan.“

Fram undan er svo verkefni sem tengir á vissan hátt saman upphaf og nútíð í sögu Vijonu. Í október er hún að fara að kenna á Dale Carnegie-námskeiði fyrir 13 til 15 ára unglinga. Á sínum tíma var það einmitt á Dale Carnegie-námskeiði sem hún, þá óöruggur menntaskólanemi sem lýsir sér sem „svo lítilli í sér“, byrjaði að segja öðrum frá því sem hún hafði gengið í gegnum.

Síðar kom hún aftur að námskeiðinu sem aðstoðarmaður. Þá gekk móðir einnar stúlku að henni og sagði að dóttir hennar hefði talað mikið um Vijonu og að hún hefði hjálpað henni.

Nú er Vijona að fara aftur, að þessu sinni sem kennari.

„Mér finnst þetta svo ótrúlega gefandi. Þegar ég var aðstoðarmaður á Dale kom ein mamma að mér og sagði: „Stelpan mín er búin að tala svo mikið um þig, þú hefur hjálpað henni ógeðslega mikið.“ Ég man að ég var bara: „Vá.“ Þegar ég fór sjálf á Dale var ég svo lítil í mér og þar byrjaði ég í raun að segja söguna mína og fatta að hún gæti haft einhver áhrif á aðra. Núna er ég að fara að kenna þarna fyrir þrettán til fimmtán ára og mér finnst það mjög sérstakt. Ég er samt ekkert komin á einhvern stað þar sem allt er fullkomið, langt frá því. Ég er enn að læra og það koma alltaf hlutir upp. En það er kannski það sem ég hef lært mest af öllu þessu. Ég dett niður, ég stend upp og ég held áfram.“