Júlíus Valsson skrifar:

Fulltrúar Transparency International komu til Íslands í vikunni til að þrýsta á stjórnvöld um að styrkja réttarstöðu fólks sem telur sig hafa orðið fyrir barðinu á spillingu í Namebíu. Samtökin vilja að stjórnvöld hlusti á frásagnir þessara einstaklinga og að mál þeirra fái eðlilega meðferð innan stjórnsýslunnar og fyrir dómstólum.

Barátta gegn spillingu nýtur víðtæks stuðnings. Heimsóknin vekur þó einnig spurningar um stöðu og fjármögnun þeirra samtaka sem vilja hafa áhrif á íslenskt réttarkerfi og opinbera stefnumótun.

Hvað er Transparency International?

Transparency International voru stofnuð árið 1993 og hafa höfuðstöðvar í Berlín. Samtökin eru formlega sjálfstæð frjáls félagasamtök og starfa í gegnum landsdeildir í um hundrað ríkjum. Þau eru hvorki í eigu né undir stjórn Evrópusambandsins.

Skrifstofa í Brussel og styrkir frá ESB

Tengslin við ESB eru engu að síður umtalsverð. Sérstök skrifstofa samtakanna í Brussel, Transparency International EU, fjallar um stofnanir sambandsins og hefur jafnframt fengið verkefnastyrki frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Þar við bætast framlög frá ríkisstjórnum, alþjóðastofnunum og einkasjóðum.

Samtökin birta upplýsingar um fjármögnunina og segja styrkina bundna við tiltekin verkefni án þess að þeir hafi áhrif á afstöðu eða sjálfstæði þeirra. Sú skýring eyðir þó ekki öllum vafa. Þegar samtök þiggja fé frá stofnunum sem þau eiga jafnframt að fylgjast með, gagnrýna og hafa áhrif á vakna óhjákvæmilega spurningar um hagsmunaárekstra eða að minnsta kosti ásýnd þeirra.

Er tímasetning á frétt RÚV og heimsókn Transparency International hrein tilviljun?

Transparency International hafa vissulega gagnrýnt stofnanir ESB fyrir skort á gagnsæi og spillingarhættu. Það breytir þó ekki því að fjárhagsleg tengsl þeirra við framkvæmdastjórnina eiga að liggja skýrt fyrir þegar samtökin koma til Íslands og krefjast breytinga á stjórnsýslu og réttarkerfi landsins.

Þeir sem krefjast gagnsæis af öðrum verða sjálfir að þola ítarlega skoðun.