Þrátt fyrir mikla lækkun heimsmarkaðsverðs á olíu undanfarna daga hefur verðlækkunin ekki skilað sér til íslenskra neytenda. Runólfur Ólafsson, framkvæmdastjóri Félags íslenskra bifreiðaeigenda (FÍB), gagnrýnir álagningu olíufélaganna og bendir á að bensín hafi að meðaltali hækkað um 57 krónur á lítra frá 1. september. Hann telur ástæðu til að Samkeppniseftirlitið skoði stöðuna á íslenska eldsneytismarkaðnum.

Verðlækkun erlendis skilar sér ekki á Íslandi

Mikil lækkun hefur orðið á heimsmarkaðsverði hráolíu undanfarna daga, en íslenskir bifreiðaeigendur hafa ekki notið hennar í sama mæli. Þetta kemur fram í umfjöllun RÚV frá 6. nóvember.

Runólfur Ólafsson, framkvæmdastjóri Félags íslenskra bifreiðaeigenda (FÍB), gagnrýnir verðlagningu íslensku olíufélaganna og segir að lækkunin hafi ekki skilað sér í vasa neytenda, þrátt fyrir hagstætt gengi íslensku krónunnar.

Hráolía hefur ekki verið ódýrari í tvo mánuði, samkvæmt umfjöllun RÚV.

Þróunin vekur spurningar um hvers vegna verðbreytingar á alþjóðlegum olíumörkuðum virðast ekki skila sér með sambærilegum hætti til íslenskra neytenda og neytenda í nágrannalöndunum.

Bensín hækkað um 57 krónur á lítra

Runólfur bendir á að frá 1. september hafi bensínverð á Íslandi að meðaltali hækkað um 57 krónur á lítra. Dísilolía hafi hækkað enn meira.

Þann dag hækkaði virðisaukaskattur á eldsneyti úr 11% í 24%, eftir að tímabundinni skattalækkun lauk.

Skattabreytingin skýrir hluta verðhækkunarinnar, en FÍB telur að olíufélögin þurfi einnig að svara fyrir eigin álagningu og hvernig breytingar á innkaupsverði skili sér til viðskiptavina.

Verðhækkunin hefur veruleg áhrif á heimili sem reiða sig á einkabílinn til daglegra ferða, ekki síst á landsbyggðinni þar sem almenningssamgöngur eru víða takmarkaðar.

Bensín í Danmörku orðið ódýrara en í september

Runólfur bendir sérstaklega á þróunina í Danmörku, þar sem eldsneytisverð hafi lækkað á ný eftir fyrri hækkanir.

Samkvæmt upplýsingum hans er bensín á danska markaðnum nú um 30 íslenskum krónum ódýrara á lítra en það var 1. september.

Hann segir að verðhækkanir vegna heimsmarkaðsverðs hafi komið fram bæði hér á landi og í nágrannaríkjunum, en að lækkanirnar hafi ekki skilað sér til baka á Íslandi með sama hætti.

Þessi munur gefur tilefni til að skoða nánar hvernig verðmyndun á íslenska eldsneytismarkaðnum er háttað.

Við slíkan samanburð þarf þó einnig að taka tillit til mismunandi skatta, gjalda, flutningskostnaðar og gengisþróunar.

Kallar eftir lægri álagningu olíufélaganna

FÍB hefur áður gagnrýnt verðlagningu íslenskra olíufélaga og kallað eftir því að þau lækki álagningu sína.

Í október hvatti Runólfur bæði olíufélögin til að lækka verð og stjórnvöld til að endurskoða hækkun virðisaukaskatts á eldsneyti.

Þá kostaði bensínlítrinn um 253 krónur á höfuðborgarsvæðinu, en víða á landsbyggðinni allt að 274 krónur samkvæmt upplýsingum FÍB.

Dísilolía kostaði á sama tíma víðast hvar um 300 krónur á lítra.

Til samanburðar kostaði bensínlítrinn um 202 krónur þegar tímabundin lækkun virðisaukaskatts var í gildi fyrr á árinu.

Runólfur telur að olíufélögin haldi álagningu sinni óþarflega hárri og að nauðsynlegt sé að auka aðhald á markaðnum.

Beðið eftir viðbrögðum Samkeppniseftirlitsins

Runólfur segir að Samkeppniseftirlitið hafi fengið auknar valdheimildir í sumar til að rannsaka eldsneytismarkaðinn.

Hann telur að nú sé tilefni til að stofnunin skoði þróunina og hvort verðlagning olíufélaganna sé í samræmi við eðlilega samkeppni.

Það eitt að verðlækkun skili sér hægt til neytenda sannar þó ekki að samkeppnislög hafi verið brotin. Til þess þyrfti að rannsaka meðal annars innkaupsverð, birgðastöðu, kostnað og álagningu fyrirtækjanna.

Engin niðurstaða Samkeppniseftirlitsins um brot olíufélaganna liggur fyrir í þeim heimildum sem hér er byggt á.

Hvað þýðir hækkunin fyrir heimilin?

Hækkun bensínverðs um 57 krónur á lítra hefur veruleg áhrif á árlegan rekstrarkostnað bifreiða.

Ef heimili kaupir 150 lítra af bensíni á mánuði nemur hækkunin 8.550 krónum á mánuði, eða 102.600 krónum á ársgrundvelli, miðað við óbreytt verð og notkun.

Fyrir heimili sem þurfa tvo bíla eða aka langar vegalengdir getur kostnaðurinn verið enn meiri.

Þá hefur eldsneytisverð einnig áhrif á rekstur flutningafyrirtækja, landbúnað og ýmsa aðra atvinnustarfsemi.

Viðvarandi hátt eldsneytisverð getur þannig haft víðtækari áhrif á verðlag en aðeins þann kostnað sem birtist á bensíndælunni.

Spurningar sem olíufélögin þurfa að svara

Í ljósi nýjustu verðlækkana á heimsmarkaði vakna spurningar um hversu hratt íslensk olíufélög endurskoða útsöluverð sitt.

Mikilvægt er að upplýst verði hversu stór hluti núverandi eldsneytisverðs sé vegna skatta og opinberra gjalda, hversu stór hluti sé innkaups- og flutningskostnaður og hver álagning félaganna sé.

Jafnframt er ástæða til að kanna hvort íslenskir neytendur geti átt von á verðlækkunum á næstu dögum.

Á meðan slík svör liggja ekki fyrir er ljóst að íslenskir bifreiðaeigendur hafa enn ekki notið þeirrar lækkunar heimsmarkaðsverðs sem orðið hefur undanfarna daga.