Isaac Herzog, forseti Ísraels, hefur ákveðið að fela Gadi Eisenkot, fyrrverandi yfirmanni ísraelska hersins og leiðtoga miðjuflokksins Yashar, að reyna að mynda næstu ríkisstjórn landsins. Ákvörðunin er verulegt pólitískt áfall fyrir Benjamin Netanyahu forsætisráðherra, en bandalag hans missti þingmeirihluta sinn í kosningunum 27. október. Stjórnarmyndun er þó langt frá því að vera tryggð og Netanyahu gæti enn haldið völdum.

Herzog velur Eisenkot fram yfir Netanyahu

Isaac Herzog, forseti Ísraels, tilkynnti laugardagskvöldið 7. nóvember að Gadi Eisenkot fengi fyrsta tækifærið til að mynda nýja ríkisstjórn eftir þingkosningarnar 27. október.

Formleg afhending stjórnarmyndunarumboðsins er fyrirhuguð sunnudaginn 8. nóvember klukkan 17 að staðartíma, eða klukkan 15 að íslenskum tíma.

Ákvörðunin kemur eftir viðræður forsetans við fulltrúa stjórnmálaflokkanna á ísraelska þinginu, Knesset.

Alls mæltu 67 þingmenn með Eisenkot sem næsta forsætisráðherra, en 46 studdu Netanyahu. Sjö þingmenn tóku ekki afstöðu.

Þótt Eisenkot hafi þannig fengið stuðning meirihluta þingmanna við úthlutun stjórnarmyndunarumboðsins er ekki þar með sagt að hann geti myndað starfhæfa ríkisstjórn.

Netanyahu með stærra þingbandalag en Eisenkot

Úrslit kosninganna skiluðu engum stjórnmálaflokki eða bandalagi hreinum meirihluta á þinginu.

Likud-flokkur Netanyahus hlaut 27 þingsæti og varð stærsti einstaki flokkurinn.

Bandalag hans, sem samanstendur af hægriflokkum og trúarlegum stjórnmálaflokkum, fékk samtals 53 af 120 þingsætum.

Yashar-flokkur Eisenkots hlaut 21 þingsæti og varð næststærsti flokkurinn.

Fjögurra flokka bandalag hans fékk samtals 48 þingsæti.

Til að mynda ríkisstjórn þarf stuðning að minnsta kosti 61 þingmanns.

Því standa báðir leiðtogarnir frammi fyrir erfiðum stjórnarmyndunarviðræðum.

Arabískir flokkar ráða miklu um framhaldið

Eitt athyglisverðasta atriði kosninganna er árangur flokka sem njóta einkum stuðnings arabískra ríkisborgara Ísraels.

Þeir hlutu samtals 19 þingsæti, sem er óvenjulega sterkur árangur.

Fulltrúar þessara flokka mæltu með Eisenkot við forsetann og tryggðu honum þar með fleiri meðmæli en Netanyahu.

Hins vegar hefur Eisenkot lýst því yfir að hann vilji ekki mynda ríkisstjórn í formlegu samstarfi við arabísku flokkana.

Þessi afstaða gæti reynst ein stærsta hindrunin í stjórnarmyndunarviðræðunum.

Einn möguleikinn væri að Eisenkot myndaði minnihlutastjórn sem nyti stuðnings arabískra þingmanna við ákveðnar atkvæðagreiðslur án þess að flokkarnir tækju sæti í ríkisstjórninni.

Slík lausn gæti þó reynst umdeild meðal annarra stjórnmálaflokka sem styðja Eisenkot.

Netanyahu kallar eftir þjóðstjórn

Benjamin Netanyahu hefur brugðist við stöðunni með því að kalla eftir myndun þjóðstjórnar.

Hann vill að helstu stjórnmálaflokkar landsins taki höndum saman um ríkisstjórn sem geti tekist á við öryggismál og pólitískar áskoranir Ísraels.

Eisenkot hefur hins vegar áður lýst því yfir að hann vilji ekki sitja í ríkisstjórn undir forystu Netanyahu.

Ágreiningurinn er því ekki aðeins um skiptingu ráðherraembætta heldur einnig um framtíðarstefnu landsins og pólitíska forystu.

Annar möguleiki væri að Eisenkot reyndi að fá stuðning rétttrúnaðarsinnaðra trúarflokka sem áður hafa starfað með Netanyahu.

Slíkt samstarf gæti þó reynst erfitt vegna ágreinings um herskyldu trúarlegra námsmanna og önnur samfélagsmál.

Hver er Gadi Eisenkot?

Gadi Eisenkot er 66 ára gamall og fyrrverandi yfirmaður ísraelska hersins.

Hann gegndi embætti yfirmanns heraflans á árunum 2015 til 2019 og hóf stjórnmálaþátttöku árið 2022.

Eisenkot sat um tíma í stríðsráðgjafahópi ríkisstjórnar Netanyahu eftir árás Hamas á Ísrael 7. október 2023, en sneri síðar aftur í stjórnarandstöðu.

Hann hefur gagnrýnt Netanyahu fyrir stjórnun hernaðaraðgerða á Gaza og fyrir samstarf við harðlínuflokka í ríkisstjórninni.

Eisenkot hefur einnig gagnrýnt ofbeldi ísraelskra landnema gegn Palestínumönnum á Vesturbakkanum.

Þótt Eisenkot sé talinn hófsamari en ýmsir samstarfsmenn Netanyahu í innanlandspólitík er hann sjálfur þekktur fyrir harða afstöðu í öryggis- og varnarmálum.

Hann hefur meðal annars lagt áherslu á öflug hernaðarleg viðbrögð við árásum á Ísrael.

Persónulegur harmleikur í stríðinu á Gaza

Eisenkot hefur sjálfur orðið fyrir miklum persónulegum missi vegna stríðsins á Gaza.

Sonur hans og tveir frændur létust í hernaðaraðgerðum á svæðinu.

Þessi reynsla hefur sett mark sitt á opinbera þátttöku hans í umræðu um stríðið og framtíð ísraelskra öryggismála.

Hann hefur lagt áherslu á nauðsyn þess að endurheimta traust almennings á stjórnmálaforystu landsins.

Hefur 28 daga til að mynda ríkisstjórn

Samkvæmt ísraelskum lögum fær Eisenkot 28 daga til að reyna að mynda ríkisstjórn eftir að honum hefur formlega verið falið verkefnið.

Forseti landsins getur framlengt frestinn um allt að 14 daga.

Takist Eisenkot ekki að tryggja sér þingmeirihluta getur forsetinn falið öðrum þingmanni stjórnarmyndunarumboðið.

Netanyahu gæti því fengið annað tækifæri.

Ef engum tekst að mynda ríkisstjórn eftir lögbundið ferli gæti þurft að boða til nýrra þingkosninga.

Pólitísk framtíð Ísraels í óvissu

Benjamin Netanyahu hefur verið einn áhrifamesti stjórnmálamaður Ísraels um áratugaskeið og gegnt embætti forsætisráðherra lengur en nokkur annar í sögu landsins.

Niðurstöður kosninganna sýna að staða hans hefur veikst verulega, þótt Likud sé enn stærsti einstaki flokkur þingsins.

Ákvörðun Herzogs um að fela Eisenkot stjórnarmyndunarumboðið er því mikilvæg tímamót í ísraelskum stjórnmálum.

En úrslitin ráðast ekki af því hver fær fyrst umboðið, heldur hver getur tryggt sér nægilegan stuðning á þinginu.

Næstu vikur munu skera úr um hvort Eisenkot tekst að mynda nýja ríkisstjórn, hvort Netanyahu heldur völdum eða hvort Ísrael stefnir í enn eina kosningabaráttuna.