Bandarískur alríkisáfrýjunardómstóll hefur staðfest að borgaryfirvöld í Hamtramck í Michigan hafi haft heimild til að banna regnbogafána hinsegin fólks og aðra fána samfélagshópa á fánastöngum borgarinnar. Ákvörðunin var tekin árið 2023 af borgarstjórn sem þá var eingöngu skipuð múslimum og vakti harðar deilur um trúfrelsi, tjáningarfrelsi og rétt sveitarfélaga til að ákveða hvaða tákn þau sýna á opinberum vettvangi.

Borgarstjórn múslima samþykkti bannið einróma

Hamtramck er lítil borg innan stórborgarsvæðisins í Detroit í Michigan og hefur um árabil verið þekkt fyrir fjölmenningarlegt samfélag sitt. Þar býr meðal annars fjöldi innflytjenda frá Jemen og Bangladess.

Í nóvember 2021 var Amer Ghalib kjörinn borgarstjóri. Í kjölfarið varð borgarstjórnin sú fyrsta í Bandaríkjunum sem var alfarið skipuð múslimum.

Þann 13. júní 2023 samþykkti borgarstjórnin einróma ályktun sem takmarkaði hvaða fánar mættu vera dregnir að húni á opinberum fánastöngum borgarinnar.

Samkvæmt reglunum mátti meðal annars flagga bandaríska fánanum, fána Michigan-ríkis, fána Hamtramck, fána til heiðurs stríðsföngum og fánum ríkja sem endurspegla alþjóðlegt samfélag borgarinnar.

Hins vegar var óheimilt að flagga fánum sem táknuðu tiltekna trúarhópa, stjórnmálahreyfingar, þjóðernishópa eða hópa skilgreinda út frá kynhneigð.

Regnbogafáni hinsegin fólks féll þar með undir bannið.

Trúarleg sjónarmið og krafa um hlutleysi

Ákvörðunin vakti þegar mikla athygli og harðar deilur.

Stuðningsmenn hennar héldu því fram að borgaryfirvöld ættu að gæta hlutleysis gagnvart mismunandi samfélagshópum og að opinberar fánastangir ættu ekki að vera vettvangur fyrir hugmyndafræðileg eða pólitísk skilaboð.

Trúarleg sjónarmið komu einnig fram í umræðunni.

Muhammad Hassan, einn borgarfulltrúanna, lagði áherslu á að borgin þyrfti að virða trúarskoðanir íbúanna og að ákvörðunin beindist ekki gegn einstaklingum.

Andstæðingar bannsins töldu hins vegar að ákvörðunin beindist í reynd sérstaklega gegn hinsegin samfélaginu og sendi þau skilaboð að það væri ekki velkomið.

Þeir bentu á að regnbogafáninn hefði áður verið dreginn að húni í borginni án þess að það hefði verið talið fela í sér mismunun gagnvart öðrum hópum.

Borgarstarfsmönnum vikið úr nefnd eftir að hafa flaggað regnbogafána

Deilurnar mögnuðust í júlí 2023 þegar Russ Gordon og Cathy Stackpoole, sem sátu í mannréttindanefnd borgarinnar, ákváðu að flagga regnbogafána þrátt fyrir nýju reglurnar.

Borgaryfirvöld létu fjarlægja fánann.

Í kjölfarið voru þau Gordon og Stackpoole látin víkja úr nefndinni og borgarstjórnin tók yfir stjórn opinberra fánastanga sem nefndin hafði áður haft umsjón með.

Þau höfðuðu síðar mál gegn borginni, borgarstjórninni og Amer Ghalib borgarstjóra.

Í málshöfðuninni var meðal annars byggt á því að reglurnar brytu gegn ákvæðum bandarísku stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi, trúfrelsi og jafna vernd samkvæmt lögum.

Áfrýjunardómstóll staðfesti ákvörðunina

Í september 2025 hafnaði alríkisdómstóll í Michigan kröfum þeirra Gordon og Stackpoole.

Málinu var áfrýjað til bandaríska alríkisáfrýjunardómstólsins fyrir sjötta umdæmi, sem kvað upp dóm sinn 21. ágúst 2026.

Dómstóllinn staðfesti niðurstöðu undirréttar.

Í niðurstöðunni var meðal annars lagt til grundvallar að borgaryfirvöld hefðu heimild til að ákveða hvaða skilaboð væru sett fram með fánum á þeirra eigin fánastöngum.

Dómstóllinn taldi að með samþykkt reglanna árið 2023 hefði borgin lokað þeim vettvangi sem áður hafði verið notaður til að sýna fána að ósk íbúa og tekið yfir ákvörðunarvald um hvaða fána skyldi sýna.

Því hefði ekki verið sýnt fram á brot gegn tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar.

Dómstóllinn hafnaði einnig málsástæðum sem byggðu á því að reglurnar brytu gegn ákvæðum um aðskilnað ríkis og trúarbragða. Kröfur um brot gegn jafnræðisreglum náðu ekki fram að ganga, meðal annars vegna þess hvernig þær höfðu verið reifaðar fyrir dómi.

Bannið nær ekki til einkaeigna

Mikilvægt er að ákvörðun borgarstjórnarinnar felur ekki í sér almennt bann við regnbogafánum innan borgarmarkanna.

Íbúum og fyrirtækjum er áfram heimilt að flagga slíkum fánum á eigin eignum.

Ágreiningurinn snerist fyrst og fremst um það hvort sveitarfélaginu væri heimilt að ákveða hvaða fána mætti sýna á fánastöngum í eigu borgarinnar.

Þetta atriði hafði verulega þýðingu fyrir niðurstöðu dómstólanna.

Málið vekur spurningar um mörk trúfrelsis og tjáningarfrelsis

Málið í Hamtramck hefur orðið að áberandi dæmi í bandarískri umræðu um samband trúarbragða, stjórnmála og réttinda ólíkra samfélagshópa.

Annars vegar telja stuðningsmenn ákvörðunarinnar að sveitarfélög eigi að geta haldið opinberum táknum sínum hlutlausum og þurfi ekki að sýna stuðning við tilteknar hreyfingar eða hugmyndafræði.

Hins vegar telja gagnrýnendur að slíkar reglur geti verið notaðar til að útiloka ákveðna hópa frá sýnileika í opinberu rými, jafnvel þótt þær séu orðaðar með almennum hætti.

Dómur áfrýjunardómstólsins felur ekki í sér almenna niðurstöðu um réttmæti regnbogafána eða trúarlegra viðhorfa til hinsegin málefna.

Hann staðfestir fyrst og fremst heimild borgaryfirvalda til að stjórna því hvaða fánar eru sýndir á opinberum fánastöngum þeirra.

Heimildir: Bandaríski alríkisáfrýjunardómstóllinn fyrir sjötta umdæmi, mál nr. 25-1917, Gordon gegn City of Hamtramck, dómur 21. ágúst 2026; Associated Press; ClickOnDetroit.