Ný rannsóknarskýrsla um skipulögð nauðgunargengi í Bretlandi dregur upp enn dekkri mynd af umfangi brotanna og þeirri kerfisbundnu vanrækslu sem höfundar segja hafa einkennt viðbrögð yfirvalda um áratugaskeið. Skýrslan, sem kom út 16. júní, er 219 blaðsíður að lengd og var unnin fyrir rannsókn sem stýrt var af breska þingmanninum Rupert Lowe, sem einnig er formaður stjórnmálaflokksins Restore Britain, með aðkomu fórnarlamba, uppljóstrara, sérfræðinga og annarra vitna.
Í skýrslunni er varlega áætlað að að minnsta kosti 250.000 stúlkur hafi orðið fórnarlömb skipulagðra nauðgunargengja í Bretlandi á þessari öld. Höfundar taka fram að talan sé ekki byggð á beinni talningu heldur sé hún hófleg áætlun sem byggir meðal annars á opinberum rannsóknum á málum í Rotherham og Telford, ásamt gögnum um útbreiðslu sambærilegra mála víðs vegar um landið. Þeir telja að raunverulegur fjöldinn gæti verið enn hærri.
Skýrslan byggir á vitnisburðum fórnarlamba, fyrrverandi lögreglumanna, félagsráðgjafa, sérfræðinga og annarra uppljóstrara, auk fjölda opinberra rannsókna, dómsmála og fyrirliggjandi gagna. Markmið hennar er að draga saman heildarmynd af skipulagðri kynferðislegri misnotkun barna, hverjir gerendur voru og þeim kerfisbrestum sem gerðu brotin möguleg um árabil.
Skýrslan í stuttu máli
Nútíminn mun fjalla um skýrsluna í frekari smáatriðum á komandi dögum en hér birtist yfirlit yfir það helsta sem fram kemur í henni:
Í skýrslunni er varlega áætlað að að minnsta kosti 250.000 stúlkur hafi orðið fórnarlömb skipulagðra nauðgunargengja í Bretlandi á þessari öld.
Skýrslan heldur því fram að starfsemi slíkra gengja hafi verið staðfest eða skjalfest í að minnsta kosti 149 sveitarfélögum víðs vegar um Bretland og lýsir henni sem þjóðlegu vandamáli fremur en röð ótengdra staðbundinna mála.
Samkvæmt opinberum gögnum sem skýrslan vísar í fjölgaði skráðum nauðgunum í Englandi og Wales úr um 8.593 árið 2000 í yfir 70.000 árið 2025, sem jafngildir aukningu um meira en 800 prósent á tímabilinu.
Skýrslan byggir meðal annars á Jay rannsókninni um Rotherham, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að að minnsta kosti 1.400 börn hefðu orðið fórnarlömb kynferðislegrar misnotkunar á árunum 1997 til 2013.
Einnig er vísað til rannsóknarinnar á Telford, þar sem niðurstaðan var að yfir 1.000 börn, aðallega stúlkur, hefðu orðið fórnarlömb sambærilegrar misnotkunar yfir margra áratuga tímabil.
Höfundar segja að eitt meginviðfangsefni skýrslunnar sé algjör kerfisbrestur innan opinberra stofnana. Þeir halda því fram að lögregla, barnavernd, sveitarfélög og aðrir opinberir aðilar hafi ítrekað brugðist fórnarlömbum, vanrækt rannsóknir eða látið vera að grípa inn í þrátt fyrir að hafa upplýsingar um skipulagða misnotkun.
Í skýrslunni er jafnframt vísað til opinberra úttekta sem segja að enn sé ekki unnt að meta raunverulegt umfang skipulagðrar kynferðislegrar misnotkunar barna vegna ófullnægjandi skráningar gagna og þess að fjölmörg mál hafi aldrei verið skráð eða rannsökuð til hlítar.
„Ein mest sláandi niðurstaða skýrslunnar er sú að höfundar hennar áætla að að minnsta kosti 250.000 stúlkur hafi orðið fórnarlömb skipulagðra nauðgunargengja“
Samkvæmt höfundum var rannsóknin sett á laggirnar vegna þess að engin ein heildstæð samantekt hefði áður verið gerð á umfangi skipulagðra nauðgunargengja í Bretlandi. Markmiðið var að draga saman öll þau gögn sem til eru, skjalfesta reynslu fórnarlamba og greina hvað málin sem komið hafa upp víðs vegar um landið eiga sameiginlegt.
Í skýrslunni er vísað til fjölda opinberra rannsókna sem hafa verið birtar á síðustu árum, þar á meðal Jay skýrslunnar um Rotherham, rannsóknarinnar á Telford, Casey úttektarinnar og Independent Inquiry into Child Sexual Abuse (IICSA). Auk þess byggja höfundar á dómsmálum, opinberum gögnum og öðrum rannsóknum sem þeir telja varpa ljósi á umfang og eðli brotanna.
Fjöldi fórnarlamba
Ein mest sláandi niðurstaða skýrslunnar er sú að höfundar hennar áætla að að minnsta kosti 250.000 stúlkur hafi orðið fórnarlömb skipulagðra nauðgunargengja í Bretlandi frá aldamótum. Í skýrslunni er lögð áhersla á að talan sé ekki bein talning, heldur það sem höfundar kalla varlega og íhaldssama áætlun byggða á fyrirliggjandi gögnum en fjöldinn geti hæglega verið töluvert hærri.
Lord Pearson of Rannoch vísaði til rannsóknanna í Rotherham, Telford og Oxford og spurði hvort eðlilegt væri að álykta að yfir 250.000 ungar hvítar stúlkur hefðu orðið fórnarlömb skipulagðra nauðgunargengja á þessari öld. Hann bætti við að talan væri líklega vanmat. Höfundar skýrslunnar segja að þau gögn sem safnast hafi síðan styðji enn frekar við þá ályktun.
Samkvæmt skýrslunni eru áðurnefnd mál í Telford og Rotherham ekki undantekningar heldur dæmi um mynstur sem hafi komið fram víða um Bretland.
Höfundar segja jafnframt að umfangið kunni í raun að vera enn meira. Þeir benda á að opinberar úttektir hafi ítrekað komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að meta nákvæman fjölda fórnarlamba þar sem fjölmörg mál hafi aldrei verið skráð, rannsökuð eða flokkuð með samræmdum hætti. Af þeim sökum telja þeir 250.000 vera lágmarksáætlun fremur en hámark.
Kortlagning um allt Bretland
Í skýrslunni er því hafnað að um hafi verið að ræða nokkur einangruð mál í fáeinum bæjum eins og reynt hefur verið að halda fram. Þvert á móti halda höfundar því fram að rannsókn þeirra sýni að sama fyrirkomulag, sömu aðferðir og sambærileg mynstur hafi komið fram víðs vegar um Bretland. Þeir lýsa því sem vandamáli á landsvísu fremur en röð ótengdra staðbundinna hneykslismála.
Samkvæmt skýrslunni hefur starfsemi skipulagðra nauðgunargengja verið staðfest eða skjalfest í að minnsta kosti 149 sveitarfélögum. Höfundar birta hitakort sem sýnir dreifingu málanna og segja það byggja á fyrirliggjandi opinberum rannsóknum, dómsmálum og öðrum gögnum sem safnað hafi verið saman. Jafnframt telja þeir líklegt að raunveruleg útbreiðsla sé enn meiri en kortið gefi til kynna þar sem þeirra áætlanir séu varlega áætlaðar.
Í skýrslunni segir að þrátt fyrir að Rotherham, Telford og Oxford hafi orðið þekktustu dæmin hafi sambærileg mál komið upp í tugum annarra borga og bæja. Höfundar telja að sameiginleg einkenni málanna, þ.e.a.s. aðferðir gerenda, val á fórnarlömbum og viðbrögð yfirvalda, hafi verið svo lík að líta beri á þau sem birtingarmynd sama vandamáls.
Í viðauka skýrslunnar er birtur nafnalisti yfir þau sveitarfélög þar sem höfundar segja að starfsemi slíkra gengja hafi verið skjalfest eða staðfest með einhverjum hætti. Sá listi spannar stóran hluta Englands og nær bæði til stórborga og smærri sveitarfélaga.
Hverjir voru helstu gerendurnir samkvæmt skýrslunni?
Skýrslan fer ítarlega í greiningu á uppruna og bakgrunni þeirra sem hafa verið sakfelldir í málum sem tengjast skipulagðri kynferðislegri misnotkun barna. Höfundar leggja áherslu á að um sé að ræða gögn úr rannsóknum og dómsmálum sem þegar hafi verið birt, fremur en nýja frumrannsókn á öllum málum í Bretlandi.
Mest vægi í þessum kafla fær greining Quilliam Foundation frá árinu 2017 á 264 sakfellingum vegna skipulagðrar kynferðislegrar misnotkunar á börnum á árunum 2005 til 2017. Samkvæmt þeirri greiningu voru 84 prósent sakfelldra af suður asískum uppruna, eða 222 af 264 einstaklingum. Jafnframt kemur fram að 7 prósent hafi verið hvítir og 8 prósent svartir. Skýrslan segir að langstærstur hluti suður asísku gerendanna hafi verið pakistanskir múslimar.
„Í skýrslunni er jafnframt haldið fram að ótti við ásakanir um kynþáttafordóma og áhersla á svonefnda „community cohesion“, eða samfélagssátt, hafi haft áhrif á ákvarðanir opinberra aðila“
Höfundar vísa einnig til rannsóknar Peters McLoughlin, sem þeir segja benda til þess að um 87 prósent þeirra sem sakfelldir voru fyrir að vera meðlimir nauðgunargengja hafi borið augljós múslimsk nöfn.
Þá bendir skýrslan á að samkvæmt nýjustu manntalsgögnum séu múslimar um 6,5 prósent íbúa Bretlands og Pakistanar um 2,1 prósent. Höfundar telja að samanburður við niðurstöður rannsóknanna sýni gífurlega hátt hlutfall þessara hópa sem sakfelldir voru í skipulögðum kynferðisbrotamálum gegn börnum. Þeir benda jafnframt á að opinberar rannsóknir og lögreglugögn hafi ítrekað fjallað um þessa þróun, þótt ekki hafi allar komist að sömu niðurstöðum um umfang hennar.
Hvað segir skýrslan um yfirvöld?
Það sem flest málin eiga sameiginlegt er sú niðurstaða höfunda að kerfisbrestur innan opinberra stofnana hafi gert skipulögðum nauðgunargengjum kleift að starfa árum og jafnvel áratugum saman. Í skýrslunni eru nefnd fjölmörg dæmi þar sem lögregla, sveitarfélög, barnavernd, félagsþjónusta og aðrar stofnanir hafi fengið ítrekaðar og skýrar upplýsingar um brot án þess að grípa til aðgerða.
Höfundar vísa meðal annars til opinberu Casey úttektarinnar frá árinu 2025 og Independent Inquiry into Child Sexual Abuse (IICSA), þar sem bent sé á að umfang skipulagðrar kynferðislegrar misnotkunar barna hafi verið erfitt að meta vegna ófullnægjandi gagnaskráningar og þess að upplýsingar um þjóðerni gerenda, skipulagða brotastarfsemi og eldri mál hafi í mörgum tilvikum annaðhvort ekki verið skráðar eða ekki rannsakaðar til fulls.
Í skýrslunni er jafnframt haldið fram að ótti við ásakanir um kynþáttafordóma og áhersla á svonefnda „community cohesion“, eða samfélagssátt, hafi haft áhrif á ákvarðanir opinberra aðila. Höfundar segja að þessi afstaða hafi orðið til þess að rannsóknir hafi tafist, mál verið felld niður eða hreinlega ekki rannsökuð.
Til stuðnings þessari niðurstöðu birtir skýrslan fjölda vitnisburða frá fyrrverandi lögreglumönnum, félagsráðgjöfum og öðrum uppljóstrurum sem segja að viðvaranir þeirra hafi verið hunsaðar eða þeim jafnvel ráðlagt að forðast að ræða ákveðna þætti málanna. Í síðari köflum skýrslunnar eru einnig rakin dæmi þar sem fórnarlömb lýsa því að tilkynningar þeirra hafi verið hunsaðar.
Vitnisburðir fórnarlamba
Stór hluti skýrslunnar eru svo frásagnir fórnarlamba sem lýsa því hvernig þau voru tæld, misnotuð og beitt skelfilegu ofbeldi af skipulögðum hópum gerenda. Frásagnirnar eru ólíkar í smáatriðum en höfundar segja að þær sýni mjög skýrt endurtekið mynstur sem hafi komið fram í málum víðs vegar um Bretland.
„Í nokkrum frásögnum segja þolendur að þeim hafi verið nauðgað af tugum eða jafnvel hundruðum manna yfir margra ára tímabil“
Samkvæmt vitnisburðunum voru fórnarlömbin oft mjög ungar stúlkur sem bjuggu við erfiðar félagslegar aðstæður eða voru í umsjá barnaverndaryfirvalda. Margar þeirra lýsa því að fyrst hafi mennirnir nálgast þær með gjöfum, áfengi, fíkniefnum eða loforðum um ást og vináttu áður en misnotkunin hófst. Eftir það hafi þeim verið hótað, beittar ofbeldi og stjórnað af mönnunum, sem gerði þeim erfitt eða ómögulegt að komast undan.
Í nokkrum frásögnum segja þolendur að þeim hafi verið nauðgað af tugum eða jafnvel hundruðum manna yfir margra ára tímabil. Sumar lýsa því að hafa verið fluttar milli borga, seldar milli gerenda eða neyddar til að hitta marga menn á sama degi. Höfundar segja að slík mynstur hafi komið fram í fjölmörgum óháðum vitnisburðum sem rannsóknin hafi tekið saman.
Skýrslan hefur einnig að geyma frásagnir þar sem fórnarlömb segja að þau hafi ítrekað leitað til lögreglu, félagsþjónustu eða annarra yfirvalda án þess að fá þá aðstoð sem þau töldu sig þurfa. Höfundar telja að þessar frásagnir endurspegli þann kerfisbrest sem þeir segja hafa einkennt viðbrögð við mörgum málanna um árabil.
Vitnisburðir uppljóstrara
Auk frásagna fórnarlamba byggir skýrslan á vitnisburðum fyrrverandi lögreglumanna, félagsráðgjafa, barnaverndarstarfsmanna, stjórnmálamanna og annarra sem segjast hafa reynt að vekja athygli á vandanum árum áður en hann varð jafn mikill og nú er vitað. Höfundar segja að þessir vitnisburðir gefi mikilvæga innsýn í hvernig viðvaranir hafi ítrekað verið hunsaðar af yfirmönnum í kerfinu.
Margir uppljóstraranna lýsa því að þeir hafi upplifað þrýsting, þar sem þeim var sagt að forðast að ræða þjóðerni eða trúarlegan bakgrunn gerenda af ótta við að vera sakaðir um kynþáttafordóma eða að „valda spennu milli hópa í samfélaginu.“ Sumir segja að rannsóknir hafi orðið fyrir töfum af ásettu ráði eða jafnvel beinlínis stöðvaðar og að ábendingar hafi verið hunsaðar.
Í skýrslunni er einnig vísað til vitnisburða einstaklinga sem segja að þeir hafi orðið varir við endurtekið mynstur þar sem fórnarlömb voru ekki sögð trúverðug, sérstaklega ef þau komu úr erfiðum félagslegum aðstæðum eða voru í umsjá barnaverndaryfirvalda. Samkvæmt frásögnum þeirra hafi slíkt í sumum tilvikum orðið til þess að rannsóknir hófust seint eða alls ekki.
Höfundar telja að þegar vitnisburðir uppljóstrara séu bornir saman við frásagnir fórnarlamba og niðurstöður opinberra rannsókna komi fram samræmd mynd af kerfi sem hafi brugðist ítrekað hlutverki sínu að vernda börn gegn skipulagðri kynferðislegri misnotkun. Þessi samhljómur milli ólíkra heimilda sé einn af meginþáttum sem rannsóknin byggi á.
Nútíminn mun fjalla betur um skýrsluna á komandi dögum.
