Miklar breytingar hafa orðið á verkefni því sem snýr að uppbyggingu stórskipahafnar og iðnaðar við Finnafjörð á Langanesi. Sveitarfélögin Langanesbyggð og Vopnafjarðarhreppur hafa frá árinu 2008 unnið saman við að skapa þar tækifæri til atvinnu og þá var unnið aðalskipulag fyrir höfn og iðnaðarsvæði. Tímamót urðu svo vorið 2014 þegar þýska hafnarsamlagið Bremenports gekk formlega til samstarfs við sveitarfélögin, ásamt verkfræðistofunni Eflu.
Orkufrek framleiðsla á rafeldsneyti og útflutningur um stóra höfn í Finnafirði
Þá var hugmyndin uppbygging hafnar í Finnafirði og möguleg verkefni fyrir hafnarstarfsemi, siglingar um Norður-Íshaf, skipaumferð vegna olíuleitar á Drekasvæðinu, námuvinnsla á Grænlandi og fleira. Þessar áherslur eru að stórum hluta horfnar úr verkefninu og annað komið í staðinn.
Björn S. Lárusson, sveitarstjóri Langanesbyggðar, segir að þörf fyrir stóra höfn sé þó enn til staðar, en mögulegur iðnaður í kringum hana gjörbreyttur. „Helstu áherslurnar á verkefnið í dag eru þær að koma upp þarna iðnaðarsvæði og þá er helst talað um framleiðslu á rafeldsneyti. Og nýta þá höfnina fyrir útflutning frá þessu iðnaðarsvæði. Það er svona í stórum dráttum hugmyndin í dag.“
Og hann segir að slíkur iðnaður kalli á mikla raforku sem afla þurfi í sem minnstri fjarlægð frá Finnafirði. „Já, það kallar á mikla raforku og þetta hangir allt saman. Það hvernig við öflum raforku, hvort að það verður gert með einhverjum háspennulínum hingað eða með vindorku. Eða hvernig sem það verður. En það er alveg ljóst að við það þarf að minnsta kosti 200 megavött, svona í fyrstu til þess að fara í gang þarna með einhvers konar iðnaðarsvæði til framleiðslu á rafeldsneyti.“
Bremenports hafi enn mikinn áhuga á verkefninu og líka íslensk stjórnvöld
Björn segir engan bilbug að finna á Bremenports, fyrirtækið hafi enn mikinn áhuga á verkefninu og vilja áfram taka þátt. Vissulega sé enn mörgu ósvarað og margt sem eigi eftir að takast á við svo verkefnið verði að veruleika, en áhugi Þjóðverjanna og vilji sé enn alveg skýr. „Þeir hugsa þetta sem langtímaverkefni og eru með í rauninni einkaleyfi á því að kynna þetta verkefni alveg til 2060. Þeir áttu fund í forsætisráðuneytinu í síðustu viku og eftir því sem ég hef frétt á þeim fundi að þá voru undirtektir ráðuneytisins mjög góðar varðandi þessar hugmyndir.“
Fulltrúar Bremenports voru, ásamt fleirum sem að verkefninu standa, á kynningarfundi sem haldinn var á Þórshöfn nýlega þar sem staða verkefnisins var skýrð út fyrir íbúum Langanesbyggðar og Vopnafjarðarhrepps. „Já, í ljósi þessara breytinga sem hafa verið að þróast á verkefninu undanfarin ár þá kom sú hugmynd frá Bremenports að það yrði haldinn kynningarfundur fyrir bæði sveitarfélögin. Og í rauninni stóðu Vopnafjarðarhreppur og Langanesbyggð með Bremenports að þessum kynningarfundi. Það var bara verið að lýsa því hvernig verkefnið stæði og hvert menn væru að horfa til framtíðar.“
Harkaleg framkoma fulltrúa verkefnisins á íbúafundi á Þórshöfn fór illa í heimamenn
Á íbúafundinum var einnig fulltrúi verkfræðistofunnar Eflu en framkoma hans hefur verið gagnrýnd. Hann kom fram af nokkurri hörku og sagði meðal annars að fyrirtækin að baki verkefninu drægju sig út úr því og hættu ef ekki yrði samstaða um vindorkuver í samfélaginu við Langanes. Ekki er annað að sjá á viðbrögðum og skrifum margra heimamanna í Langanesbyggð að þetta hafi farið illa í fólk.
„Nú skal ég ekki segja hvort það hafi skemmt fyrir,“ segir Björn, „en auðvitað urðum við, bæði sveitarstjórnarmenn og ég, vör við óánægju með þessa tölu sem að fulltrúi Eflu hélt á fundinum og meðal annars sagðist hann ekki sækja fleiri fundi varðandi þetta mál og svo framvegis. Og hann hélt þessa ræðu á íslensku þannig að eftir á þegar að Bremenportsmönnum var sagt frá þessari ræðu þá brá þeim greinilega mikið. Þannig að þetta, já það er rétt, þetta vakti sterk viðbrögð hérna heimamanna og fór frekar illa í fólk.“
Fyrirhugað vindorkuver WPD gæti orðið lykillinn að uppbyggingu í Finnafirði
Þýsk-íslenska fyrirtækið WPD Ísland hefur kynnt áform um 530 megavatta vindorkuver á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi í Langanesbyggð. Skilyrði varðandi uppbyggingu í Finnafirði er mikil raforka, eins og Björn kemur inn á, og vindorkuver WPD gæti þar verið í lykilhlutverki. Forsvarsmenn Bremenports hafa meðal annars lagt áherslu á að framleiðsla raforku með vindmyllum sé lykilinn að slíkri uppbyggingu. Talsverð andstaða er við þessar hugmyndir WPD í samfélaginu við Langanes og það kom skýrt fram á kynningarfundi sem WPD hélt á Þórshöfn í janúar.
„Þetta verður auðvitað samvinnuverkefni bæði þessa fyrirtækis, WPD sem er að þróa þetta, sveitarfélagsins, íbúa og ekki síst yfirvalda um að hvort og þá hvenær hægt yrði að koma upp einhvers konar vindorkuveri á þessu svæði, það er að segja í Langanesbyggð og hluta Vopnafjarðarhrepps. Og þetta er núna hjá Skipulagsstofnun og það er kannski ekki vert að vera að tjá sig mikið um það fyrr en sú niðurstaða liggur fyrir hjá Skipulagsstofnun. En vissulega, það eru mjög skiptar skoðanir um vindorkuver í samfélaginu.
„Það er alveg ljóst að sveitarfélögin munu hvorki kaupa eða leigja land þarna“
Eitt af því sem verið hefur uppi á borðum frá því fyrst var farið að ræða uppbyggingu í Finnafirði, eru viðræður við landeigendur. Þar er enn margt ófrágengið, ásamt alls konar leyfisveitingum og fleiru.
„Já, nú er kannski fyrst að taka fram að sveitarfélögin, bæði Vopnafjarðarhreppur og Langanesbyggð, hafa alla tíð lýst því yfir að ef til þessa verkefnis kæmi, hvort sem það er um að ræða höfn eða iðnaðarsvæði eða hvað, þá yrðu það ekki sveitarfélögin sem myndu kaupa eða leigja land þarna. Það yrði hlutverk þeirra sem væru að koma þessu verkefni á laggirnar. Og það er innviðafélag sem heitir Summa, sem er eign lífeyrissjóða, sem hefur verið í viðræðum við landeigendur. Ég hef ekki fengið nýlegar fregnir af því hvernig þeim viðræðum vindur fram, en það er alveg ljóst að sveitarfélögin munu hvorki kaupa eða leigja land þarna undir þetta.“
Samið við RHA um gerð könnunar á meðal íbúa um afstöðuna til verkefnisins
Nú bíður það nýrra sveitarstjórna í Langanesbyggð og Vopnafjarðarhreppi að leiða þetta mál áfram, en Björn segir að vilji íbúanna, og hvort almenn samstaða er um þetta stóra verkefni, ráði þar auðvitað miklu. „Það er alveg á lokasprettinum samningur við Rannsóknarmiðstöð Háskólans á Akureyri þar sem gerð verður ítarleg könnun á meðal íbúa um afstöðuna til þessa verkefnis í heild með mörgum spurningum. Og það verður kannski veganesti næstu sveitarstjórnar hvaða skref verða tekin.
