Helsta áskorunin í íslensku skólakerfi er agaleysi, hlutfall innflytjenda, skortur á námsgögnum, afnám samræmdra prófa, óáhugaverðar bækur, skóli án aðgreiningar og menntun kennara.
Þetta er meðal fyrirsagna sem hefur verið slegið upp undanfarna mánuði og ár þegar rætt er um stöðu íslensks menntakerfis.
Hver sem ástæðan er þá er ljóst, af niðurstöðum nýrrar Pisa-könnunar, að einhverra breytinga er þörf í kennslu barna.
Rætt var við Salvöru Nordal, umboðsmann barna, um niðurstöðurnar í Speglinum í kvöld.
Segir börn vera svikin um mannréttindi
Niðurstöður Pisa-könnunarinnar sem lögð var fyrir 15 ára grunnskólanemendur í fyrra voru kynntar í morgun.
Samkvæmt niðurstöðunum ná 44% nemenda ekki grunnfærni í lesskilningi. Það er hærra hlutfall en meðaltal OECD-ríkja þar sem hlutfallið er 31%.
Stúlkur lækka tölfræðilega marktækt á öllum PISA-sviðum frá síðustu könnun og drengir sýna marktæka lækkun í lesskilningi milli kannana.
Þá sýna niðurstöðurnar að árangur í öllum greinunum þremur, lesskilningi, stærðfræði og vísindum, er verri en síðast þegar könnunin var lögð fyrir árið 2022. Þá var niðurstaðan sú slakasta frá upphafi og því má segja að neikvæð þróun haldi áfram.
Salvör segir niðurstöðurnar mjög alvarlegar.
„Og sem umboðsmaður barna þá lít ég náttúrulega á það að börn hafi rétt til menntunar og menntun er eitt lykilatriði í uppvexti barns, að fá góða menntun.“
Hún segir menntun vera lykilinn að svo mörgu í framtíð barna.
„Við erum að svíkja börnin okkar um þessi réttindi ef þau ná ekki grunnfærni eftir mörg ár í skólakerfinu. Auðvitað er þetta mjög alvarlegur hlutur.“
Áhersla á líðan barna á kostnað menntunar
Salvör segir að margir samverkandi þættir stuðli að þeim niðurstöðum sem kynntar voru í morgun. Samfélagið allt þurfi að taka ábyrgð.
„Við verðum að breyta þessu því þetta skiptir hvern einstakling, hvert barn, svo miklu máli. Að það fái tækifæri til að blómstra.“
Salvör telur mögulegt að sú áhersla sem hefur undanfarin ár verið lögð á líðan barna í skólum hafi verið jákvæð. En hún hafi hugsanlega verið á kostnað menntunar.
„Mögulega er það ein skýring. En eins og ég segi og ítreka, það eru margar skýringar.“
Hún segir skóla, foreldra og stjórnvöld þurfa að taka höndum saman. Setja þurfi fjármuni í skólakerfið og í uppbyggingu á námsefni sem hæfi ólíkum hópum.
„Og við þurfum að hafa metnað, sem samfélag, fyrir menntun barnanna okkar.“
Hlutfall afburðanemenda mikið áhyggjuefni
Hlutfall nemenda með afburðahæfni var aðeins 2-4% og hefur lækkað frá 2022. Það er umtalsvert lægra á Íslandi en í samanburðarhópi.
Salvör segir þá þróun vera mikið áhyggjuefni fyrir íslenskt samfélag, háskólana og háskólakennara.
„Ef upp úr íslensku skólakerfi eru ekki að koma nægilega margir afburðanemendur. Ég veit ekki hvernig við getum brugðist við því.“
Hún segir skort á námsgögnum og hvatningu vera mögulega skýringu. Skortur á kennurum með sérþekkingu á tilteknum námsgreinum hafi áhrif á þá nemendur sem skara fram úr.
Börnum líður betur í skólanum
Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, hefur boðað aðgerðir til að bregðast við niðurstöðunum.
Meðal aðgerða er að stórauka áherslu á grunnfærni í kjarnagreinunum lestri, íslensku og vísindum, endurskoða aðalnámskrá og gera átak í starfsþróun kennara.
Þá á að auka faglegan stuðning við skóla landsins með áherslu á að huga betur að nemendum af erlendum uppruna.
Svo er það símafriðurinn, eins og Inga orðaði það sjálf á fundinum í morgun. Hún segir hann eiga eftir að skipta sköpum og bæta líðan barna til muna.
En Pisa mældi einnig líðan barna og þar má finna jákvæðar niðurstöður. Ísland er í fyrsta sæti meðal Norðurlandanna þegar litið er til þrautseigju og því þriðja þegar litið er til lífsánægju.
Íslenskir nemendur eru almennt ofarlega þegar kemur að félagslegum þáttum líkt og félagslegum tengslum í skóla, sjálfsstjórn í námi og stuðningi kennara.
Samkvæmt niðurstöðunum hefur þrautseigja barna aukist marktækt frá árinu 2022. Áhugi á námi stendur í stað hér á landi á sama tíma og hann hefur minnkað í flestum þátttökuríkjum.
Nemendur á Íslandi mælast einnig yfir meðaltali OECD-ríkja í forvitni og markmiðasetningu.
