Spenna hefur aukist milli Rússa og Evrópuríkja sem styðja Úkraínu síðustu mánuði. Donald Tusk, forsætisráðherra Póllands, varaði við því fyrir helgi að Rússar hefðu í hyggju að ráðast með drónum og eldflaugum á bandamenn Úkraínu. Leyniþjónustugögn bendi til þess.
„Raunveruleikinn er sá að á undanförnum árum hafa orðið hundruð svokallaðra „hybrid-aðgerða“ eða árása Rússa inn á evrópsk landsvæði, sem gerðist á flugvellinum í Leipzig í Þýskalandi,“ segir Friðrik Jónsson, sendiherra Íslands í Úkraínu og Póllandi.
Rætt var við Friðrik í Kastljósþætti kvöldsins.
„Í Póllandi hafa verið skemmdaverk og í Búlgaríu núna í síðustu viku var vopnageymsla sem brann. Þetta er mjög mikið og á mjög mörgum stöðum,“ segir Friðrik.
Rússar reyni að ýta undir ósamstöðu og deilur
Hann segir eitt helsta vopn og tæki Rússa sé að reyna að ýta undir ósamstöðu og deilur innan vestrænna samfélaga, með það að markmiði að þau dragi úr stuðningi við Úkraínu.
„Þetta gera þeir með afskiptum af kosningum, með því að styðja við stjórnmálaöfl sem þeir telja vera sér þóknanleg eða hafa samúð með Rússum. En þeir eru orðnir mun værukærari í því hvernig þeir koma fram, þeir taka meiri áhættu,“ segir Friðrik.
Þar beri helst að nefna drónanotkun Rússa við vestanverð landamæri Úkraínu, nálægt Póllandi.
„Þetta var eitthvað sem maður hafði á tilfinningunni að þeir myndu passa sig á, til að draga úr líkum á því að NATO-ríki myndu dragast með beinum hætti inn í stríðið. Meira kæruleysi í þessum efnum, það eru að fara drónar og eldflaugar jafnvel inn í Pólland beint, inn í Eystrasaltsríkin, inn í Rúmeníu og jafnvel til Moldóvu sem er hvorki NATO né Evrópusambandsríki,“ segir hann.
„Það er ákveðið kaldlyndi. Bara: Við ætlum að láta á þetta reyna og sjáum hvað þið þorið að gera á móti þessu.“
Rússar raunveruleg ógn í augum Pólverja
Friðrik segir að Pólverja séu meðvitaðir um hættuna sem stafi af Rússum. Mikið fjármagn hafi farið þar í landi í varnarmál.
„Þetta er raunveruleg ógn og hún er upplifuð þessi ógn. Þau sjá hvað er að gerast í nágrannaríkinu Úkraínu og það sem við höfum séð í Póllandi eru tilraunir til skemmdaverka. Við höfum enn verið heppin að það hefur ekki orðið manntjón. Á síðasta ári voru menn gripnir að reyna skemmdaverk á lestarteinum. Ef það hefði gengið upp hefði það orðið fjöldaslys og jafnvel mannfallsviðburður. Hvenær kemur að því að eitthvað slíkt gerist?“ spyr Friðrik.
Lok stríðsins í Úkraínu sé ekki í augnsýn.
„Úkraína getur ekki hætt vegna þess að þá hverfur Úkraína. Rússland virðist ekki geta hætt því þá hverfur Pútín. Ég held að fyrir okkur hin sé það ekki versta sviðsmynd í heimi, síður en svo. En hann er greinilega búinn að setja sína arfleifð það mikið í þetta stríð og ná þar ákveðnum lágmarksárangri að hann getur ekki hætt, getur ekki dregið til baka.“
Það sé stærsta áskorunin sem Úkraína og Evrópa standi frammi fyrir.
„Það eru í raun og veru tvær leiðir í allra einfaldasta formi. Er hægt að finna einhverja leið til að hvetja fólk til friðarsamninga, að ná einhvers konar samkomulagi þar sem allir þurfa að gefa eitthvað eftir? Það er búið að vera að reyna það í öll þessi ár en það stendur alltaf á því sama. Friðarviljinn hjá Rússum er enginn.“
