Til eru leikskólar hér á landi þar sem ekki er gert ráð fyrir að krónu sé varið til bókakaupa vegna fjárskorts. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu sem Gerður Kristný Guðjónsdóttir rithöfundur vann fyrir Félag íslenskra bókaútgefenda undir yfirskriftinni Lestur er lýðheilsa: Könnun á viðhorfum starfsfólks bókasafna og sveitarfélaga til lestrarmenningar í sveitarfélögum landsins.
Í Kastljósi var fjallað um skýrsluna og í framhaldi af því var inntak hennar gaumgæft í myndveri með safnstjóra Borgarbókasafnsins í Úlfarsárdal og formanni Rithöfundasambands Íslands.
„Ég hringdi út um allt land í almenningsbókasöfnin, skólabókaverði og leikskólana og reyndi að komast að því hvað þau fá mikið til að kaupa íslenskar bækur.“
Gerður komst að raun um að ekki er hlaupið að því að fá upplýsingar um hversu miklu fjármagni er varið í bókakaup.
„Þetta er ekkert skráð sérstaklega. Inni í þessu eru áskriftir að bókum og tímaritum, plastið utan um bækurnar, þannig að nei, ég komst ekki að því hvað miklu fé sveitarfélögin verja til bókakaupa.“
„Þá kemur í ljós að þetta er svona hipsumhaps. Ef ekki er verið að kaupa vinnuföt, þessa kraftgalla sem leikskólakennararnir eru í úti við, þá er hægt að nota peningana til að kaupa bækur, eða þegar fólk fer ekki á námskeið,“ segir Gerður.
Einn viðmælenda Gerðar, sem er mjög áfram um að börnin hafi aðgang að góðu bókasafni, greindi frá því að þegar bókakosturinn væri fátæklegur og endurnýjunar væri þörf væri gripið til þess ráðs að kaupa bækur og fella kaupin undir útgjaldaliði á borð við „viðhald innanstokksmuna“.
Það sé vanalega ekki nein föst upphæð eyrnamerkt bókakaupum. Rannveig Oddsdóttir, dósent í menntunarfræðum við Háskólann á Akureyri, er einn af viðmælendum Gerðar í skýrslunni. Hún hefur leitt rannsókn á notkun barnabóka í leikskólastarfi og kennir námskeið á borð við byrjendalestur, málþroska og bernskulæsi og mál- og lestrarerfiðleika.
Munur milli leikskóla og óskýr svör
Rannveig rakst á sömu veggi og Gerður í sinni rannsókn en fékk ekki skýr svör við spurningum um fjármagn vegna bókakaupa.
„Það var mjög misjafnt milli sveitarfélaga og milli leikskóla hvernig fjárveitingum til bókakaupa var háttað, hvort skólarnir höfðu sérstaka fjárveitingu í þennan þátt eða voru að taka þetta af almennum rekstrarkostnaði,“ segir Rannveig sem bætti við að það væri líka misjafnt eftir leikskólum hvernig lestrarmenningin væri og færi eftir mannauði á hverjum stað. Allvíða í leikskólakerfinu væru ástríðufullir starfsmenn sem byðu upp á metnaðarfullar lestrarstundir og stundum oft á dag.
„En svo vorum við líka að heyra að það væri hluti starfsmanna sem hefði annaðhvort lítinn áhuga eða skorti færni í íslensku til að geta lesið, sem leiddi til þess að þeir starfsmenn lásu minna,“ útskýrir Rannveig.
Bæði Gerður og Rannveig eru sammála um að þörf sé á skýrri og heildstæðri stefnu varðandi bókakaup og bóklestur í leikskólum. Samræmi í bókastefnu verði að vera meira milli leikskóla svo gæði bókasafna og lestrarstunda standi ekki og falli með einstaka starfsmönnum.
„Að það skipti ekki máli í hvaða leikskóla börnin okkar eru og þau fái bara þann lestur sem þau þurfa að halda upp á málnotkun og málþroska,“ segir Gerður.
Man ekki hvenær bækur voru síðast keyptar
Í nokkrum leikskólum landsins er ekki gert ráð fyrir bókakaupum samkvæmt skýrslu Gerðar.
„Í upphafi Hjallastefnunnar var ekki lagt upp með nein bókasöfn. Reksturinn var sjálfstæður og fara varð vel með peningana.“
Þetta er haft eftir Bóasi Hallgrímssyni, framkvæmdastjóra Hjallastefnunnar, sem var einn viðmælenda skýrslunnar. Lögð hafi verið áhersla á að kennararnir lærðu sögur og flyttu þær munnlega fyrir börnin. Breyting hafi orðið á þessu vegna baráttunnar við skjáinn og hafi mikilvægi bóka í skólastarfi aukist. Bóas segir að þess vegna noti þau almenningsbókasöfn til að verða sér úti um bækur.
Í skýrslunni segir leikskólastjóri í einum af Hjallastefnuskólunum að það séu aldrei keyptar bækur, ekki einu sinni á bókamarkaði Félags íslenskra bókaútgefenda.
„Það eru aldrei til peningar fyrir bókakaupum á leikskólunum. Stundum fáum við bækur gefins og þá þiggjum við þær. Ég man ekki hvenær við keyptum síðast bækur. Við notum fyrst og fremst bókasöfnin.“
