Nýjar leiðbeiningar Almannavarna um viðbúnað heimila hafa vakið athygli og orðið til þess að sumir Íslendingar hafa tekið út reiðufé til að eiga í neyðartilvikum. Nú leggja Almannavarnir áherslu á að ekki sé nauðsynlegt að safna miklu magni seðla eða geyma stórar fjárhæðir heima.

Málið vekur spurningar um hvernig stjórnvöld miðla upplýsingum um neyðarviðbúnað og hvernig almenningur á að bregðast við án þess að grípa til óþarfa ráðstafana.

Eldra fólk hefur tekið út reiðufé í stórum stíl

Í kjölfar útgáfu nýs upplýsingabæklings Almannavarna hefur almenningur, einkum eldra fólk, tekið út reiðufé í auknum mæli. Í bæklingnum er meðal annars mælt með því að heimili hafi eitthvað reiðufé tiltækt ef truflanir verða á greiðslukerfum eða annarri mikilvægri þjónustu.

Samkvæmt frétt RÚV, sem birtist föstudaginn 6. nóvember, hafa viðbrögðin orðið til þess að Almannavarnir leggja nú áherslu á að ekki sé þörf á að geyma háar fjárhæðir í reiðufé eða safna peningum til langs tíma.

Ekki liggja fyrir opinberar tölur um hversu mikið reiðufé hefur verið tekið út vegna leiðbeininganna.

Nýr bæklingur kynntur 3. nóvember

Almannavarnadeild ríkislögreglustjóra kynnti nýjan upplýsingabækling, Verum viðbúin, þriðjudaginn 3. nóvember.

Tilgangurinn er að efla viðbúnað heimila og undirbúa almenning fyrir aðstæður sem geta raskað daglegu lífi, svo sem náttúruhamfarir, rafmagnsleysi, fjarskiptatruflanir og önnur neyðartilvik.

Í bæklingnum er meðal annars fjallað um nauðsynjar sem heimili geta haft tiltækar, þar á meðal vatn, matvæli, vasaljós, rafhlöður, hleðslubanka og lyf.

Einnig er bent á að gagnlegt geti verið að eiga eitthvað reiðufé ef rafrænar greiðslulausnir verða tímabundið óvirkar.

Ráðherra sagði markmiðið að fræða en ekki hræða

Við kynningu bæklingsins sagði Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra að tilgangurinn væri fyrst og fremst að fræða almenning um viðbúnað.

Runólfur Þórhallsson, yfirlögregluþjónn Almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra, lagði einnig áherslu á að útgáfa bæklingsins væri ekki til marks um að sérstakt neyðarástand væri yfirvofandi.

Íslenski bæklingurinn er að sögn stjórnvalda varlegar orðaður en sambærilegt fræðsluefni í sumum nágrannalöndum, þar sem meðal annars er fjallað með beinum hætti um stríð og átök.

Hvers vegna er mælt með reiðufé?

Íslenskt samfélag reiðir sig að verulegu leyti á rafrænar greiðslur. Flest dagleg viðskipti fara fram með greiðslukortum, millifærslum eða öðrum stafrænum greiðslulausnum.

Ef rafmagn eða fjarskipti bregðast geta slíkar lausnir orðið tímabundið óaðgengilegar.

Reiðufé getur þá verið gagnlegt til að greiða fyrir nauðsynjavörur, að því gefnu að verslanir geti áfram tekið við greiðslum.

Almannavarnir hafa raunar um árabil nefnt reiðufé meðal þeirra hluta sem gagnlegt sé að hafa í neyðarkassa heimilisins.

Nýju leiðbeiningarnar fela því ekki í sér að almenningur þurfi að taka stórar fjárhæðir út úr bönkum.

Viðbrögðin vekja spurningar um upplýsingagjöf

Fréttir af auknum úttektum reiðufjár sýna hversu mikil áhrif opinberar viðbúnaðarleiðbeiningar geta haft á hegðun almennings.

Þegar stjórnvöld hvetja fólk til undirbúnings fyrir mögulegar truflanir á samfélagsinnviðum skiptir máli að leiðbeiningarnar séu skýrar og auðskiljanlegar.

Sérstaklega þarf að gæta þess að almenningur túlki almennar varúðarráðstafanir ekki sem viðvörun um yfirvofandi hættu.

Einnig er mikilvægt að fólk átti sig á því að óþarft getur verið að geyma miklar fjárhæðir á heimilum, þar sem því getur fylgt hætta á þjófnaði eða fjárhagslegu tjóni.

Engin sérstök neyðarviðvörun

Almannavarnir hafa ekki gefið út sérstaka viðvörun um yfirvofandi hrun greiðslukerfa í tengslum við útgáfu bæklingsins.

Markmið hans er að auka almenna viðbúnaðarvitund og gera heimili betur í stakk búin til að takast á við óvæntar truflanir.

Nýjustu viðbrögð Almannavarna undirstrika að hóflegur undirbúningur sé æskilegur en að engin ástæða sé til að safna reiðufé í stórum stíl.