Langflest háskólamenntað fólk býr í eigin húsnæði með húsnæðisláni. Um 60% þeirra sem eru yngri en 45 ára hafa fengið aðstoð frá öðrum en lánastofnunum við fasteignakaup. Sterkt fjölskyldubakland virðist skipta máli við húsnæðiskaup, sérstaklega meðal yngra fólks.
Þeir sem ekki hafa aðgang að slíkum stuðningi kunna að standa lakar að vígi þrátt fyrir sambærilega menntun og tekjumöguleika. Jafnframt benda námslánabyrði og mikið vinnuframlag til þess að staða háskólamenntaðra á húsnæðismarkaði geti haft kostnað í för með sér sem birtist bæði í fjárhag og vinnuálagi.
Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri rannsókn Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands um stöðu háskólamenntaðra á húsnæðismarkaði. Hátt í 10 þúsund tóku þátt í könnunni.
Í rannsókninni var sjónum sérstaklega beint að stöðu fólks á leigu- og eignamarkaði fyrstu tíu árin eftir námslok og þeim áhrifum sem húsnæðiskostnaður og aðstæður á húsnæðismarkaði hafa á fjárhagslega stöðu háskólamenntaðra.
BHM og félög háskólamenntaðs fólks standa fyrir morgunverðarfundi í Norræna húsinu í dag þar sem niðurstöður skýrslunnar eru kynntar.
37% í meira en fullu starfi
Þá voru 37% háskólamenntaðra sem svöruðu könnuninni í meira en 100% heildarstarfshlutfalli. Húsnæðiseign og fjárhagsleg staða kunna því að einhverju leyti að byggjast á miklu vinnuframlagi.
Skortur á eigin fé var helsta hindrun þeirra sem ekki höfðu keypt eigið húsnæði, sem bendir til þess að aðgangur að húsnæðismarkaði ráðist ekki eingöngu af tekjum og menntun, heldur einnig af eigin fé og möguleikum á fjárhagslegum stuðningi.
Námslánastaða hægi á eignamyndun
Þá kom námslánastaða ítrekað fram sem mikilvægur þáttur í stöðu á húsnæðismarkaði. Afborganir af námslánum virtust ekki draga úr líkum á að eiga húsnæði með húsnæðisláni, heldur tengdust minni líkum á skuldlausri húsnæðiseign og meiri erfiðleikum við að standa undir húsnæðiskostnaði.
Námslán virðast því ekki endilega hindra húsnæðiskaup en geta aukið skuldabyrði og hægt á eignamyndun.
Lágar tekjur, námslán og börn forspárþættir um greiðsluerfiðleika
Tími frá útskrift tengist stöðu á húsnæðismarkaði með sjálfstæðum hætti samkvæmt rannsókninni.
Því lengra sem liðið er frá útskrift, því líklegra er að fólk eigi skuldlaust húsnæði frekar en að vera með lán eða á leigumarkaði, enda hefur það haft lengri tíma til eignamyndunar, óháð aldri, menntun, fjölskylduhögum og fjárhag.
Hins vegar hefur tími frá útskrift ekkert sjálfstætt forspárgildi um hvort fólk eigi erfitt með að greiða mánaðarlegan húsnæðiskostnað. Þegar fjárhagur og fjölskylduaðstæður eru teknar með í reikninginn hverfa þau tengsl alveg. Lægri heimilistekjur, afborganir af námslánum og börn á heimili reyndust sterkari forspárþættir greiðsluerfiðleika.
