Erlendir fjölmiðlar hafa fjallað mikið um niðurstöðuna úr þjóðaratkvæðgreiðslunni á Íslandi um aðildarviðæður við Evrópusambandið síðustu daga. Líklega þarf að fara áratug aftur í tímann til að finna sambærilegt magn frétta um eitt mál frá Íslandi í erlendum fjölmiðlum. Árið 2016 vakti sigur Íslands á Englandi í Evrópukeppninni í fótbolta eðlilega mikla athygli og umræður og sömuleiðis var talsvert fjallað um Ísland út af Panamaskjölunum svokölluðu sama ár.
Síðustu daga hafa birst ótal fréttir, skoðanagreinar og leiðarar í blöðum í Evrópu þar sem niðurstaðan úr þjóðaratkvæðagreiðslunni er greind út frá mörgum sjónarhornum.
Fyrirsagnirnar eru meðal annars: ,,Skilaboðin frá Íslandi”; ,,Þetta er synd fyrir Evrópu”; ,,Sterk tengsl Íslands við Evrópusamband fela í sér að niðurstaðan er ekki sambærileg við Brexit”. Ísland, og fréttir frá Íslandi, eru ekki til umfjöllunar í erlendum fjölmiðlum á hverjum degi. Síðustu daga hefur þetta hins vegar verið raunin.
Túlkanir og greiningar á niðurstöðunni hafa verið allt frá því að Íslendingar hafi hafnað Evrópu og yfir í það að Ísland sé alls ekki að gera það þar sem landið sé þegar í djúpri samvinnu við Evrópusambandið í gegnum EES-samninginn og Schengen.
Þessi seinni, fínlegri túlkun, á niðurstöðunni í þjóðatkvæðgreiðslunni hefur heldur orðið ofan í umræðunni eftir því sem lengra hefur liðið frá atkvæðagreiðslunni. Ein af niðurstöðunum hjá ýmsum fjölmiðlum er líka að niðurstaðan frá Íslandi opni mögulega á þá leið fyrir önnur Evrópuríki að eiga í náinni samvinnu við Evrópusambandið án þess að ganga í það.
Í leiðara spænska stórblaðsins El País í fyrradag kom þessi afstaða skýrt fram. Fyrirsögn þessa leiðara er „Skilaboðin frá Íslandi “. Þar er niðurstaðan sú að meirihluti íslenskra kjósenda hafi metið stöðuna sem svo að þátttaka Íslands í EES-samstarfinu og Schengen-samstarfinu sé nægjanleg til að þjóna hagsmunum landsins og að Ísland lúti nú þegar um 75 prósent af laga- og regluverki Evrópusambandsins.
Leiðarahöfundur El País bendir á það að Íslendingar hafi ekki verið að greiða atkvæði um að hætta í samstarfinu um EES-samninginn og Schengen og því sé afar villandi að bera niðurstöðuna saman við Brexit í Bretlandi.
Fjallað er um ýmsar túlkanir á niðurstöðunni í þjóðaratkvæðagreiðslunni í fréttaskýringaþættinum Þetta helst. Þar er meðal annars rætt við hagfræðinginn Ásgeir Brynjar Torfason og alþjóðastjórnmálafræðinginn Guðbjörgu Ríkeyju Thoroddesen. Þáttinn má hlusta á hér:
Slæmt fyrir sambandið segja flestir
Í leiðaranum í spænska blaðinu kemur fram að niðurstaðan á Íslandi sé slæm fyrir sjálfsmynd Evrópusambandsins og Evrópusinna þar sem Ísland sé ríkt land þar sem ríkir efnahagsleg velmegun. Innganga Íslands hefði getið virkað sem hvati fyrir önnur rík lönd eins og Noreg til að ganga í Evrópusambandið.
Fjallað var sérstaklega um þetta atriði í skoðanagrein í sænska blaðinu Dagens Nyheter á mánudaginn. Fyrirsögnin þar var ,,Af hverju eiga rík lönd að vilja ganga í Evrópusambandið?” Þar líkti blaðakonan Lina Lund niðurstöðunni við kalda sturtu fyrir Evrópusambandið og ósigur. Hún sagði að það hefði skipt máli fyrir aðdráttarafl Evrópusambandsins ef ríkt land eins og Ísland hefði viljað fara þangað inn. Niðurstaðan hjá henni var einföld: Evrópusambandið þarf að girða sig í brók og útskýra fyrir ríkum þjóðum í álfunni af hverju þær eigi að vilja vera með í sambandinu.
Sambærileg sjónarmið og komu fram í leiðara El País birtust í grein fréttaritara enska blaðsins The Guardian í Norður-Evrópu, Jon Henley, sem var í blaðinu í fyrradag. Þar segir hann að þáttaka Íslands í EES-samningnum og Schengen feli í sér að niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni feli ekki í sér að landið sé að hafna Evrópu og samstarfi við lönd álfunnar. Hann segir að samskipti og samvinna Íslands við Evrópu séu einfaldlega of mikil til að hægt sé að draga þá ályktun. Henley telur að slík uppsetning á niðurstöðunni í þjóðaratkvæðagreiðslunni feli í sér afbökun á sannleikanum og að helstu gagnrýnendur Evrópusambandsins, eins og Marine Le Pen, noti niðurstöðuna sem vopn til að berja á Evrópusambandinu.
Í greininni kemur fram það mat Henleys að ekki sé hægt að bera niðurstöðuna á Íslandi saman við Brexit og að Ísland hafi ekki gengið úr neinu alþjóðlegu samstarfi eða samvinnu. Henley segir að velmegun fólks á Íslandi og há þjóðarframleiðsla á íbúa feli það í sér að landið þurfi ekki að ganga í sambandið af efnahagslegum hvötum eins og sumar aðrar þjóðir.
Niðurstaðan er hins vegar ákveðinn ósigur fyrir Evrópusambandið, segir Henley þar sem ekki sé sjálfgefið að lönd eins og Ísland vilji ganga í það. Evrópusambandið þurfi því að vinna í því betur en kannski áður að reyna að sannfæra ríki eins og Ísland að það geti verið gott að ganga í sambandið.
Þetta er líka sjónarmið sem kom fram í skoðanagrein í ítalska blaðinuCorriere della Sera á sunnudaginn. Þar segir höfundurinn Paulo Lepri að að niðurstaðan úr þjóðaratkvæðagreiðslunni sýni að forsvarsmenn Evrópusambandsins geti ekki gengið út frá því að allar þjóðir, líka þær ríku, vilji ganga í Evrópusambandið og að þeir þurfi að vinna í því að reyna að sýna þjóðum Evrópu fram á kostina við aðild.
Niðurstaðan úr þjóðartkvæðagreiðslunni á Íslandi hefur því leitt til líflegrar og krístískrar umræðu um Evrópusambandið, og krísuna sem sambandið er talið vera í, víða um álfuna. Sjálfsagt mun þessi umræða um þetta fordæmi frá Íslandi halda áfram á næstunni, líkt og hún hefur gert síðustu daga.
