Páll Vilhjálmsson skrifar:

Snorri Másson þingmaður Miðflokksins hitti naglann á höfuðið er hann sagði RÚV stunda pólitískan aktívisma en ekki fréttamennsku, sambanber viðtengda frétt. Snorri kom við kauninn á varðhundum aktívistanna á Efstaleiti. Tveir RÚV-arar, annar alþingi en hinn að safna fyrir skattaskuld, risu upp á afturfæturna.

Til að skilja eðli aktívista-blaðamennsku, og aðgreina hana frá hefðbundinni blaðamennsku, þarf að hafa fáein atriði í huga er lúta að faglegum þáttum sem sjaldan eru í almennri umræðu.

Lifibrauð fjölmiðla er fréttir. Keppikefli blaðamanna er að vera fyrstir með fréttina, skúbba. Lesendur meta fréttirnar í samhengi við hvar þær birtast. Frétt í Morgunblaðinu er metin á einn hátt en tíðindi í Heimildinni á annan veg. Gæði, eða skortur á þeim, eru innbyggð í ritstjórnir fjölmiðla.

Birtist sama fréttin, með áþekkum áherslum, í tveim eða fleiri fjölmiðlum verður hún trúverðugri en annars. Litið er svo á að eftir því sem fleiri ritstjórnir birta frétt hljóti að vera eitthvað til í henni. Sú er þó ekki alltaf raunin, en það er önnur saga.

Blaðamenn sem skúbba eru með frumfrétt, ný tíðindi. Eftirfrétt er afrit af frumfrétt, stundum með viðbót. Framhaldsfréttir eru þær kallaðar sem bæta við þekkt fréttamál.

Fjölmiðlar starfa aldrei þannig að einn fjölmiðill aflar heimilda, vinnur fréttina og sendir á aðra fjölmiðla til birtingar. Nema, vel að merkja, þegar aktívismi kemur í stað blaðamennsku.

Akvívista-blaðamennska leggur ekki mest upp úr skúbbi/frumfrétt heldur hinu að setja á flot pólitíska fréttafrásögn. Markmiðið er ekki upplýsing heldur samfélagslegt áhrifavald.

Víkur nú sögunni að RÚV og aktívisma ríkismiðilsins.

Vorið 2021 var einkasími afritaður á ritstjórn RÚV. Þóra Arnórsdóttir ritstjóri Kveiks stóð fyrir afrituninni. RÚV og Kveikur höfðu frá 2019 stritast við að halda á lífi fréttafrásögn um að norðlenska útgerðin Samherji væri sek um stórfelldar mútugjafir í Namibíu. Á alþingi tóku vinstriþingmenn undir með ríkismiðlinum. Helsti fréttamaðurinn í þeirri frásögn, Helgi Seljan, varð fyrir höggi í mars 2021. Siðanefnd RÚV úrskurðaði að fréttamaðurinn hefði alvarlega brotið gegn siðareglum RÚV. Brot Helga var að hann stundaði aktívisma en ekki fréttamennsku gegn Samherja. Stefán Eiríksson útvarpsstjóri lagði siðanefndina niður í kjölfarið.

Gögnin í einkasímanum höfðu ekkert með veiðar og vinnslu í Namibíu að gera. Eigandi símans, Páll skipstjóri Steingrímsson, hafði aftur borið blak af vinnuveitanda sínum, Samherja, með skrifum í fjölmiðla. Þóru og ritstjórn RÚV þótti líklegt að eitthvað krassandi um Samherja mætti finna í síma skipstjórans. Siðadómsins yfir Helga skyldi hefnt og lífi blásið fréttafrásögnina um íslenska spillingu í Namibíu.

Þóra fékk, í febrúar 2022, stöðu sakbornings í lögreglurannsókn á byrlunar- og símamálinu. Þóra  gerði ekkert rangt sögðu Stefán Eiríksson útvarpsstjóri og Heiðar Örn fréttastjóri í yfirlýsingu, sem endurbirt er í ársskýrslu ríkismiðilsins. Kjarninn í Þóru-vörn þeirra félaga er:

Forsenda fyrir því að fjölmiðlar geti rækt hlutverk sitt er að þeir geti aflað upplýsinga um mál sem hafa þýðingu fyrir almenning og miðlað þeim án afskipta annarra. Einn þáttur í þessu sjálfstæði fjölmiðla er að þeir geti tekið við slíkum upplýsingum í trúnaði án þess að þurfa að gera grein fyrir hvaðan eða frá hverjum þær stafi, […]Þá er ljóst að hafi gögn að geyma efni, sem eiga erindi til almennings og varða mál, sem styr hefur staðið um í þjóðfélaginu, er fjölmiðlum rétt að fjalla um slíkt, jafnvel þótt um sé t.d. að ræða einkagögn sem fjölmiðlum eru fengin. Ríkisútvarpið og starfsmenn þess hafa þessi sjónarmið að leiðarljósi í sínum störfum, enda grundvallarþáttur í lýðræðisþjóðfélagi, sem virða verður í hvívetna.(feitletrun pv)

Útvarpsstjóri og fréttarstjóri eru á einu máli að sjálfsagt sé að fjölmiðill taki við illa fengnu efni sem eigi ,,erindi til almennings“ og taki ákvörðun um hvort frétt sé unnin og birt. Þóra Arnórsdóttir tók við gögnum, það viðurkenna Stefán og Heiðar Örn, en Þóra og RÚV frumbirtu enga frétt. Ekki birtist stafkrókur í RÚV með vísun í gögn úr síma skipstjórans.

Þóra og RÚV ákváðu að frétt yrði skrifuð á ríkismiðlinum og send í tvíriti til birtingar á Stundinni og Kjarnanum, sem nú heita Heimildin. Stundin og Kjarninn sögðu fréttina samtímis morguninn 21. maí. Tveir fjölmiðlar með sömu fréttina. Það hlýtur að vera eitthvað til í þessu, sagði fólk. Þannig varð til efni í framhaldsfréttir í anda aktívista-blaðamennsku um skæruliðadeild Samherja.

Er fjölmiðill veitir gögnum viðtöku er tilgangurinn að birta frétt, eigi efnið ,,erindi til almennings.“ Um var að ræða spjall sjómanns við vinnufélaga um hve íslenskir fjölmiðlar væru ónýtir. Þar sem efnið var ekki birt á RÚV hlýtur það að hafa verið mat Þóru að fréttin ætti ekki erindi til almennings. Það er staðfest í orðum Stefáns útvarpsstjóra og Heiðars Arnar fréttastjóra annars vegar og hins vegar verkum Þóru – að birta ekki.

Akívista-skipulagið á RÚV var að Stundin og Kjarninn riðu á vaðið með frétt sem ekki hélt máli. Inntak fréttarinnar er að Páll skipstjóri hefur lítið álit á íslenskum blaðamönnum, RÚV-urum sérstaklega. Lái honum hver sem vill. Eftir að fréttin um skæruliðaskipstjórann var komin út, með tilheyrandi dreifingu á samfélagsmiðlum, kom RÚV í humátt á eftir með eftirfréttir. RÚV-aktívistarnir ráku hljóðnema upp í þingmenn og ráðherra og spurðu: er þetta ekki voðalegt með viðhorf skipstjórans hjá Samherja? Svakalegt sem hann segir um okkur sannleikshetjurnar, blaðamenn, er það ekki? (Ok, spurningarnar voru ekki svona orðaðar en þetta var sjónarmiðið að baki).

RÚV sá um fréttaöflun, skrifaði tvær útgáfur af sömu fréttinni og sendi til birtingar á tvo fjölmiðla. Þetta er ekki blaðamennska heldur aktívismi. Vinstriflokkarnir á alþingi verja RÚV fram í rauðan dauðann enda ríkisaktívisminn á Efstaleiti fyrst og síðast í þágu vinstristjórnmála.

Fyrir fjórum dögum var Helgi Seljan kallaður úr forfallaleyfi, hann er oftar í leyfi en í vinnunni, til að vera andlit RÚV-fréttar um að Trump ásælist Ísland. Tilgangur fréttarinnar er að hafa áhrif á Evrópuumræðuna eftir að þjóðin sagði nei 29. ágúst. Samfylkingin stendur höllum fæti í umræðunni og þá er aktívistamiðstöðin á Efstaleiti virkjuð.