Ummæli á Facebook, sem Fréttin.is hefur undir höndum í formi skjáskota, vekja spurningar um umfang og birtingarmyndir gyðingahaturs á Íslandi. Þar má meðal annars sjá hótunarkennd orð, alhæfingar um gyðinga sem þjóðfélagshóp og ummæli þar sem vísað er með jákvæðum hætti til nasismans.

Umræða um átökin fyrir botni Miðjarðarhafs hefur verið hörð á íslenskum samfélagsmiðlum. Gagnrýni á hernaðaraðgerðir Ísraels og stefnu ísraelskra stjórnvalda er eðlilegur hluti opinberrar umræðu. En þegar gagnrýnin beinist að gyðingum almennt, óháð þjóðerni þeirra eða afstöðu til Ísraels, vakna aðrar og alvarlegri spurningar.

Fréttin.is hefur fengið skjáskot af ummælum á Facebook þar sem þessi mörk virðast í nokkrum tilvikum vera rofin.

„Ég hata Gyðinga“ – afdráttarlaus yfirlýsing á Facebook

Meðal þeirra skjáskota sem Fréttin.is hefur undir höndum eru ummæli sem birtast undir nafni Arnars Þórs Stefánssonar á Facebook.

Þar stendur einfaldlega:

„Ég hata Gyðinga.“

Ummælin eru afdráttarlaus og beinast að gyðingum almennt, án nokkurrar tilvísunar til tiltekinna stjórnvalda, hernaðaraðgerða eða pólitískra ákvarðana.

Þetta er því skýrt dæmi um gyðingfjandsamlega orðræðu, fremur en pólitíska gagnrýni á Ísraelsríki.

Ummælin bætast við önnur dæmi sem Fréttin.is hefur tekið saman, þar á meðal skrif þar sem þess er óskað að gyðingar yfirgefi Ísland, hótunarkennd skilaboð og ummæli sem virðast vísa til þess að Adolf Hitler hefði átt að ljúka útrýmingu gyðinga.

Saman sýna þessi dæmi hversu alvarleg orðræða um gyðinga getur birst í opinberri umræðu á íslenskum samfélagsmiðlum.

Hótunarkennd ummæli

Í einu skjáskotanna má sjá ummæli sem birtast undir nafni Óskars Steins Gestssonar. Þar er viðtakandi kallaður kynþáttahatari og sagt á ensku að næsta heimsókn hans verði sú síðasta.

Orðalagið verður vart skilið öðruvísi en sem hótunarkennd skilaboð. Ekki liggur þó fyrir af skjáskotinu einu hver viðtakandinn er, hvert tilefnið var eða hvort málið hafi verið tilkynnt lögreglu.

Gyðingum sem heild kennt um ofbeldi

Í öðru skjáskoti eru ummæli undir nafni Gunnars Sigurðssonar þar sem gyðingum almennt er líkt við Adolf Hitler með vísan til drápa á börnum.

Þar er ekki gerður greinarmunur á ísraelskum stjórnvöldum, hernum og gyðingum sem trúarlegum eða þjóðernislegum hópi.

Slík alhæfing er ein af þekktum birtingarmyndum gyðingahaturs: að gera gyðinga sem heild ábyrga fyrir aðgerðum ríkisins Ísraels.

Vill að gyðingar yfirgefi Ísland

Í ummælum sem birtast undir nafni Sighvats Ívarssonar er lýst þeirri ósk að allir gyðingar á Íslandi yfirgefi landið. Í sömu ummælum er gyðingum almennt kennt um dauða Palestínumanna og tilvistarrétti Ísraels hafnað.

Þessi orðræða beinist ekki aðeins að stjórnvöldum Ísraels heldur einnig að gyðingum búsettum á Íslandi, sem bera ekki sjálfkrafa neina ábyrgð á ákvörðunum ísraelskra stjórnvalda.

Í öðru skjáskoti eru ummæli undir nafninu Guðlaugur Jons þar sem því er meðal annars haldið fram að æskilegt væri að gyðingar og síonistar væru einangraðir á eyðieyju.

Þar er aftur notast við alhæfingar um gyðinga sem hóp og hugmyndir um útilokun þeirra.

Ummæli um nasismann vekja athygli

Sérstaka athygli vekja ummæli í Facebook-þræði þar sem einstaklingur lýsir því að hafa verið kallaður nasisti vegna þýsks uppruna síns.

Annar þátttakandi í umræðunni svarar með því að hvetja viðkomandi til að vera stoltan og segir nasista hafa gert marga frábæra hluti.

Í framhaldinu tekur upphaflegi þátttakandinn skýrt fram að hann sé ekki stoltur af þessum hluta þýskrar sögu og telji ekki rétt að drepa fólk.

Ummælin sýna hvernig umræða á samfélagsmiðlum getur færst frá pólitískum ágreiningi yfir í réttlætingu eða jákvæða umfjöllun um hugmyndafræði sem tengist einni alvarlegustu ofsóknarsögu Evrópu.

Hvar liggja mörkin?

Mikilvægt er að greina á milli gagnrýni á Ísrael og gyðingahaturs.

Það er ekki sjálfkrafa gyðingahatur að gagnrýna ísraelsk stjórnvöld, mótmæla hernaðaraðgerðum þeirra eða taka afstöðu með réttindum Palestínumanna.

Hins vegar getur orðræða orðið gyðingahatur þegar gyðingar almennt eru gerðir ábyrgir fyrir aðgerðum Ísraels, þeim hótað, þeir úthrópaðir vegna trúar eða uppruna eða hvatt til útilokunar þeirra úr samfélaginu.

Í einu skjáskotanna er einnig deilt myndskeiði þar sem tilvistarrétti Ísraels er hafnað. Slík pólitísk afstaða þarf að skoðast í samhengi við röksemdir og orðalag. Hún jafngildir ekki ein og sér hótun gegn gyðingum, en getur tengst gyðingahatri þegar henni fylgja alhæfingar, fordómar eða krafa um að gyðingar séu sviptir réttindum.

Ummæli um að Hitler hefði átt að „klára verkið“

Meðal þeirra ummæla sem Fréttin.is hefur undir höndum eru skrif undir nafninu Bjössi Bó þar sem vísað er til „Adda“ og þess að hann hefði átt að fá að ljúka verkinu sem hann byrjaði.

Samkvæmt upplýsingum sem Fréttin.is hefur aflað er þar átt við Adolf Hitler og útrýmingu gyðinga í helförinni.

Séu ummælin skilin í því samhengi fela þau í sér réttlætingu á þjóðarmorði nasista á gyðingum og þá afstöðu að útrýmingunni hefði átt að halda áfram.

Hér er ekki um að ræða gagnrýni á ísraelsk stjórnvöld eða hernaðaraðgerðir Ísraels, heldur orðræðu sem vísar til útrýmingar gyðinga sem þjóðfélagshóps.

Ummæli af þessu tagi vekja alvarlegar spurningar um mörk tjáningarfrelsis og ákvæði íslenskra hegningarlaga um hatursorðræðu.

Vill ákæru vegna ummæla Elliða – en hefur ekki tjáð sig með sambærilegum hætti um gyðingahatur

Magnea Marínósdóttir hefur samkvæmt frétt DV frá 27. október kallað eftir því að Elliði Vignisson verði ákærður vegna ummæla hans um innflytjendamál.

Við athugun Fréttin.is hafa hins vegar ekki komið fram dæmi um að Magnea hafi með sambærilegum hætti kallað eftir aðgerðum vegna opinberrar hatursorðræðu gegn gyðingum.

Þetta vekur spurningar í ljósi þeirra ummæla sem Fréttin.is hefur undir höndum, þar sem meðal annars er lýst yfir hatri á gyðingum, þess óskað að þeir yfirgefi Ísland og vísað til þess að Adolf Hitler hefði átt að ljúka verki sínu.

Hvers vegna er kallað eftir ákæru vegna tiltekinna ummæla um innflytjendur, en ekki hefur komið fram sambærileg krafa vegna þessara ummæla gegn gyðingum?

Þögn í opinberri umræðu jafngildir þó ekki samþykki við hatursorðræðu. Rétt er að gefa Magneu kost á að skýra afstöðu sína og hvort hún telji að ummælin gegn gyðingum gefi einnig tilefni til lögreglurannsóknar.

Vernd gegn hótunum og hatursorðræðu á að byggjast á sömu lagalegu viðmiðum, óháð því hvaða trúarhópur á í hlut.

Þörf á málefnalegri umræðu

Skjáskotin sanna ekki hversu útbreitt gyðingahatur er á Íslandi. Þau sýna hins vegar tiltekin dæmi um orðræðu sem vert er að rannsaka og ræða opinberlega.

Sérstaklega er ástæða til að spyrja hvernig samfélagsmiðlar bregðast við hótunum, fordómum og ummælum sem virðast réttlæta hugmyndafræði nasismans.

Fréttin.is telur mikilvægt að hægt sé að ræða átökin í Mið-Austurlöndum af festu og gagnrýni, án þess að gyðingar á Íslandi eða annars staðar séu gerðir ábyrgir fyrir ákvörðunum stjórnvalda í Ísrael.

Réttur til pólitískrar tjáningar og vernd fólks gegn hótunum og mismunun þurfa að fara saman.

Hægt er að skoða fleiri ummæli í hópnum „Gyðingahatur á Íslandi“  hér.