Frá því að hætt var að nota 2G- og 3G-símasenda 1. júní hafa komið upp vandamál sem sum voru fyrirséð og önnur ekki. Fréttastofa RÚV hefur fjallað ítarlega um vandamál með neyðarhringingar, uppfærslu á búnaði í öryggiskerfum og lyftum og fleira.
Íbúar á landsbyggðinni látið í ljós mikla óánægju með lokun sendanna sem þeir tengja við að símasamband hafi versnað. Austurland virðist hafa farið sérstaklega illa út úr henni.
Í Austurglugganum er rætt við fjölda íbúa í dreifbýli á Austurlandi sem allir hafa sömu sögu að segja: Símasambandið er verra eftir að slökkt var á sendunum. „Núna er símasambandslaust á bænum, nema við getum hringt í gegnum nettenginguna okkar. Ef eitthvað kæmi upp á þyrftum við austur fyrir Grímsá til að komast í tryggt samband,“ segir Sigríður Benediktsdóttir, bóndi á Flögu í Skriðdal, í Austurglugganum.
Símafyrirtækin telja ekki að sambandið sé verra
Það er ekki nóg með að símasamband sé verra, símtöl slitni í tíma og ótíma og illa gangi að ná sambandi, sérstaklega úti á túnum þar sem bændur eru við slátt eða aðra vinnu heldur hafa myndavélar í fjárhúsum hætt að virka. Sumir bændur hafa sett upp StarLink-kerfi, alþjóðlegt gervihnattanet í eigu SpaceX sem veitir háhraða nettengingu á afskekktum svæðum með því að nota þúsundir smágervihnatta.
Þá hafa stofnanir eins og Náttúrustofa Austurlands bent á að nokkur tæki sem notuðu eru til þess að fylgjast með hreindýrum og fuglum hafi dottið út. Ljóst hafi verið í hvað stefndi og því verið skipt yfir í gervihnattatækni fyrir nokkrum árum.
Síminn og NOVA segja að tæknilega eigi samband að hafa batnað. „Í júlí 2025 voru 3G-sendar Símans 664 á öllu landinu. Í júlí 2026 eru 4G-sendar Símans 709 á landsvísu. Engum sendistað var lokað í tengslum við lokun á 2G/3G tækninni. Á austurhluta landsins hafa verið settir upp fimm nýir 4G sendistaðir undanfarna mánuði,“ segir Baldur Viðar Baldursson, forstöðumaður fjarskipta hjá Símanum, við Austurgluggann. Það virðist þó ekki vera reynsla notenda á Austurlandi.
Neyðarlínan hefði gert hlutina öðruvísi
Neyðarlínan kynnti nýtt neyðarnúmer í síðustu viku: 599-0112, eins og RÚV hefur greint frá. Var það gert til að bregðast við vandamálum með símtæki sem ná ekki sambandi við hefðbundið 112 símanúmer. Ástæðan er sú að sum eldri símtæki, eða símtæki sem hafa ekki fengið uppfærslu, færast á neyðarham og leita í 2G- og 3G-kerfin sem slökkt hefur verið á. Símar geta virkað fullkomlega í alla almenna notkun nema þegar hringt er í 112.
Hjördís Garðarsdóttir, mannauðs- og fræðslustjóri Neyðarlínunnar, segir í Austurglugganum að Neyðarlínan hafi mótmælt því hvað útfösun gömlu kerfanna var hröð.
„Útfösun 2G- og 3G-kerfanna hefur leitt í ljós alvarlegt ósamræmi milli snjallsíma og 4G/5G þjónustu sem krafist er fyrir neyðarsamskipti,“ sagði Gary Machado, forstjóri EENA, samtaka neyðarlínunúmera í Evrópu (European Emergency Number Association)), á Evrópuþinginu í nóvember.
Vissu af vandamálinu
Vandamálið með neyðarhringingar var því nokkuð sem fjarskiptafyrirtæki á Íslandi og Fjarskiptastofa gátu séð fyrir. Þetta kemur einnig fram í minnisblaði Fjarskiptastofu sem fór fyrir umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis 18. mars 2026.
Þar segir meðal annars:
„Á haustmánuðum 2025 komu fram upplýsingar um vandamál við símtæki notenda er tengjast aðgengi að neyðarnúmerinu 112. Þegar þessar fréttir voru kannaðar nánar óskaði Fjarskiptastofa eftir frekari upplýsingum frá fjarskiptafélögunum um stöðu útfösunarinnar í Ijósi mikilvægis þeirrar þjónustu sem veitt er í neyðarnúmerinu 112. Jafnframt spurði stofnunin hvort framkomnar upplýsingar um aðgengi að neyðarnúmerinu 112 gætu haft áhrif á hvort halda ætti áfram með lokun kerfanna að óbreyttu og hvaða ráðstafanir ætti að gera vegna notenda sem ekki ná í neyðarnúmerið 112 eftir að eldri kerfum er lokað. Leiddi upplýsingabeiðni stofnunarinnar m.a. til þess að félögin frestuðu útfösuninni um sinn. Jafnframt hefur stofnunin kallað eftir áhættumati félaganna vegna útfösunarinnar. Unnið er að endurskoðun útfösunaráætlunar félaganna í samstarfi við félögin og Neyðarlínuna þegar þetta er ritað.“
Eins og fram hefur komið í svörum innviðaráðuneytisins og Fjarskiptastofu til RÚV þá var lokahnykknum í útfösun gömlu kerfanna frestað frá áramótum fram til 1. júní 2026.
Talið var að tæki sem ekki náðu sambandi við Neyðarlínuna væru 30 þúsund talsins um áramótin en aðeins um sex þúsund 1. júní, eftir ítarlegt kynningarátak. Þá var fólki bent á að hringja í 1280 til að kanna hvort sími þess næði í gegn til Neyðarlínunnar og margir farsímaeigendur þurftu að kaupa sér ný tæki þegar kom í ljós að þau náðu ekki í gegn. Eftir standa þó um sex þúsund tæki sem ekki ná í gegn, samkvæmt upplýsingum frá Fjarskiptastofu í júní.
