Stórsigur demókrata í bandarísku þingkosningunum, tafir á opnun brottfararstöðvar og tillaga Miðflokksins um bann við algerri andlitshulningu eru meðal umfjöllunarefna Snorra Mássonar, þingmanns Miðflokksins, í nýjasta þætti hans, Fréttir vikunnar. Snorri gagnrýnir meðal annars þá túlkun sem hann eignar Samfylkingunni á kosningaúrslitunum í Bandaríkjunum og telur að mikilvægar efnahagslegar og pólitískar skýringar falli í skuggann.

Hvað réð úrslitum í bandarísku þingkosningunum?

Bandarísku þingkosningarnar í vikunni hafa vakið mikla athygli eftir umfangsmikinn sigur demókrata. Úrslitin hafa kallað fram umræður um stöðu Donalds Trump Bandaríkjaforseta, efnahagsstefnu hans og áhrif alþjóðamála á bandaríska kjósendur.

Í nýjasta þætti Frétta vikunnar fjallar Snorri Másson um ólíkar skýringar á kosningaúrslitunum.

Hann nefnir meðal annars spillingu, versnandi lífskjör, efnahagsástand og stríðið í Íran sem mögulega áhrifavalda.

Snorri beinir þó sérstakri gagnrýni að þeirri túlkun sem hann segir Samfylkinguna hafa lagt á niðurstöðurnar.

Að hans mati virðist flokkurinn leggja megináherslu á að bandarískir kjósendur hafi kosið fjölbreytileika, fremur en að horfa til efnahagslegra og pólitískra aðstæðna.

Hann telur slíka nálgun einfalda um of flóknar ástæður kosningaúrslitanna.

Efnahagsmál, stríð og óánægja kjósenda

Kosningaúrslit ráðast sjaldnast af einu málefni. Lífskjör, verðlag, atvinnuöryggi og traust til stjórnvalda geta haft veruleg áhrif á ákvarðanir kjósenda.

Snorri telur mikilvægt að horfa til þessara þátta þegar reynt er að skýra úrslitin í Bandaríkjunum.

Í umfjöllun hans er einnig vakin athygli á því hvernig stríð og utanríkisstefna geta haft áhrif á innlend stjórnmál, sérstaklega þegar hernaðaraðgerðir hafa efnahagslegar afleiðingar.

Þótt kosningaúrslitin sýni breytt valdahlutföll á Bandaríkjaþingi er ekki hægt að fullyrða án frekari gagna að ein tiltekin skýring hafi ráðið úrslitum. Til þess þarf meðal annars að skoða kjósendakannanir, kosningaþátttöku og niðurstöður einstakra kjördæma.

Brottfararstöðin ekki tilbúin á fyrirhuguðum tíma

Snorri snýr sér einnig að íslenskum útlendingamálum og gagnrýnir tafir á opnun fyrirhugaðrar brottfararstöðvar.

Málið var eitt af áberandi verkefnum ríkisstjórnarinnar á síðasta þingi.

Alþingi samþykkti í júní 2026 sérstök lög um brottfararstöð. Samkvæmt lögunum er stöðinni ætlað að hýsa einstaklinga sem sæta frelsisskerðingu samkvæmt útlendingalögum, meðal annars vegna ákvörðunar um að þeir skuli yfirgefa landið.

Lögin kveða jafnframt á um réttindi og skyldur þeirra sem þar eru vistaðir.

Upphaflega var gert ráð fyrir að brottfararstöðin tæki til starfa 1. desember 2026.

Í október kom hins vegar fram að ekki hefði tekist að tryggja hentugt húsnæði fyrir starfsemina. RÚV greindi frá því að fyrirhugað húsnæði við Klettatröð á Ásbrú í Reykjanesbæ uppfyllti ekki skilyrði um gistingu og að opnun stöðvarinnar myndi tefjast um að minnsta kosti nokkra mánuði.

Snorri segir í kynningu þáttarins að framkvæmdinni hafi nú verið frestað um heilt ár.

Sú fullyrðing um nákvæma lengd frestunarinnar hefur ekki verið staðfest með sjálfstæðri, nýrri ákvörðun stjórnvalda.

Spyr hvort kostnaðurinn geti orðið meiri en áætlað var

Snorri setur einnig spurningarmerki við hagkvæmni brottfararstöðvarinnar.

Hann vísar til reynslu annarra Evrópuríkja og heldur því fram að einstaklingar geti dvalið mun lengur í slíkum stöðvum en upphaflegar áætlanir geri ráð fyrir.

Slíkt geti leitt til verulegs kostnaðar fyrir ríkissjóð.

Við undirbúning íslensku löggjafarinnar var meðal annars lagt mat á hversu margir einstaklingar hefðu mögulega verið vistaðir í slíku úrræði á undanförnum árum.

Samkvæmt upplýsingum sem birtust í mars var áætlað að 188 einstaklingar hefðu getað fallið undir úrræðið árið 2025, miðað við tilteknar forsendur.

Þær tölur segja þó ekki einar og sér til um raunverulegan rekstrarkostnað stöðvarinnar eða hversu lengi einstaklingar myndu dvelja þar.

Snorri telur að stjórnvöld ættu fremur að endurskoða grunnskipulag útlendingakerfisins en að treysta á kostnaðarsamt úrræði sem hugsanlega leysi ekki undirliggjandi vandamál.

Ríkisstjórnin undir gagnrýni

Tafirnar vekja jafnframt spurningar um framkvæmd þeirra verkefna sem ríkisstjórnin hefur sett í forgang.

Snorri gagnrýnir að mál sem kynnt hafi verið sem mikilvægt framfaraskref í útlendingamálum skuli ekki hafa gengið eftir samkvæmt upphaflegri tímaáætlun.

Ríkisstjórnin hefur hins vegar lagt áherslu á að brottfararstöðin sé hluti af heildstæðari umgjörð um framkvæmd útlendingalaga.

Í kynningu dómsmálaráðuneytisins á löggjöfinni kom fram að vistun á brottfararstöð ætti ávallt að vera lokaúrræði, þegar vægari leiðir hefðu verið reyndar eða metnar ófullnægjandi.

Þar kom einnig fram að sérstakt fjölskylduúrræði yrði aðskilið frá brottfararstöðinni.

Ágreiningurinn snýst því bæði um framkvæmdina sjálfa og hvaða leiðir séu skilvirkastar, hagkvæmastar og samrýmist réttindum þeirra einstaklinga sem málið varðar.

Tillaga um bann við algerri andlitshulningu

Í þættinum fjallar Snorri einnig um tillögu Miðflokksins um bann við algerri hulningu andlits.

Slík löggjöf hefur verið umdeild í Evrópu og vakið spurningar um öryggi, trúfrelsi, jafnrétti og persónulegt frelsi.

Fylgjendur banna hafa meðal annars vísað til þess að unnt þurfi að vera að bera kennsl á einstaklinga við ákveðnar aðstæður.

Andstæðingar hafa hins vegar bent á að almenn bönn geti haft óhófleg áhrif á trúfrelsi og réttindi einstaklinga.

Nánari útfærsla tillögu Miðflokksins og mögulegar undanþágur skipta máli við mat á áhrifum hennar.

Íslensk nýlenda í Alaska – stórhuga áform frá 1875

Að lokum víkur Snorri að óvenjulegum kafla Íslandssögunnar.

Hann rifjar upp hugmyndir Jóns Ólafssonar, ritstjóra og alþingismanns, um að koma á fót íslenskri nýlendu í Alaska á síðari hluta 19. aldar.

Á þeim tíma voru miklar umræður um framtíð Íslands, fátækt, fólksflutninga og möguleika Íslendinga til að byggja upp betra líf vestanhafs.

Jón sá fyrir sér samfélag þar sem Íslendingar gætu varðveitt þjóðerni sitt og menningu en jafnframt skapað sér ný efnahagsleg tækifæri.

Snorri les upp úr bók sem Jón skrifaði árið 1875 og rekur röksemdir hans fyrir verkefninu.

Hugmyndin um íslenska nýlendu í Alaska varð aldrei að veruleika.

Sagan er þó áhugaverð áminning um að stórar framtíðaráætlanir geta tekið allt aðra stefnu en upphaflega var gert ráð fyrir.

Það er jafnframt ákveðinn rauður þráður í þætti Snorra: bilið á milli pólitískra fyrirheita, væntinga og þess sem síðan gerist í raunveruleikanum.

Hægt er að nálgast þáttinn Fréttir vikunnar á Substack-síðu Snorra Mássonar: