Nánast hreint kókaín í umferð en ekkert fentanyl - Vísir
Nánast hreint kókaín í umferð en ekkert fentanyl - Vísir
📅 2026-04-19 19:31:43👁️ 2 lesið
Rannsóknin hefur staðið frá áramótum 2024 og hófst í kjölfar útgáfu skýrslu Ríkisendurskoðunar um ópíóíða. Frá þeim tíma hafa því vísindamenn við Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði rannsakað fimm ólíkar tegundir ópíóíða í fráveituvatni, auk hefðbundinna vímuefna í fráveitu.Sýnin koma úr Klettagörðum og á bak við hvert sýni eru um 110 þúsund einstaklingar af stór-Reykjavíkursvæðinu.
Adam hlaut á dögunum verðlaun heilbrigðisráðuneytisins á ráðstefnunni Vísindi á vordögum fyrir rannsóknina sem er doktorsverkefni hans. Fyrir tveimur árum, eftir að rannsóknin hafði staðið í sex mánuði, ræddi fréttastofa við hann um sama verkefni. Þá sagði hann fyrstu rannsóknir miða við að fá ákveðna grunnlínu til að meta hvort það séu sveiflur í notkun ólíkra efna og til að meta hvort ný efni séu á markaði og hvað sé í þeim.Hann segir þessi fyrstu tvö ár í raun einn fasa í stærra verkefni.„Við erum að skoða einmitt þessa ópíóíða í fráveitunni. Það var svona eitt markmiðið og að skoða hvort aróunin á því sem við erum að mæla í fráveitunni sé að stemma við þróunina í ávísunartölum úr apótekum.“Hann segir niðurstöðurnar svara ágætlega saman og það sama megi sjá í nýjum Talnabrunni embættis landlæknis um lyfjanotkun þar sem sjást jákvæð teikn í þróun notkunar lyfja með ávana- og fíknihættu og að ávísanir á sterkum lyfjum séu að dragast saman.„Ávísanir yfir þetta tímabil, þetta er frá þarna í byrjun 2024 til loka árs 2025. Það er í rauninni að allir ópíóíðarnir sem ég skoða, sem er bara kódínerumorfín, tramadól og oxycontin og fentanýl, eru á niðurleið. En það virðist vera eins og oxycodón í fráveitu sé miklu sveiflukenndara og fylgnin var ekki marktæk þar. Þannig að það er ekki að fara eins hratt niður.“Þrír ungir vísindamenn, Sindri Gíslason, Adam Bauer og Erna María Jónsdóttir, fengu viðurkenningar fyrir framúrskarandi rannsóknarverkefni. Adam er fyrir miðju. Mynd/Kristinn Ingvarsson
Stemmi við aðrar upplýsingar
Hann segir það stemma við aðrar upplýsingar, eins og skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árinu 2024 um ópíóíða.„Það kom einmitt í ljós að það þúsunda oxycontintaflna eru teknar á flugvellinum á ári, þannig að það er mikið af oxycontininu að komast inn gegnum aðrar leiðir og þar af leiðandi er lækkunin ekki eins stíf og maður hefði búist við miðað við ávísanir.Hann segir að með þessum rannsóknum vilji þau reyna að fá stærri mynd af markaðnum á Íslandi.„Sérstaklega nýjum efnum, og við erum líka búin að vera í virku samstarfi með skaðaminnkunarúrræðum þar sem þau geta komið til okkar notuðum búnaði og jafnvel töflubrotum og þess háttar og við erum að reyna að sjá hvað er í umferð og reyna að grípa það þá fyrr ef það kemur eitthvað skrítið á markað svo það sé hægt að vara við því.“
Nánast hreint kókaín í umferð
Adam skoðar þó ekki einungis ópíóíða. Á rannsóknarstofunni er einnig mælt magn annarra hefðbundinna vímuefna eins og MDMA, kókaíns, metamfetamíns og THC og niðurstaðan var að mælingar á þessum efnum væru sveiflukenndari. Hann segist sjá öll þessi efni í skólpinu en í mismiklu magni.„Við sjáum aukinn styrk og við sjáum þetta líka í sýnunum sem berast í gegnum skaðaminnkunarúrræðin. Og þetta er eitthvað svolítið nýtt, að við séum að sjá bara hreint kókaín í neysluvörum, sprautum og öðrum tólum, sem var hérna áður kannski meira alltaf búið að blanda með sykri eða drýgja aukna.“Hann segir það tvíeggja sverð að kókaínið sé hreinna.„Meiri líkur á hérna kannski alvarlegum afleiðingum ef þú ert að taka gamlan skammt. En það er svo sem náttúrulega alltaf betra að vera ekki með mikið af íblöndunarefnum heldur, því að þau geta náttúrulega verið misjöfn og misvirk.“Ýmis tæki og tól eru notuð í greininguna. Vísir/Arnar
Vilja birta niðurstöður samtímis
Adam er í góðu samstarfi við stjórnvöld með sínar niðurstöður og hefur síðustu misseri unnið að því að koma upp talnaborði þar sem hægt er að sjá niðurstöður rannsókna hans. Hann segir það ekki alveg tilbúið en það er þó komið á vef ráðuneytisins og hægt að sjá þar niðurstöður frárennslismælinga þar til í nóvember 2025.„Þetta er þá svona mælaborð þar sem við getum verið að uppfæra niðurstöðurnar úr fráveitumælingum bara nánast um leið og þær eru tilbúnar. Og þá geta þá aðilar sem hafa áhuga á þessum tölum fylgst betur með, eins og tollurinn, lögregla og aðrir í lýðheilsu, og séð þróanir, og ef við mælum ný efni þá er náttúrulega markmiðið að byrja að vakta þau líka og setja inn upplýsingar.“
Hann segist til dæmis greina töluvert af ketamíni í fráveitunni.„Það er helst ketamínið og svo þessi katínóníkt, 4-CMC, og efnin þurfa bara að vera komin í ákveðna útbreiðslu til þess að við getum byrjað að ná þeim í fráveitu. Ef þetta eru svona einhver efni sem eru ekki til mikillar dreifingar, þá erum viðekki að sjá þau. En fyrst við erum að sjá þessi efni þá erum við klárlega að tala um að þau séu komin í góða dreifingu.“Hann segir að á sama tíma og rannsóknir hans hafi verið í gangi hafi notkun á ketamíni aukist á sjúkrastofnunum en hann geti í sínum rannsóknum greint muninn á lyfjaketamíni og „götuketamíni“.
„Mínar mælingar sýna að þetta er nánast allt götuketamín sem við erum að mæla, þessi aukning.“
Hvað varðar önnur efni eins og MDMA segir hann styrk þess standa í stað en það sé aukning á metamfetamíni.
Enginn fentanýl-faraldur á Íslandi
Adam segir fólk reglulega spyrja um fentanýl en hann sé ekki að mæla það í einhverju magni.„Við erum ekki að ná að mæla fentanýl í skólpinu, það er lágskammtaefni, notað í mjög lágum skömmtum. Þannig að það þyrfti að vera alveg ágætlega útbreitt til þess að ná að mæla það. En þá er svo gott að vera með önnur svona sýni og við erum einmitt búin að vera að skoða notaðar sprautur og önnur sýni og við erum ekki að sjá fentanýl þar heldur. Þannig að þessar niðurstöður tala mjög vel saman. Þannig að við erum ekki með einhvern fentanýlfaraldur á Íslandi,“ segir hann og að það sé afar jákvætt.Það hlýtur nú að vera jákvætt? „Það er það og okkar tilgáta er að fentanýl ersévolítið að koma í gegnum heróínmarkaði í löndunum í kringum okkur og heróín hefur bara aldrei náð neinni festu á Íslandi. Þannig að við erum bara heppin með það að það hefur ekki, þessi hurð opnast einhvern veginn hjá okkur.“Sýni úr Klettagörðum. Vísir/Arnar
Magnið það eina sem kemur á óvart
En er eitthvað svona sem kemur þér á óvart í þessu?
„Nei, í rauninni ekki, eða það kemur mér kannski á óvart bara í rauninni hvað það er mikið í umferð og hvað það er bara gríðarlega nóg framboð.“Þess vegna telur Adam rannsóknir sínar með upplýsingum frá skaðaminnkandi úrræðum eins og MAtthildarsamtökunum skipta verulegu máli. Þá eru þau með mælingar í fráveitu á notkun og svo líka efni frá skaðaminnkun sem hægt er að bera saman.„Þá erum við bara með góð tól til þess að fá betri heildarmynd á markaðnum. Hvað er raunveruleg umferð? Hvað þarf að varast? Þá er hægt að taka upplýstari ákvarðanir sem þjóð og fara í upplýstari átök.“
Hann segir verkefnið í rauninni hafa hafist með skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 2024 um ópíóíða. Heilbrigðisráðuneytið hafi viljað fá betri upplýsingar um notkun þeirra og yfirsýn. Úr því hafi orðið þetta doktorsverkefni hans.„Svo bara einhvern veginn hefur þetta þróast í þessa mjög áhugaverðu átt og þetta samstarf með skaðaminnkun myndast og við erum að fá bara mjög áhugaverðar niðurstöður og di eitthvað sem hægt er svo að nýta og bara halda áfram líka þó að verkefnið klárist.“Hann segir skýr tækifæri til að þróa verkefnið áfram.„Ég veit ekki hvað planið er að hafa skólpmælingarnar lengi. Mér finnst alveg líklegt að þær muni halda eitthvað áfram og við viljum reyna að stækka það verkefni, fara jafnvel að skoða Akureyri og aðra landshluta, meta hvort það sé munur á milli landshluta í þessum ýmsu efnum.“
Jón Ferdínand nýr formaður Sósíalistaflokksins Fyrsti formaður Sósíalistaflokksins var kjörinn á aðalfundi flokksins um helgina en funduri...
Miklar óeirðir brutust út í Belfast í gærkvöldið, þriðjudagskvöld, eftir hrottalega hnífaárás sem átti sér stað í borginni kvöldið áður. Kveikt var í ...
Andlátum fjölgar um 100% á næstu 20 árum. Þetta kemur fram í gögnum kirkjugarðaráðs sem hefur yfirumsjón með yfir 350 kirkjugörðum um allt land. Bálfö...
Í tilkynningu þess efnis á vef Embættis landlæknis segir að það hafi eftirlit með lyfjaávísunum heilbrigðisstarfsmanna. Eftirlitið byggi annars vegar ...
Aðalfundur Sósíalistaflokksins var haldinn í Stórutjarnarskóla í Þingeyjarsveit um helgina. Hann var ekki auglýstur á vefsíðu eða samfélagsmiðlasíðum ...
Hvað hefur fjallkonan að gera með ESB – og son minn? Ég vil geta lifað frjáls. Og ég vil að það geti sonur minn líka. Undanfarið hef ég staðið mig a...
Jón Ferdínand Estherarson var kosinn formaður Sósíalistaflokks Íslands á aðalfundi flokksins um helgina. Hann hafði betur gegn Sæþóri Benjamín Randals...
Umhverfisráðherra: „Ég dauðsá eftir þessu molbúalega svari“ Umhverfisráðherra sér eftir „molbúalegu“ svari um tengsl sín við náttúruna, en sp...
Alþingi Íslands er oft kallað hjarta lýðveldisins. Það er falleg samlíking — en hún vekur líka ákveðnar áhyggjur. Því ekkert heilbrigt hjarta tekur sé...
Ástralska söngkonan Sia, sem er þekkt fyrir að fela andlit sitt undir ljóshærðri hárkollu og stórri slaufu, mætti á bændamarkað í Los Angeles á sunnud...
Einn af hverjum fimm landsmönnum er innflytjandi. Þetta kemur fram í tilkynningu Hagstofunnar um skiptingu landsmanna 1. janúar. Þá voru 19,6 prósent ...
Á eftir Íslandi eru Nýja-Sjáland, Sviss, Slóvenía og Írland. Rússland er það land þar sem mestur ófriður er en Súdan, Lýðstjórnarlýðveldið Kongó, Úkra...
Íslenskur kastali til sölu Mýrarbraut 5 Mynd: Skjáskot/ja.is Glæsilegt einbýlishús við Mýrarbraut 5 í Vík í Mýrdal er komið á sölu. Um er að ræða 190,...
At least 12 people have been killed in a mass shooting in an area of Johannesburg, police in South Africa say.They say another nine people were injure...
Víga- og lögreglusveitir á vegum hernaðarvængs Hamas hafa framið stríðsglæpi með því að hafa misþyrmt, limlest og drepið tugi eða hundruð manns meðan ...
Nú stendur yfir sumarbókaveisla íslenskra leshringja þar sem heppnir leshringir geta unnið veglegan bókapakka auk veitinga fyrir leshringinn á Facebo...
Grískur maður að nafni Alexandros Katsanos, fæddur árið 1981, hefur verið ákærður fyrir að flytja inn til landsins feykilega mikið magn af kókaíni, eð...
Kínversk og rússnesk stjórnvöld hafa brugðist við fregnum af átökunum milli Íran og Bandaríkjanna í nótt. Stjórnvöld í Kína hafa lýst yfir þungum áhyg...
Málþingið ber yfirskriftina „Öryggis- og stjórnmálasamstarf á Eystrasaltssvæðinu og víðar“. Þar verður farið yfir helstu áskoranir og tækifæri ríkja á...
„Við höfum lengi verið þekkt fyrir okkar eigin kósýfatalínu þar sem gæði, þægindi og falleg snið hafa verið í fyrirrúmi. Undanfarið voru viðskiptavini...
Ítarleg rannsókn norrænu ríkisfjölmiðlanna DR, NRK og SVT sýnir að Rússar hafa stóraukið vígbúnað sinn við landamærin að aðildarríkjum Atlantshafsband...
Flugsveit hans hátignar Karls Bretakonungs er í Íslandsheimsókn og lenti á Akureyrarflugvelli í dag. Flugmennirnir sögðu útsýnið á leiðinni hafa verið...
Ofbeldisfull mótmæli brutust út í Belfast, höfuðborg Norður-Írlands, í gærkvöldi þegar hundruð grímuklæddra mótmælenda söfnuðust saman á götum borgari...
Meirihluti þeirra sem taka afstöðu í nýrri skoðanakönnun er andvígur aðild Íslands að Evrópusambandinu. Gallup kannaði afstöðu fólks fyrir Viðskiptabl...
Í tilkynningu frá Járngerði segir að þessi ákvörðun hafi þegar sett áform fjölskyldna sem áætluðu að flytja aftur til Grindavíkur í uppnám og að einhv...
Góð tannheilsa er gríðarlega mikilvæg en slæm tannheilsa hefur ekki einungis áhrif á tennurnar og munnholið heldur einnig andlega og líkamlega heilsu....
Í kvöld verða svo almennar stjórnmálaumræður á þinginu eða hinn svokallaði eldhúsdagur. Umræðurnar hefjast kl. 19:40 og skiptast í tvær umferðir. Hefu...
Í tilkynningu frá Vegagerðinni kemur fram að þrengt verði að umferð í eina akrein í upphafi kaflans en umferð svo beint inn á Fífuhvammsveg. Slaufu af...
Íbúar á suðvesturhorni landsins ættu að huga að því að draga fram sólarvörnina og stuttbuxurnar því þeir gætu átt von á góðu ef veðurspár næstu daga r...
Í Skaftholti í Skeiða- og Gnúpverjahreppi er rekið heimili og vinnustaður fyrir fólk sem þarf verndað og stuðningsríkt umhverfi, samhliða lífrænum bús...
Í spá kemur einnig fram að einhver úrkoma verði norðanlands þegar skilin færa sig norður fyrir landið í nótt og í fyrramálið, en annars verði yfirleit...
Greint var frá andlátinu í Vikublaðinu í gær, en Tryggvi lést á líknardeild aldraðra á Landakoti á mánudag. Tryggvi fæddist á Norðfirði 11. júní 1938,...
„Við erum náttúrlega alsæl með þetta. Þetta er eitthvað sem við höfum talað fyrir og barist fyrir í gegnum tíðina,“ segir Anna Lára Steindal, framkvæm...
Skotárásin átti sér stað í „óformlegri byggð“ í Cleveland en árásarmennirnir eru sagðir hafa ekið saman á staðinn í lítilli rútu. Þá fóru þeir um bygg...
Gerður og eiginmaður hennar Jakob Fannar Hansen eru eigendur Blush og hafa verið góðir vinir í um áratug. Fyrir átta árum þróaðist vinskapurinn í samb...
Preparations for the visit of Pope Leo XIV to the Canary Islands have stepped up a gear after the Popemobile arrived in Gran Canaria yesterday afterno...
Rússnesk stjórnvöld slökktu tímabundið á hluta sérhæfðs eftirlitsmyndavélakerfis sem notað er til að tryggja öryggi Vladimírs Pútíns forseta eftir að ...
Ivan Kaufmann, meirihlutaeigandi Vélfags, segir að íslensk stjórnvöld hafi komið í veg fyrir að hann gæti greitt laun starfsmanna fyrirtækisins úr eig...
Hver fékk hvað við samningaborðið í Reykjavík? Langflest loforð í stefnuyfirlýsingunni koma frá Sjálfstæðisflokknum. Viðreisn kemur við s...
Ofbeldið hófst eftir hnífstungu á mánudagskvöld en hinn grunaði, maður af súdönskum uppruna, er nú í haldi lögreglu. Hann er hælisleitandi sem kom til...
Landsmenn geta flestir hverjir búist við einhverjum skúrum í dag. Veðurstofan spáir hægum vindi víðast hvar en norðanlands verður strekkingur þegar lí...
Öskrin reyndust tengjast rifrildi, enginn fannst í tengslum við grjóstkastið og þá reyndist brunalyktin koma frá reykelsi. Einn verulega ölvaður einst...
At least 12 people have been killed in a mass shooting in an area of Johannesburg, police in South Africa say.They say another nine people were injure...
Fjallað hefur verið um það síðustu daga að íbúar óttist að kaffistofan verði tekin til starfa áður en úrskurður nefndarinnar liggur fyrir. Samkvæmt sv...
Samkvæmt Associated Press fórst þyrlan eftir árekstur við íranskan dróna en ekki liggur fyrir hvort drónanum var ætlað að hitta þyrluna eða hvor um sl...
Two National Police officers have been praised for their quick-thinking actions after saving the life of a 27-year-old man found critically injured in...
Mjög ölvaður maður var handtekinn í gærkvöld eða nótt og vistaður í fangaklefa grunaður um líkamsárás. Þetta kemur fram í morgunpósti lögreglunnar á h...
Eldhúsdagsumræður verða á Alþingi í kvöld, venju samkvæmt á síðustu dögum þingsins. Þá ræða þingmenn framvindu þingstarfa, stefnu ríkisstjórnarinnar o...