Hallgrímskirkja er eitt þekktasta kennileiti borgarinnar og var formlega vígð þann 26. október 1986. Hátíðardagskrá hefur farið fram undanfarna viku í kirkjunni og flutti Andrés Narfi Andrésson arkitekt hátíðarfyrirlestur um tilurð kirkjunnar í tengslum við vígsluhátíðina.
Hann segir að fyrstu hugmyndir um hönnun kirkjunnar hafi komið fram í samkeppni árið 1929. Sett voru skilyrði í lýsingu hennar að hún yrði að vera í rómönskum stíl og drógu margir því þátttöku sína til baka.
„Eftir sem áður eru þrír aðilar sem skila inn tillögu og það var síðan niðurstaða byggingarnefndar að engar af þessum þremur tillögum hefðu verið færar til útfærslu nánari útfærslu,“ segir Andrés.
Ríkisstjórn Íslands tekur þá af skarið og ákveður að fela Guðjóni Samúelssyni að hanna kirkju hér og færir meðal annars rök fyrir því að það sé bara eiginlega enginn hæfur hönnuður á landinu sem geti tekið að sér svona stórt og erfitt verkefni.
Guðjón Samúelsson var húsameistari ríkisins frá 1920 fram til 1950. Hann teiknaði margar af þekktustu byggingum landsins, þar á meðal aðalbyggingu Háskóla Íslands, Hótel Borg, Þjóðleikhúsið og margar fleiri.
Arkítektúr kirkjunnar var meðal annars sagður mannfjandsamlegur og að hún væri eins og útsýnisturn með tveimur skíðabrekkum. Framkvæmdir hófust 1945 og stóðu yfir í rúmlega fjörutíu ár.
Fréttastofa ræddi við Magnús Brynjólfsson smið árið 1981, fimm árum áður en vígslan fór fram en hann eyddi meirihluta starfsævi sinnar í smíða kirkjuna.
Íslensk náttúra mikill innblástur
Andrés segir að eitt helsta stílbragð Guðjóns á kirkjunni séu einmitt stuðlarnir á framhlið hennar og segir hann að Guðjón hafi oft sótt mikinn innblástur í íslenska náttúru.
„Hann var mjög heillaður af alls konar bergtegundum sem hann notaði gjarnan í mulning utan á byggingar,“ segir Andrés
„Þannig að hann vildi örugglega skapa hérna íslenska byggingu,“ segir hann og tekur fram að Guðjón hafi sjálfur búið á Skólavörðustígnum og hafi því eflaust haft löngun til að reisa eitthvað sem fangaði enda hans. „Og ég held að honum hafi bara tekist það fjandi vel,“ segir Andrés.
Guðjón náði ekki að sjá kirkjuna verða að veruleika þar sem hann lést 1950. Síðustu teikningar eftir hann voru af kórkjallaranum eða kapellunni sem varð fyrsta aðsetur safnaðarins.
„Þar skilur hann í raun og veru við bygginguna en hann á hana skuldlaust að utan en ekki að innan,“ segir Andrés sem segir fólk oft ekki vita að súlurnar sem eru innan í kirkjunni voru seinnitímaverk sem Guðjón hannaði ekki sjálfur.
„Það er væntanlega í tíð Harðar Bjarnasonar, arftaka Guðjóns, sem það er ákveðið að auka á þessi gotnesku áhrif í kirkjunni, bæta þessum súlnaröðum inn og gera þessar gotnesku hvelfingar en það er ekki endilega það sem Guðjón hafði í huga,“ segir Andrés.
Vinsælasti ferðamannastaður Reykjavíkur
Hallgrímskirkja er í dag eftirsóttasti ferðamannastaður í Reykjavík og hefur starf kirkjunnar tekið miklum breytingum. Sóknargjöld eru í dag um tíu prósent af heildarveltu kirkjunnar, þó að kirkjan sé hefðbundin sóknarkirkja með tilheyrandi safnaðarstarfi.
„Auðvitað hefur það breyst en við leggjum áherslu á hefðina, á sama tíma og við reynum að halda úti öflugri nýsköpun og við reynum líka að vera rammíslensk en um leið alþjóðleg,“ segir Einar Karl Haraldsson, formaður sóknarnefndar Hallgrímskirkju. Hann segir ekki togstreitu á milli kirkjustarfsins og ferðaþjónustunnar.
„Það er þannig að hér í Hallgrímskirkju hallmælum við aldrei ferðafólki og heldur ekki sólarljósinu og birtunni sem leikur hér um kirkjuskipið en hitt er að fólk rekst margt hvað á annars horn hér í kirkjunni og til dæmis þegar hér eru athafnir þá myndast langar biðraðir og óþol meðal ferðamanna gagnvart því að komast ekki inn í kirkjuna,“ segir Einar.
Verk Ólafs Elíassonar senn opnað í turninum
Mikil dagskrá hefur verið í Hallgrímskirkju undanfarna daga í tengslum við vígsluafmælið. Í gær var opnuð málverkasýning á verkum eftir Inga Hrafn Stefánsson sem nefnist Hallgrímskirkja í litum en hann hefur um árabil túlkað ásjónu hennar í ýmsa miðla.
Einar segir að áfram sé mikill metnaður fyrir sóknarstarfi innan kirkjunnar en einnig fyrir hvers kyns menningarstarfsemi.
„En það sem er sérstaða Hallgrímskirkju er turninn og ég held að það séu fáar kirkjur sem hafa slíkt dýrmæti í höndum og við erum að vona að það haldist meðal annars með því að það stendur fyrir dyrum loksins að koma upp listaverki eftir Ólaf Elíasson í turninum,“ segir hann.
Ekki liggur þó fyrir hvenær það verður. „Það verður á næstu tveimur árum eða svo,“ segir Einar.
