Helga Dögg Sverrisdóttir skrifar:

Lögreglan sá þá ekki. Herinn sá þá ekki, en ríkisstjórnin gat í september 2025 greinilega séð rússneska dróna yfir mikilvægum dönskum innviðum sem hluta af blendingsstríði Pútíns gegn Evrópu. Þess vegna var eðlilegt að hinn Pútín-þráhyggjufulli ráðherra Bødskov kenndi Rússum um innrásina í Ceuta, þar sem rúmlega 70.000 manns streymdu á fáeinum klukkustundum yfir landamærin milli Marokkó og Spánar. 

Danska ríkisstjórnin og ESB skömmuðu spænska forsætisráðherrann Sánchez og Pútín. Ítalía tók upp landamæraeftirlit með Spánverjum. Sameinuðu þjóðirnar kröfðust rannsóknar á hlutverki Marokkó í þessu gríðarlega landamærabroti.

Annað hljóð í strokknum

Eftir leiðtogafund ESB breyttist tónninn og Sánchez fékk nú hrós fyrir hvernig hann tókst á við ástandið, enda var nær öllum innflytjendunum skilað aftur til Marokkó, að undanskildum nokkrum þúsundum ólögráða ungmenna frá Sahel-ríkjunum sem Spánn þarf, vegna alþjóðasamninga, að fjalla um hvert fyrir sig í tengslum við hælisumsóknir. ESB hefur þó ekki fyrirgefið Sánchez að hafa veitt næstum einni milljón ólöglegra innflytjenda á Spáni dvalarleyfi, þannig að þeir geta nú verið áfram í landinu eða ferðast frjálslega um allt ESB í leit að betra lífi á eigin kostnað eða á kostnað ríkisins. Nær allir ólöglegu innflytjendurnir sem nú hafa verið gerðir löglegir eru þó spænskumælandi, kaþólskir innflytjendur frá Rómönsku Ameríku sem, samkvæmt öllum skoðanakönnunum, vilja vinna og aðlagast að fullu að spænsku lýðræðissamfélagi.

Var ekki Pútin

Ágreiningur og deilur geta þó ekki falið þá staðreynd að það var ekki Pútín, heldur marokkóskir lögreglumenn og landamæraverðir sem opnuðu landamærin og hvöttu af kappi fjöldann sem streymdi að til að hlaupa og synda inn í spænsku borgina Ceuta. Spánn hefur annars gert hagstæðan samning við Marokkó sem á að tryggja landamærin milli Marokkó og spænska héraðsins Ceuta, sem liggur við hina þröngu innsiglingu að Miðjarðarhafi.  Samkvæmt samningnum ábyrgist Spánn umfangsmiklar fjárfestingar í marokkósku efnahagslífi, sem einnig nýtur góðs af hagstæðum tvíhliða viðskiptasamningum.

Auk þess hefur Spánn tekið að sér að nútímavæða og þjálfa marokkósku lögregluna. Í staðinn sér marokkóska ríkisstjórnin til þess að landamæragæslan virki á skilvirkan hátt og að þeim fjölmörgu Afríkubúum sem reyna á hverjum degi að komast yfir landamærin séu teknir og sendir til baka. Marokkóska ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að „gefa Spáni á kjaftinn“, vegna þess að Spánn hefur einnig hafið samstarf við Alsír, sem Marokkó hatar innilega. Þótt Marokkó sé leiðandi iðnríki Afríku er atvinnuleysi gríðarlegt, einkum meðal ungs fólks. Marokkó vill hafa einokun á viðskiptum og fjárfestingum Spánar og vill ekki deila þeim með Alsír. Þar sem Spánn hlustaði ekki varð landið að finna fyrir afleiðingunum.  

Sökudólgurinn er ESB

Hinir raunverulegu sökudólgar í misheppnaðri innflytjendastefnu ESB eru þó hvorki Pútín, Spánn né Marokkó, heldur framkvæmdastjórn ESB og aðildarríkin 27. Framkvæmdastjórn ESB fékk með Amsterdam-sáttmálanum árið 1997, að eigin ósk, ábyrgð á því að tryggja ytri landamæri ESB, sem var forsenda þess að Danmörk gekk nokkrum árum síðar í Schengen-samstarfið. Nú þegar eftirlitið með ytri landamærunum var komið í öruggar hendur gátum við leyft okkur að opna innri landamærin. Hins vegar var það aðeins ábyrgðin, en ekki valdið eða heimildin til aðgerða, sem var færð yfir til ESB.

Aðildarríkin voru hrædd um að ef ESB yrði búið öflugu, sambandsríkslegu landamæralögregluliði, ásamt sveit landamæravarða, strandgæslu og flugvéla, hefði framkvæmdastjórnin fengið þá herdeild sem gæti þróast í ESB-herinn sem framkvæmdastjórnin þráir svo heitt. Þess vegna lenti ESB í þeirri stöðu að enginn gat með skilvirkum hætti gætt ytri landamæra sambandsins, sem voru alveg jafn galopin og innri landamærin. Við sáum þetta árið 2015 þegar mannflóð steymdi inn í Evrópu. Sumir flóttamenn voru frá Sýrlandi, en flestir voru ungir atvinnulausir menn úr ýmsum íslömskum menningarsamfélögum sem voru nú að flýja fæðingarland sitt til hins opna Evrópusvæðis. 

Frá árinu 1997 hefur framkvæmdastjórn ESB ekki afsalað sér ábyrgðinni sem hún gat ekki staðið undir. Aðildarríkin 27 hafa ekkert gert til að brúa bilið milli ábyrgðar og heimilda, og sljóir fjölmiðlar hafa á engum tímapunkti fylgt málinu eftir varðandi óskipulagða landamæragæslu ESB. Þess vegna höfum við enn stöðugan straum ólöglegra innflytjenda þrátt fyrir mikið tal um hertar reglur í útlendingamálum og endalausa röð funda ráðherraráðsins þar sem ákveðið er í hvert sinn að nú skuli Frontex styrkt og landamærasamstarf eflt. 

Á fyrri helmingi ársins 2026 hafa um 50.000 ólöglegir innflytjendur komist hindrunarlaust inn í ESB og 15.000 inn í Bretland, sem lætur einnig reka á reiðanum.

Í eigin hendur

Í vanmætti sínum hafa fjöldi ESB-ríkja ákveðið að taka landamæragæsluna í eigin hendur, sama hvað alþjóðasamningar og aðrir samningar segja. Pólland og Ungverjaland hafa lokað austurlandamærum sínum og fleiri ESB-ríki fylgja í kjölfarið. Við verðum að búa okkur undir að suður- og austurlandamæri Evrópu stefni í átt að varanlegu neyðarástandi. Og er það bara gott.

Við verðum að gera ráð fyrir að deilurnar síðustu daga um hver beri ábyrgð á „innrásinni“ í Ceuta hætti nú. Sökudólgurinn hefur einmitt verið afhjúpaður. Það er auðvitað forseti Bandaríkjanna, Donald Trump. Bandaríski sérfræðingurinn David Alandete hjá spænska dagblaðinu ABC og fréttamiðlinum Euroactiv hefur lýst því yfir að hafin sé sívaxandi barátta um yfirráð yfir mikilvægum sjávarlegum flöskuhálsum heimsins. Innsiglingin að Miðjarðarhafi er einn þeirra og hún er, í gegnum Spán, undir stjórn ESB. Bandaríkin vilja frjálsa leið fyrir flota sinn án afskipta frá ESB og vilja göng eða leið sem Marokkó stjórnar. Í þessu nýtur Trump stuðnings Ísraels (auðvitað). Innrás 70.000 innflytjenda inn í spænsku borgina Ceuta var því bandarískt-marokkóskt verkefni. 

Púff! Það var léttir. Við vitum jú að allar hörmungar í þessum heimi eru annaðhvort Trump eða Pútín að kenna. Ef það er ekki annar, þá er það hinn. Nú fellur allt í réttar skorður. Morten Bødskov segir okkur að Pútín hafi unnið undirbúningsvinnuna með því að æsa unga Marokkóbúa upp á samfélagsmiðlum. Og Trump og ríkisstjórn Marokkó sáu um restina. Eðlilegt ástand og hugarró okkar er aftur komið á sinn stað. Nú er allt eins og það á að vera. 

Allar vondar leiðir liggja til Trumps.

Heimild: GRÆNSELØSE GRÆNSER – Asger Aamund