Stuðningur Íslands við Úkraínu er ekki í samræmi við stefnu sem mörkuð var í þingályktunartillögu sem Alþingi samþykkti í lok apríl fyrir tveimur árum.
Þar kom fram að stefnan ætti að vera „...hlutfallslega sambærileg að umfangi við það sem önnur ríki Norðurlandanna leggja af mörkum.“
Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Kiel-stofnunarinnar, sem tekur saman gögn um stuðning alþjóðasamfélagsins við Úkraínu, sést að þetta markmið sem Alþingi setti sér í apríl 2024 hefur ekki náðst hingað til.
Stuðningur Íslands hefur samkvæmt þessu yfirliti numið 0.47 af vergri landsframleiðslu (VLF), á meðan Danmörk hefur veitt stuðning sem nemur 3.49 prósentum, í Noregi er þetta hlutfall 2.89 prósent, og í Svíþjóð 2.11 prósent. Í Finnlandi er þetta hlutfall 1.51 prósent - meira en þrisvar sinnum hærra en á Íslandi.
Taka verður fram að Kiel-stofnunin birtir tölur sem uppfærðar eru með reglulegu millibili og endurspegla því ekki endilega stöðuna eins og hún er í dag. Tölurnar sýna uppsafnaðan stuðning frá febrúar 2022, og miðað er við verga landsframleiðslu árið 2021.
Þegar litið er á lista Kiel stofnunarinnar yfir þau ríki sem stutt hafa Úkraínu frá upphafi innrásar Rússa, kemur í ljós að Bandaríkin hafa veitt mestan stuðning, um 115 milljarða evra.
Sá stuðningur er hins vegar að langmestu leyti frá því tímabili sem Joe Biden var Bandaríkjaforseti; eftir að Donald Trump tók við embætti hafa Bandaríkin nánast alveg hætt að veita fé til Úkraínu, en veita þó stuðning á annan hátt; meðal annars með því að deila hernaðarlegum upplýsingum og veita aðgang að fjarskiptakerfum á borð við Starlink og Starshield (þó sá aðgangur hafi verið brokkgengur að undanförnu).
Eftir valdatöku Trumps hafa Evrópuríki og Evrópusambandið staðið undir lunganum af stuðningi við Úkraínu, meðal annars með því að að kaupa vopn af bandarískum fyrirtækjum í gegnum PURL kerfið sem NATO setti á laggirnar, og senda þau til Úkraínu.
Stuðningur íslenskra stjórnvalda
Frá upphafi allsherjarinnrásar Rússa vorið 2022 hafa íslensk stjórnvöld verið einörð í stuðningi sínum við Úkraínu í samræmi við skuldbindingar sem aðildarríki Atlantshafsbandalagsins samþykktu að gangast undir og staðfestu meðal annars í á leiðtogafundi NATO í Washington, sumarið 2024.
Auk þess að taka upp allar refsi- og þvingunaraðgerðir sem Evrópusambandið hefur sett á Rússland, þá hafa samskipti við rússnesk stjórnvöld verið í lágmarki, og sendiráði Íslands í Moskvu var lokað í ágúst 2023.
Yfir tuttugu milljörðum króna hefur verið varið í stuðning við Úkraínu síðan í febrúar 2022, þegar Rússar hófu allsherjarárás sína inn í Úkraínu, samkvæmt yfirliti sem Utanríkisráðuneytið birti nýlega.
Þar af hafa 11,9 milljarðar verið settir í hernaðarlega aðstoð, meðal annars tæpir þrír milljarðar í PURL sem er sérstakt verkefni á vegum Atlantshafsbandalagsins þar sem vopn eru keypt af Bandaríkjamönnum og send til Úkraínu. Rúmir tveir milljarðar hafa farið í sjóð á vegum hóps ríkja um sprengjuleit og sprengjueyðingu sem Ísland og Litáen leiða, og rúmur milljarður var settur í að kaupa færanlegt neyðarsjúkrahús sem sent var til Úkraínu 2024.
Átta og hálfur milljarður króna hefur farið í það sem utanríkisráðuneytið kallar mannúðar- og efnahagsaðstoð. Þar vegur þyngst 2,6 milljarða króna framlag í sjóð Alþjóðabankans, og 2,4 milljarða framlög til orkumála í Úkraínu.
Aðstoð við úkraínskt flóttafólk á Íslandi er ekki með í þessum tölum. Tæplega 6.400 Úkraínumenn hafa sótt um hæli á Íslandi frá upphafi allsherjarinnrásar Rússa, en nú búa um 4.200 á Íslandi.
Rúmir sex milljarðar á næsta ári
Í fjárlögum fyrir árið 2027 leggur utanríkisráðuneytið til að 6,1 milljarði króna verði varið í stuðning til Úkraínu, sem er ekki ósvipað því sem veitt hefur verið undanfarin ár.
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið sendi fréttastofu stendur til að 3,6 milljarðar af þessari upphæð fari í öryggis- og varnarmál - þá væntanlega einnig hernaðarlega aðstoð, og 2,5 milljarðar í mannúðar- og efnahagslega aðstoð.
Rétt er hins vegar að taka fram að fjárlagafrumvarpið hefur ekki verið samþykkt og að þessar upphæðir gætu breyst í meðförum þingsins.
