Málverkið af danska kónginum
Í Friðriksborgarhöllinni á Norður – Sjálandi má sjá málverk af dönskum þjóðhöfðingjum, langt aftur í aldir. Fyrsta málverkið af Friðriki X eftir að hann varð konungur Danmerkur var afhjúpað fyrir skömmu. Verkið er umdeilt.
Í Hillerød á Norður- Sjálandi, um það bil 35 kílómetrum norðan við Kaupmannahöfn stendur Friðriksborgarhöllin (Frederiksborg Slot), stærsta höll endurreisnartímans á Norðurlöndum. Svæðið umhverfis höllina þykir einstaklega skemmtilegt, einkum garðarnir.
Friðrik II konungur eignaðist svæðið árið 1560, keypti það af efnaðri danskri fjölskyldu, sem bjó í stóru húsi, nefnt Hillerødholm. Þótt Hillerødholm hafi ekki verið neitt smáhýsi vildi kóngur bæta um betur, stækkaði húsið og nefndi það Frederiksborg. Syni Friðriks II, Kristjáni IV, sem iðulega hefur verið kallaður byggingakóngur vegna framkvæmdagleði hans þótti höllin hreint engin höll og lét rífa stærstan hluta hennar og lét byggja nýja höll, á árunum 1600–1620. Það var Friðriksborgarhöllin eins og hún er í dag, ásamt kirkju, Frederiksborg Slotskirke. Kirkjan rúmar 650 manns í sæti.
Stórbruninn 1859
Friðriksborgarhöllin skemmdist mikið í eldsvoða árið 1859, en var á næstu árum eftir brunann endurbyggð með opinberu fé og stórum styrk frá J.C. Jacobsen stofnanda Carlsberg. Kirkjan slapp að mestu óskemmd, en Riddarasalurinn sem er fyrir ofan skemmdist mikið en var endurbyggður í sama stíl og í upphafi. Skömmu eftir endurbyggingu hallarinnar ákvað kóngurinn að konungssetrið skyldi flutt til Kaupmannahafnar. Nokkru síðar, árið 1878, var ákveðið að Danska þjóðminjasafnið fengi stærstan hluta Friðriksborgarhallar, ásamt kirkjunni, til umráða. Þar er í dag stærsta safn Danmerkur af portrettum (andlitsmyndum), sögulegum málverkum, húsbúnaði og fleiru sem rekur sögu dönsku þjóðarinnar aftur í aldir. Í höllinni eru sömuleiðis haldnar ýmsar sérsýningar og nefna má að árið 2014 voru sýndar þar 35 portrettmyndir eftir mann sem þekktur er að öðru en málaralist, nefnilega Bob Dylan. Þess má og geta að árið 2011 sýndi Bob Dylan 48 myndir, flestar frá Brasilíu, á Ríkislistasafninu í Kaupmannahöfn.
Löng hefð
Á liðnum öldum hafa verið gerðar ótal myndir, og myndastyttur, af dönskum kóngum og konungsfjölskyldum. Gormur (Gorm den gamle 890 – 958/959 ) var fyrsti formlegi konungur Danmerkur. Til eru á rúnasteinum ýmis tákn og stuttorðar frásagnir sem tengjast Gormi en á síðari tímum hafa verið gerðar af honum ótal tilgátumyndir og styttur. Elsta málverk sem varðveist hefur af dönskum konungi sýnir Kristján I (1426 – 1481). Talið er að myndin hafi verið máluð nokkrum árum eftir að hann lést. Málverkið er nú í Friðriksborgarhöllinni eins og fjölmörg önnur málverk af dönskum kóngum og kóngafólki. Slíkar myndir er víða að finna á dönskum söfnum og í opinberum byggingum. Eitt slíkt, sem oft er minnst á í bókum, er málverk sem sjá má í Dómkirkjunni í Hróarskeldu. Það sýnir Kristján IV í sjóorustunni við Kolberger Heide (við mynni Kílarfjarðar) árið 1644. Kóngurinn stjórnaði herliði sínu en missti annað augað í átökunum. Áðurnefnd mynd er 4 × 7 metrar á stærð. Málaranum hafði aðeins orðið á í messunni því myndin sýnir kónginn með lepp fyrir heila auganu. Kristján IV er jafnframt sá danski þjóðhöfðingi sem flest málverk eru til af, en þess ber að geta að hann var kóngur í næstum 60 ár og mjög atkvæðamikill.
Árið 2020 kom út bókin Kongelige portrætter i 500 år. Í bókinni fer höfundurinn, Thyge Christian Fønss-Lundberg, ítarlega yfir sögu málverkanna af þjóðhöfðingjunum. Bókin fékk góða dóma og rokseldist enda eru Danir áhugasamir um allt sem viðkemur kóngafólkinu.
Konungsmálverkið
Friðrik, eldri sonur Margrétar Þórhildar og Henriks drottningarmanns, varð konungur Danmerkur 14. janúar 2024, en þá hafði Margrét Þórhildur afsalað sér krúnunni. Í framhaldi af því þótti sjálfsagt, eins og hefðin býður, að listamanni yrði falið að mála mynd af kónginum, hið opinbera málverk. Út af fyrir sig var ekki brýn þörf á málverki af Friðriki því vitaskuld eru til fjölmörg málverk af honum, ýmist einum eða með fjölskyldunni. Þau málverk eru frá ýmsum tímum en ekkert þeirra eftir að hann tók við krúnunni. Ekki eru ákveðnar reglur um hvernig „hið opinbera málverk“ skuli vera en samkvæmt hefðinni skal slíkt skilirí vera þokkalega stórt.
14 málverk
Starfsfólk hirðarinnar, í samvinnu við þjóðhöfðingjann og ýmsa sérfræðinga, velur listamann til verksins. Ef viðkomandi listamaður vill taka verkið að sér hefst vinnan. Hún getur verið tímafrek og fram hefur komið að vinnan við nýja málverkið af Friðriki tók rúm tvö ár.
Cathrine Raben Davidsen
Listamaðurinn sem varð fyrir valinu til að mála kóngsmyndina heitir Cathrine Raben Davidsen. Hún er fædd 1972 og þótt nafnið hljómi kannski ekki kunnuglega er hún ekki nýgræðingur á listasviðinu. Hún er hámenntuð, fyrst í heimalandinu Danmörku og síðar á Ítalíu og í Hollandi. Cathrine Raben er meðal virtustu listmálara sinnar kynslóðar í Danmörku. Hún hefur hlotið fjölda viðurkenninga fyrir list sína, bæði heima og erlendis, og er fyrsta konan til að mála „hið opinbera málverk“ af dönskum þjóðhöfðingja.
Nýja málverkið af danska kónginum var afhjúpað 25. september síðastliðinn í Riddarasalnum á Friðriksborg, sem er, eins og áður var nefnt, fyrir ofan kirkjuna. Salurinn er um það bil 50 metra langur og 13 metra breiður, lofthæðin 7 metrar. Þótt þar sé ágætlega hátt til lofts og vítt til veggja fer því fjarri að öll „hin opinberu málverk“ sem til eru af þjóðhöfðingjum Danmerkur gegnum tíðina komist þar fyrir. Í salnum eru 14 málverk, þau nýjustu, ef svo mætti að orði komast, önnur verk eru annars staðar í höllinni. Myndin af Friðriki, sem er 2,40 metrar á hæð og 1,40 metrar á breiddina, sýnir konunginn í hátíðarbúningi yfirmanna í flotanum þar sem hann stendur með laufskrúð í bakgrunni og þar er fagurfífill einnig áberandi. Fagurfífillinn, daisy á dönsku, er eftirlætisblóm Margrétar Þórhildar en Daisy er einmitt gælunafn hennar innan fjölskyldunnar. Í blaðaviðtali greindi Cathrine Raben frá því að Friðrik konungur hefði sérstaklega óskað eftir að fagurfífill sæist á myndinni og konungurinn greip reyndar í pensilinn þegar verið var að mála bakgrunninn. Að sögn Cathrine Raben hafði hún skóginn í Odsherred á Norðvestur-Sjálandi sem fyrirmynd, þar stundaði Friðrik IX, afi núverandi konungs, veiðar.
Blandaðar viðtökur
Friðrik konungur og Mary drottning voru viðstödd þegar verkið var afhjúpað, þar voru sömuleiðis fulltrúar margra danskra fjölmiðla ásamt fleiri gestum. Miðlarnir fjölluðu síðan ítarlega um málverkið, enda ekki á hverjum degi sem nýtt ,,opinbert málverk’’ af dönskum þjóðhöfðingja lítur dagsins ljós.
„Þetta er ekki fréttamynd dagsins í dag“
Eins og við mátti búast voru sérfræðingar dönsku fjölmiðlanna og listfræðingar ekki á einu máli um málverkið og sömu sögu er segja um fólk sem fréttamenn tóku tali eftir að myndir af málverkinu voru birtar í sjónvarpi og á vefsíðum. Friðrik er mikill áhugamaður um íþróttir og heilsurækt og einhverjir sem við var rætt nefndu að hann hefði frekar átt að vera í einhvers konar íþróttabúningi. Cathrine Raben sagði að slíkt hefði aldrei komið til greina. „Þetta er ekki fréttamynd dagsins í dag,“ sagði hún.
Gagnrýni hefur einkum beinst að ásjónu konungsins, andlitið sé of mjóslegið og húðliturinn óeðlilegur. Þá sé nefið allt öðruvísi en á fyrirmyndinni. Engu líkara en listamaðurinn hafi haft nef Jóakims, bróður Friðriks, sem fyrirmynd. Friðrik konungur hefur lýst ánægju með málverkið og varðandi gagnrýnina sagði hann að málverkið „ikke skal please alle der beskuer det“.
Gervigreindarútgáfan
Í morgunþætti sjónvarpsstöðvarinnar TV2 sýndi sérfræðingur í notkun gervigreindar mynd sem hann hafði beðið gervigreindina að búa til af Friðriki konungi, með nýja málverkið sem útgangspunkt. Skemmst er frá því að segja að þetta vakti mikla athygli, sumum fannst gervigreindarmyndin taka málverkinu fram, aðrir sögðu það beinlínis móðgun við þjóðhöfðingjann að láta tölvuforrit gera mynd af honum.
