Í gær birti atvinnuvegaráðuneytið skýrslu um eignarhald tuttugu stærstu sjávarútvegsfyrirtækja landsins. Þar kemur fram að samstæður útgerðanna hefðu í lok árs 2024 átt eignir að andvirði 406 milljarða króna samtals; þar af voru 228 milljarðar króna í öðrum útgerðum, 129 milljarðar í fyrirtækjum sem ekki eru í sjávarútvegi og 50 milljarðar í erlendum félögum.
Skýrslan var unnin fyrir ráðuneytið af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands en það var gert að beiðni Dags B. Eggertssonar, þingmanns Samfylkingarinnar.
„Það hefur gengið býsna hægt og illa að fá fram þessar upplýsingar, þannig að þetta er gríðarlega mikilvæg byrjun að mínu mati. Það er ljóst að um stórar fjárhæðir er að tefla og þessi þróun er að gerast hratt og á stuttum tíma,“ segir hann en skýrslan varpar ljósi á það að fjárfestingar þessara tuttugu stærstu félaga námu 240 milljörðum á tímabilinu 2014-2024.
„En það er líka ljóst af svona fyrsta lestri þessara upplýsinga að þetta er bara hluti af heildarmyndinni. Þetta er einhvers konar toppur á ísjakanum því að bara mörg stór fyrirtæki sem við vitum að eru í eigu eigenda sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi eru ekki þarna inni.“
Eins og hvað?
Dagur nefnir þrjú dæmi: „Eimskip, sem er að stórum hluta í eigu eigenda Samherja. Síðan er það mjög stór hlutur í Sjóvá, tryggingafélaginu, sem er í eigu að hluta til Samherja og fjölskyldnanna sem tengdust Síldarvinnslunni og síðan mjög miklar eignir tengdar Ísfélaginu, yfir 50 milljarðar.“
Þannig geti vantað tugi eða hundruð milljarða inn í þessa skýrslu. Þetta kann að vera vegna þess að skýrslan byggir á skilgreiningum fiskveiðistjórnunarlaga um svokallaða tengda aðila. Félög geta samkvæmt því ekki talist tengdir aðilar nema annað eigi að minnsta kosti helmingshlut í hinu.
Þannig voru til dæmis Brim og Útgerðarfélag Reykjavíkur ekki skilgreind sem tengdir aðilar þrátt fyrir að félögin séu nátengd. Guðmundur Kristjánsson, forstjóri Brims, á allan hlut í Útgerðarfélagi Reykjavíkur en 49,5 prósent í Brim og er þar stærsti eigandi í félaginu.
Dagur segir að það sé mikilvægt að kortleggja þessar upplýsingar „til þess að við áttum okkur á því að mörg síðustu ár hefur þjóðin ekki fengið nema brot af arðinum af auðlindinni sem er í þjóðareign, fiskinum og sjónum.“
„En það skiptir líka máli, eins og við fundum mjög í, eigum við að segja slagnum um veiðigjöldin á síðasta ári, þar sem er verið að beita fjölmiðlum og auði og völdum til þess að hafa áhrif á lýðræðið,“ bætir hann við og vísar til veiðigjaldafrumvarps ríkisstjórnarinnar sem var samþykkt eftir lengstu umræðu í sögu þingsins.
„Og þess vegna þarf þetta að vera miklu gagnsærra hvar þræðirnir liggja, því að þarna eru að safnast eignir, auður og völd á fárra hendur mjög hratt og ef þetta heldur svona áfram í tíu til tuttugu ár þá getum við bara ímyndað okkur hvar við endum.“
Heiðrún Lind: Ekki rétt að útgerðin sé að „eignast Ísland“
Í dag birtist skoðanagrein á Vísi eftir Heiðrúnu Lind Marteinsdóttur, framkvæmdastjóra Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, þar sem hún sagði að niðurstöður skýrslunnar sýndu allt aðra mynd en Dagur hefur látið í veðri vaka um að stórútgerðin sé að „eignast Ísland“ eins og hann orðaði það í skoðanagrein í Morgunblaðinu í gær.
Heiðrún benti meðal annars á að inni í þeim 129 milljarða króna fjárfestingum útgerðarfélaganna í félögum sem ekki væru aðrar útgerðir sneru margar fjárfestingar beint að starfsemi sjávarútvegsfyrirtækja og virðiskeðju greinarinnar sjálfrar, svo sem fiskvinnslu, sölu og dreifingu sjávarafurða, þjónustu við skipaflotann, fiskeldi og öðrum tengdum rekstri.
Þetta væru að miklu leyti félög sem tengjast með einum eða öðrum hætti starfsemi sjávarútvegsins sjálfs. „Að halda því fram að slíkar fjárfestingar jafngildi því að sjávarútvegurinn sé að „eignast Ísland“ er álíka og að halda því fram að tryggingafélög eða bankar séu að eignast landið vegna fjölbreyttra fjárfestinga í íslensku atvinnulífi,“ skrifaði Heiðrún.
Spurður út í þetta svarar Dagur:
„Ég held að það liggi fyrir að það vantar ýmislegt inn í þessa skýrslu, eins og Eimskip, Sjóvá, og fjölmörg fyrirtæki í eigu íslenskra útgerða, þannig að það þarf að fá þessa heildarmynd og frekar en að afneita þessum veruleika þá vonast ég bara eftir samstarfi við SFS og aðra hagsmunaaðila við að birta heildarmyndina og fá fullt gegnsæi þannig að við getum tekið umræðuna á grundvelli gagna, en ekki einhvers konar feluleiks eins og hefur verið í gangi.“
Hann hefur því í hyggju að fylgja þessu eftir til að fá skýrari mynd.
