Kærunefnd vöru- og þjónustukaupa hefur úrskurðað að ónefndri bílaleigu beri að endurgreiða viðskiptavini sínum 350.000 krónur sem viðkomandi var krafinn um vegna tjóns á bifreiðinni. Segir nefndin að þessi krafa á hendur viðskiptavininum hafi verið sett fram á grundvelli ákvæðis í skilmálum bílaleigunnar sem teljist ósanngjarnt og í andstöðu við meginreglur íslensks réttarfars.
Í kæru viðskiptavinarins, sem er kona, segir að hún hafi verið með bílinn á leigu í viku en þegar hún hafi skilað honum hafi hún verið krafin um greiðsluna vegna tjóns sem hefði orðið á leigutímanum. Neitaði konan því að hafa valdið tjóninu á bifreiðinni en hún hafi greitt kröfuna nauðbeygð en krefðist nú endurgreiðslu.
Vildi bílaleigan meina að tjón hefði orðið á framhurð vegna vinds og krafðist þess að kröfu konunnar yrði hafnað.
Konan sagði í sinni kröfu um endurgreiðslu að við afhendingu bifreiðarinnar hafi mátt finna fjölda smárra skemmda á henni sem erfitt hafi verið að greina nema í sérstöku ljósi. Hafi hvorugur aðili gert athugasemdir við þær við afhendingu. Hins vegar hafi starfsmaður bílaleigunnar aðeins bent á umræddar skemmdir við skilin. Hafi hún skrifað undir ábyrgðaryfirlýsingu sökum þrýstings frá bílaleigunni auk þess sem hún sagðist ekki hafa getað fært neinar sönnur fyrir því að hafa ekki valdið tjóninu.
Ljósmynd
Sagðist konan hafa leitað til umboðsaðila framleiðanda bifreiðarinnar sem teldi, eftir að hafa skoðað ljósmynd af hurðinni, mjög ólíklegt að tjónið væri af völdum vinds. Umboðsaðilinn var þó ekki tilbúinn til að gefa út yfirlýsingu þess efnis þar sem hann hefði ekki skoðað bifreiðina.
Sagði konan að bílaleigan hefði fyrst í andsvörum sínum fyrir nefndinni haldið því fram að lömin á hurðinni hefði skemmst. Á ljósmynd frá bílaleigunni væri erfitt að sjá að nokkrar skemmdir væru á löminni og bifvélavirki sem séð hefði ljósmyndina hefði sagt að ekki væri hægt að sjá á myndinni að lömin væri skemmd.
Í andsvörum sínum sagði bílaleigan konuna hafa skilað bifreiðinni með tjóni sem lýsti sér í uppfokinni framhurð. Hafi síðar verið staðfest af viðgerðaraðila að löm hurðarinnar væri skemmd og hurðin sjálf úr lagi. Til að unnt væri að gera við slíkt tjón þyrfti að fjarlægja hurðina, skipta um löm og stilla hurðina rétt, með tilheyrandi kostnaði.
Við afhendingu bifreiðarinnar hafi konan fengið leigusamning með tjónaskýrslu ásamt upplýsingum um skilmála hans og undantekningar. Hafi hún undirritað þau skjöl. Þá lægju fyrir ljósmyndir sem teknar hafi verið fyrir afhendingu sem sýndu að hurðin hafi verið óskemmd á þeim tíma. Því væri ljóst að tjónið hafi átt sér stað á leigutíma konunnar. Samkvæmt skilmálum bílaleigunnar félli tjón af þessu tagi ekki undir hefðbundna tryggingu og hefði konan verið upplýst um það, bæði í afhendingarskjölum og með áberandi miðum inni í bifreiðinni.
Skilmálar
Í niðurstöðu kærunefndar vöru- og þjónustukaupa segir að þegar konan hafi skilað bifreiðinni hafi hún verið beðin um að undirrita eyðublað vegna tjóns og við því hafi hún orðið. Samkvæmt eyðublaðinu hafi hún gengist undir að bera ábyrgð á tjóninu á bifreiðinni.
Í almennum skilmálum bílaleigunnar komi fram að leigutaki beri hlutlæga ábyrgð á leigubifreið, t.d. vegna tjóns á henni þegar henni sé stolið á leigutímanum eða þegar tjón verði á henni sem vátryggingarfélag leigusala bæti ekki.
Nefndin segir það almenna meginreglu í íslenskum rétti að þeim sem setji fram kröfu beri að sýna fram á þær staðreyndir sem krafan byggi á, þ.e. sá sem haldi fram tiltekinni staðreynd beri sönnunarbyrðina fyrir henni. Að mati nefndarinnar gera hins vegar leiguskilmálar bílaleigunnar ráð fyrir hinu gagnstæða. Samningsskilmálarnir kveði á um hlutlæga ábyrgð leigutaka á tjóni á bifreið leigusalans.
Þessir samningsskilmálar víki frá því sem almennt gildi, þar sem valdahlutföll milli seljanda þjónustu og neytanda geri það oft ósanngjarnt og óhentugt að leggja alla sönnunarbyrði á neytandann. Þá verði einnig að horfa til þess að konunni hafi verið gert að greiða 350.000 krónur við skil á bifreiðinni án þess að nein gögn, rannsókn sérfræðings eða annað hefði staðfest slíkt verulegt tjón á bifreiðinni.
Endurgreiðsla
Nefndin telur að konan, sem almennur neytandi við samningsgerðina, hafi ekki getað haft forsendur til að átta sig á þessum réttarfarslegu og fjárhagslegu afleiðingum skilmálanna. Að mati nefndarinnar leiði leiguskilmálar bílaleigunnar, einkum um hlutlæga ábyrgð leigutaka, til verulegs ósamræmis í réttindum og skyldum aðila, neytanda í óhag.
Umræddir skilmálar sem leggi hlutlæga ábyrgð á leigutaka á tjóni á leigubifreið séu ósanngjarnir þar sem það stríði gegn góðum viðskiptaháttum og raski til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila, neytanda í óhag í skilningi laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Því beri að víkja umræddu ákvæði í skilmálum bílaleigunnar til hliðar.
Segir nefndin að lokum að bílaleigan geti krafið konuna um bætur vegna tjóns á bifreiðinni á sakargrundvelli, þ.e. ef hún hafi valdið tjóni á bifreiðinni með saknæmri háttsemi. Tjónið þurfi svo að vera sennileg afleiðing af þeirri háttsemi samkvæmt almennum reglum. Bílaleigan hafi ekki leitt nægjanlegar líkur að því að konan beri ábyrgð á því tjóni sem hún hafi verið krafin um greiðslu fyrir. Fellst nefndin því á kröfu konunnar um að hún fái umræddar 350.000 krónur endurgreiddar.
