Vladímír Pútín, forseti Rússlands, er sagður óttast ráðabrugg innan eigin raða og hafa gripið til harðra aðgerða til að verja stöðu sína. Þetta kemur fram í skýrslu evrópskrar leyniþjónustu sem lak til fjölda fjölmiðla fyrir rúmri viku.
Tíðindin sem borist hafa frá Moskvu undanfarið hafa tæpast glatt Pútín. Rússneski rannsóknarmiðillinn Important Stories hefur birt skýrsluna í heild sinni og CNN, Financial Times og fleiri vestrænir miðlar hafa einnig komist yfir hana og fjallað um efni hennar.
Mikið var um dýrðir í Moskvu laugardaginn 9. maí, á árlegri sigurhátíð þar sem uppgjafar Þjóðverja í síðari heimsstyrjöldinni var minnst. Dýrðin var þó minni en oft áður. Færri hermenn gengu um Rauða torgið og engin hertól voru sýnd. Það hefur ýmist verið skýrt með því að þau séu öll í notkun í Úkraínu eða að menn hafi óttast drónaárás Úkraínumanna á athöfnina.
Pútín sjálfur var einnig skemur sýnilegur á svölum við Rauða torgið en áður. Sýning sem átti að sýna styrk og djörfung rússneska heraflans, og um leið leiðtoga landsins, varð því að einhverju öðru.
Samkvæmt skýrslunni hafa orðið umskipti í Kreml frá byrjun mars. Nokkrar ástæður eru nefndar, fyrst og fremst meint ráðabrugg Sergei Shoigu, fyrrverandi varnarmálaráðherra, sem sagður er leiðtogi hóps sem hafi fengið nóg af Pútín.
Langdregið stríð í Úkraínu, vaxandi fjöldi drónaárása á mikilvæga innviði í Rússlandi, jafnvel Moskvu, og fjöldi háttsettra Kremlverja sem Úkraínumenn eru sagðir hafa ráðið af dögum eru nefndar sem helstu ástæður óánægjunnar.
Þá er sagður hafa komist skjálfti í marga eftir aðgerðina Köngulóarvef, sem Úkraínumenn stóðu fyrir, þegar tókst að ráðast á herflugvelli norðan heimskautsbaugs, langt frá Úkraínu. Loks er fullyrt að Pútín hafi orðið óttasleginn þegar Bandaríkjaher réðst inn í Venesúela og hrifsaði Nicolás Maduro forseta með sér.
Upp úr sauð á fundi 25. desember síðastliðinn, í kjölfar tveggja morða. Innsti hringur Pútíns og öryggisþjónusta hans, stundum kölluð siloviki, hittust til að ræða stöðuna. Samkvæmt heimildum nokkurra fjölmiðla breyttist fundurinn í deilur og gagnkvæmar ásakanir.
Að lokum er Pútín sjálfur sagður hafa stillt til friðar og ákveðið að FSO, sérsveit lífvarða forsetans, tæki frumkvæði í málinu en ekki innanríkisleyniþjónustan FSB, arftaki KGB. Aðgerðir fylgdu fljótt í kjölfarið.
Þeir sem nú eiga fund með Pútín þurfa að gangast undir tvöfalt öryggiseftirlit og líkamsleit. Gestum hefur fækkað, rétt eins og opinberum viðburðum forsetans. FSO stýrir birtingu upplýsinga um þá viðburði sem forsetinn sækir og samkvæmt skýrslunni er iðulega dreift gömlum myndum til að breiða yfir fjarveru hans.
Pútín og fjölskylda hans eru sögð dvelja mestmegnis í neðanjarðarbyrgjum í Krasnodar við Svartahaf, en sjaldan eða aldrei í opinberum bústöðum nærri Moskvu eða sumarhöllinni í Valdai, milli Moskvu og Pétursborgar. Valdai-höllin er þó sögð vel varin. Þar eru, svo dæmi sé tekið, ekki færri en 27 loftvarnakerfi. Samkvæmt skýrslunni nægir það þó ekki.
Financial Times hefur eftir heimildarmönnum sínum að Pútín sé í vaxandi mæli einangraður í neðanjarðarbyrgjunum. Hann sé mjög upptekinn af smæstu atriðum í framgangi stríðsins í Úkraínu en hafi lítinn sem engan áhuga á innanríkismálum í Rússlandi.
Vel er fylgst með starfsfólki forsetans. Enginn sem nærri honum kemur má nota eða vera með farsíma. Einu tækin sem eru heimiluð eru án nettengingar. Starfsfólkið má heldur ekki nota almenningssamgöngur, heldur sér FSO um alla fólksflutninga. Kokkar, ljósmyndarar og lífverðir þurfa einnig að sæta því að eftirlitskerfum hafi verið komið fyrir á heimilum þeirra, samkvæmt skýrslunni sem sögð er hafa lekið frá evrópskri leyniþjónustu.
FSO er sögð bera ábyrgð á að lokað hefur verið fyrir tvo vinsæla samskiptamiðla, WhatsApp og Telegram. Vestrænir samfélagsmiðlar eru að mestu bannaðir. Þá er skrúfað fyrir netaðgang með öllu í sumum hverfum Moskvu með nokkuð reglulegu millibili. Hugsanlega tengist það drónaárásum Úkraínumanna, en það liggur ekki fyrir.
Velmegandi Rússar í Moskvu og Sankti Pétursborg hafa látið ýmislegt yfir sig ganga frá því að Rússar réðust inn í Úkraínu. Þessar aðgerðir FSO, og fleiri í sama dúr, virðast þó reyna meira á þolrif þeirra en margt annað.
Efri stéttin hefur að miklu leyti sloppið undan áhrifum stríðsins en ýmsar refsiaðgerðir eru farnar að bíta. Fréttaritið Economist segir að á undanförnum þremur árum hafi verðmæti auðmanna, sem nema jafnvirði um átta og hálfrar trilljónar króna, verið þjóðnýtt eða komist í hendur vina og vandamanna manna í Kreml. Önnur eins eignatilfærsla hafi ekki sést frá einkavæðingaræðinu eftir fall múrsins. Slíkt er, eins og gefur að skilja, ekki vænlegt til vinsælda nema hjá þeim sem skyndilega auðgast.
Financial Times segir kannanir, bæði opinberar og óháðar, sýna þverrandi vinsældir Pútíns. Þær séu nú minni en árið 2022, fyrst eftir að hann tilkynnti um herkvaðningu.
Óánægjan braust út með áberandi hætti þegar rússneski áhrifavaldurinn Viktoria Bonya gagnrýndi forsetann — eða öllu heldur vakti athygli hans á hvernig undirmenn hans brygðust.
Bonya býr að mestu í Mónakó og hefur ekki verið áberandi í pólitískri umræðu. Í lok apríl birti hún þó myndskeið á samfélagsmiðlum sem vakti þegar mikla athygli. Þar sagði hún almenning hræddan við Pútín, múr væri á milli hans og borgaranna og sakaði embættismenn um að fela sannleikann fyrir forsetanum. Viðbrögðin urðu slík að bæði Pútín og talsmaður hans töldu sig þurfa að bregðast við.
Economist segir orðræðu annarra valdamanna einnig hafa breyst. Lengst af hafi þeir talað um „okkur“ þegar þeir ræddu stríðið. Nú tali þeir frekar um áherslur forsetans og aðgerðir hans, og gangi jafnvel svo langt að segja þær skrítnar.
Blaðamaður Economist skrifar að lengi vel hafi kerfið keypt hollustu almennings með þægindum, þjónustu og lífsgæðum. Nú hafi það ekkert annað að bjóða en kúgun, yfirgang og ritskoðun.
Greinandi hugveitunnar Carnegie Politika segir eitthvað hafa breyst í Rússlandi. Í fyrsta lagi hafi viðhorf gagnvart Pútín breyst. Í öðru lagi fari bjartsýni um hagþróun og blómstrandi efnahag þverrandi. Í þriðja lagi sé almenningur að átta sig á hversu ólíklegur sigur í Úkraínu sé.
Hann vitnar í orð sem oft eru rakin til Stalíns: Sigurvegara dæmir enginn. En, segir Alexander Baunov hjá Carnegie, þeir sem tapa eru dæmdir — og almenningur dæmi Pútín í vaxandi mæli.
