Danmörk vill stöðva ferðamannavegabréfsáritanir til Rússa eftir meint morðsamsæri

Dönsk stjórnvöld hafa hvatt aðildarríki Evrópusambandsins til að herða verulega ferðatakmarkanir á rússneska ríkisborgara eftir að danska öryggislögreglan greindi frá því að hún hefði komið í veg fyrir meint morðsamsæri sem talið er að rússneskar leyniþjónustur hafi skipulagt.
Samkvæmt upplýsingum Reuters, sem hefur undir höndum skilaboð dönsku ríkisstjórnarinnar til annarra Evrópuríkja, vilja Danir meðal annars stöðva útgáfu ferðamannavegabréfsáritana til rússneskra ríkisborgara og hætta að viðurkenna rússnesk vegabréf án lífkennaupplýsinga á öllu Schengen-svæðinu.
Tillögurnar voru sendar háttsettum evrópskum stjórnarerindrekum föstudagskvöldið 20. nóvember og verða kynntar sendiherrum ESB-ríkjanna í Brussel á mánudag.
Ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um að innleiða þessar takmarkanir.
Meint morðsamsæri gegn úkraínskum rappara
Tilefni aðgerðanna er rannsókn danskra yfirvalda á meintri tilraun til að myrða bandarísk-úkraínska rapparann Kyivstoner, sem heitir réttu nafni Albert Vasiliev.
Morðið átti samkvæmt dönsku lögreglunni að fara fram 25. september síðastliðinn, skömmu áður en rapparinn átti að koma fram á tónleikum norður af Kaupmannahöfn.
Lögreglan handtók þrjá menn sem tengjast dönskum glæpasamtökum skammt frá tónleikastaðnum. Í bifreið þeirra fundust tvær hlaðnar skammbyssur og tveir hnífar.
Fjórði maðurinn var handtekinn síðar sama kvöld.
Tónleikunum var aflýst.
Tveir mannanna eru nú grunaðir um tilraun til manndráps og að hafa aðstoðað erlenda leyniþjónustu við starfsemi í Danmörku.
Þeir hafa neitað sök.
Danska leyniþjónustan bendir á Rússland
Danska öryggis- og leyniþjónustan, PET, telur að rússneskar leyniþjónustur hafi staðið að skipulagningu og undirbúningi morðtilraunarinnar.
Rasmus Kieffer-Kristensen, yfirmaður PET, sagði við kynningu málsins að niðurstaða stofnunarinnar væri sú að rússnesk leyniþjónusta hefði staðið að baki áformunum.
Hann lýsti málinu sem alvarlegu dæmi um aukna áhættusækni rússneskra leyniþjónustustofnana í Evrópu.
Rannsóknin beinist meðal annars að tengslum hinna grunuðu við glæpasamtökin Loyal to Familia, sem hafa verið bönnuð í Danmörku.
Ekki hefur þó fallið dómur um sekt hinna grunuðu eða staðfest með dómsniðurstöðu að rússnesk stjórnvöld hafi skipulagt árásina.
Rússneskum stjórnarerindreka vísað úr landi
Lars Løkke Rasmussen, utanríkisráðherra Danmerkur, tilkynnti föstudaginn 20. nóvember að rússneska varnarmálafulltrúanum í Kaupmannahöfn yrði vísað úr landi.
Honum hefur verið gefinn sjö daga frestur til að yfirgefa Danmörku.
Rasmussen sagði að dönsk stjórnvöld vildu senda Rússum skýr skilaboð, en hygðust ekki slíta stjórnmálasambandi ríkjanna.
Rússneska sendiráðið í Kaupmannahöfn hefur hafnað ásökununum og segir Dani ekki hafa lagt fram sannanir fyrir aðild rússneskra stjórnvalda að málinu.
Vilja samræmdar reglur á öllu Schengen-svæðinu
Í skilaboðum dönsku ríkisstjórnarinnar til annarra Evrópuríkja er lögð áhersla á að núverandi reglur séu mismunandi milli ríkja og að þörf sé á samræmdum aðgerðum.
Danir leggja meðal annars til að:
- Útgáfu ferðamannavegabréfsáritana til rússneskra ríkisborgara verði hætt.
- Rússnesk vegabréf án lífkennaupplýsinga verði ekki lengur viðurkennd á Schengen-svæðinu.
- Rússneskum ríkisborgurum verði frekar veittar vegabréfsáritanir sem gilda aðeins í tilteknu ríki.
- Hert verði á reglum um komu núverandi og fyrrverandi rússneskra hermanna til Evrópu.
Markmið danskra stjórnvalda er að koma á samræmdri evrópskri stefnu í stað mismunandi landsreglna.
Tillögurnar fela ekki í sér að allir rússneskir ríkisborgarar hafi þegar verið sviptir ferðafrelsi innan Schengen.
Getur haft áhrif á Ísland
Ísland er ekki aðili að Evrópusambandinu en tekur þátt í Schengen-samstarfinu ásamt 28 öðrum Evrópuríkjum.
Verði tillögur Dana samþykktar sem breytingar á sameiginlegum Schengen-reglum gætu þær því einnig haft áhrif á útgáfu vegabréfsáritana og komu rússneskra ríkisborgara til Íslands.
Nákvæm áhrif á Ísland myndu ráðast af því hvaða reglur yrðu samþykktar og hvernig þær yrðu teknar upp innan Schengen-samstarfsins.
Ekki liggur fyrir hvort íslensk stjórnvöld hafi tekið afstöðu til tillagnanna.
Evrópusambandið undirbýr frekari aðgerðir
Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, hefur lýst yfir fullum stuðningi við Danmörku og önnur Evrópuríki sem telja sig hafa orðið fyrir ógnunum eða aðgerðum rússneskra leyniþjónustustofnana.
Framkvæmdastjórnin hyggst leggja fram nýja evrópska öryggisstefnu sem á að styrkja viðbúnað og fælingarmátt ríkjanna.
Jafnframt er unnið að 22. refsiaðgerðapakka Evrópusambandsins gegn Rússlandi vegna innrásarinnar í Úkraínu.
Takmarkanir á útgáfu vegabréfsáritana eru meðal þeirra aðgerða sem koma til skoðunar.
Ákvörðun ekki enn tekin
Tillögur dönsku ríkisstjórnarinnar verða ræddar á vettvangi Evrópusambandsins á næstu dögum.
Óvíst er hvort öll aðildarríkin muni fallast á svo víðtækar ferðatakmarkanir.
Málið vekur jafnframt spurningar um jafnvægið milli þjóðaröryggis og réttinda einstaklinga sem bera ekki ábyrgð á aðgerðum stjórnvalda í heimalandi sínu.
Niðurstaðan gæti haft áhrif á ferðamöguleika rússneskra ríkisborgara um Evrópu, þar á meðal til Íslands.
Heimildir: Reuters, Associated Press og The Guardian, 20.–21. nóvember 2026.