Verðbólga er ekki náttúruafl - MBL.IS

Könnunin sýnir fleira sem skiptir máli. Yfirgnæfandi meirihluti landsmanna telur að atvinnulíf, launafólk og stjórnvöld þurfi að vinna saman og taka sameiginlega ábyrgð á efnahagsmálum til að ná meiri stöðugleika að nýju. Það eru mikilvæg skilaboð á tímum þar sem umræða um efnahagsmál verður iðulega hörð og óvægin.

Tölum um væntingar

Við fáum reglulega fréttir af verðbólgumælingum frá einum mánuði til þess næsta. En það er ekki síður mikilvægt að beina sjónum að verðbólguvæntingum. Þegar fyrirtæki, heimili og markaðir fara að gera ráð fyrir áframhaldandi verðbólgu hefur það áhrif á hegðun. Fyrirtæki hækka verð fyrr til að verja sig gegn væntum kostnaðarhækkunum. Sama gildir um opinbera aðila sem iðulega hækka gjaldskrár í takt við vænta verðbólgu. Á móti kallar starfsfólk eftir meiri launahækkunum til að verja kaupmátt sinn. Heimili flýta fjárhagsákvörðunum og fjármálamarkaðir verðleggja óvissu um verðbólguna með hærri vöxtum. Slíkt ástand skapar eins konar vítahring sem getur viðhaldið verðbólgu jafnvel þótt eiginleg uppspretta hennar sé farin að veikjast. Verðbólguvæntingar eru því ekki eingöngu mælikvarði á það hvað fólk telur að muni gerast, því væntingarnar stýra líka hegðun.

Verðbólguvæntingar eru því ein stærsta áskorun okkar í efnahagsmálum. Ef samfélagið allt fer að haga sér eins og verðbólgan verði áfram mikil verður mun erfiðara og tafsamara að endurheimta stöðugleikann, lækka vexti og tryggja fyrirsjáanleika fyrir ákvarðanir heimila og fyrirtækja.

Rjúfum vítahringinn

Verkefnið eigum við að nálgast sem sameiginlega áskorun. Við erum ekki í keppni um að finna sökudólg þótt greining á vandanum sé mikilvæg og samhengi efnahagsstærða skipti miklu máli. Staðreynd málsins er sú að saman getum við náð miklum árangri en sundruð mjög takmörkuðum.

Með þetta í huga hófu Samtök atvinnulífsins í liðinni viku Hringferð SA 2026 undir yfirskriftinni „Rjúfum vítahringinn“.

Markmið hringferðarinnar er að skapa vettvang fyrir opið samtal um hvernig við náum aftur meiri stöðugleika í íslensku samfélagi. Við viljum ræða raunverulegar áskoranir fyrirtækja og heimila, heyra ólíkar raddir og ræða hvaða ákvarðanir þurfi að taka til að styrkja samkeppnishæfni, draga úr verðbólgu og bæta lífskjör til lengri tíma. Án vafa mun þurfa að færa fórnir, samtakamátturinn losar okkur ekki undan því að þurfa að taka erfiðar ákvarðanir, en samstaða um þær getur skipt öllu.

Samtalið er sérstaklega mikilvægt nú þegar óvissa í alþjóðahagkerfinu fer vaxandi. Víða glíma ríki við aukna verðbólgu, spennu í alþjóðaviðskiptum og hægari hagvöxt. Í slíku umhverfi skiptir miklu máli að efla samtakamáttinn, draga úr óvissu, styrkja grunn verðmætasköpunar í landinu og bæta að nýju samkeppnishæfni landsins.

Höldum Íslandi í fremstu röð

Stöðugleiki verður ekki til af sjálfu sér. Hann byggist á skýrri sýn, trausti, ábyrgð og samhæfingu. Við eigum nýleg dæmi um að hafa brotist úr þrengingum og stórum áskorunum með samstilltu átaki og trú á möguleika landsins. Nú þarf að taka ákvarðanir með langtímahagsmuni samfélagsins í huga og trúa því að við getum gert betur.

Þegar öllu er á botninn hvolft þurfum ekki að vera sammála um allt til að standa saman um það sem skiptir mestu máli. Við eigum verðbólguna sem sameiginlegan óvin. Það er sameiginlegt verkefni okkar nú að rjúfa vítahringinn og endurheimta stöðugleikann. Þannig höldum við Íslandi í fremstu röð.

Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.