Ríkisstjóri eins fátækasta fylkis Bandaríkjanna fór til Grænlands á dögunum sem „sérstakur erindreki“ Donalds Trump forseta til að opna þrjú þúsund fermetra sendiskrifstofu á meðan mótmælendur hrópuðu fyrir utan: „Stopp Bandaríkin“.

Hann bauð börnunum MAGA-derhúfur. „Viltu taka mynd?“ spurði hann svo ungan strák, sem hristi hausinn og sagði „nei“.

„Ef þú kemur í ríkisstjórabústaðinn í Louisiana geturðu borðað eins margar súkkulaðibitakökur og þú getur í þig látið,“ heyrist hann segja við önnur börn. Einn af hverjum þremur íbúum Louisiana er með sykursýki eða sykursýki á forstigi, samkvæmt heilbrigðisyfirvöldum þar, og meðalævilengdin er ein sú lægsta í Bandaríkjunum.

Með í för var til Grænlands var bandarískur læknir sem sagðist vera sjálfboðaliði til að kanna heilbrigðiskerfi Grænlendinga, en fyrr á árinu boðaði Trump forseti að sjúkraskip yrði sent til Grænlands til að hjálpa íbúum. Auk þess ætlaði Trump að tryggja öryggi heimsins og Grænlendinga með því að yfirtaka landið gegn vilja þeirra.

„Ógeðfelld“ heimsókn

Formaður landstjórnar Grænlands, Jens-Frederik Nielsen, sagði í viðtali við danska sjónvarpið að Grænlendingar hefðu sínar rauðu línur. „Og sama hversu margar súkkulaðibitakökur við fáum erum við ekki að fara að breyta þeim.“

Formaður utanríkis- og öryggismálanefndar þingsins sagði heimsókn erindrekans vera „ógeðfellda“ og að hún væri „augljós tilraun til að kljúfa okkur“. „Mér þykir stórmerkilegt að þeir upplifi sig velkomna þrátt fyrir að hafa ekki verið boðið,“ sagði hún, Pipaluk Lynge, í viðtali við NBC.

En ríkisstjórinn afneitaði og hunsaði veruleika Grænlendinga. Hann hélt því fram að ferðin sýndi „mikinn árangur“, að allir hafi sýnt honum „mikla jákvæðni“ og fullyrti, andstætt könnunum og hundruðum mótmælenda fyrir utan, að Grænlendingar hefðu „ósk um að vera nánari Bandaríkjunum“.

Yfirlæti, ósannindi og yfirgangur einkenndu málflutning gestsins, sem hélt því fram að Grænlendingar ættu að vera þakklátir fyrir að Donald Trump Bandaríkjaforseti sýndi þeim áhuga, eftir áhugaleysi fyrri ára. 

Eftir ferðina lét Landry eins og ekkert hefði gerst og afneitaði með öllu upplifun Grænlendinga. Hann sagðist „ótrúlega þakklátur fyrir hlýjar móttökur“ og sagðist „hlakka til að upplifa allt annað sem Grænland hefur upp á að bjóða í ferðum í framtíðinni“. 

Sending til Íslands

Nú er væntanlegur til Íslands nýr sendiherra Bandaríkjanna, uppboðshaldarinn og stjórnmálamaðurinn Billy Long, sem var staðfestur af öldungadeild Bandaríkjaþings í vikunni. Billy hafði í vetur grínast með að hann yrði landstjóri yfir Íslandi, sem yrði 52. ríki Bandaríkjanna.

Þetta leiddi til gagnrýni, þar sem ekki þótti æskilegt að sendiherraefni grínaðist með innlimun Íslands í Bandaríkin samfara innlimunartilraunum gagnvart næsta nágrannalandi.

En umræðan afhjúpaði undarlega stöðu íslenskra stjórnmála. Hún leiddi til þess að varaformaður Miðflokksins reis upp til varnar sendiherranum og rétti hans til að grínast með sjálfstæði Íslands. Hann sagði Íslandi oft líkt við bandaríska fylkið Wyoming og að það væri nú þegar undir svo miklum menningarlegum og hernaðarlegum áhrifum frá Bandaríkjunum að það væri á mörkum sjálfstæðis.

„Í þessu nána sambandi er stundum spurt hvort ekki sé á því bitamunur fremur en fjár, að við höldum velli sem sjálfstæð þjóð í stað þess að gerast bara formlegur hluti heimsveldisins,“ sagði Snorri Másson.

Sendiherrann reyndist síðan ósammála vörn varaformanns Miðflokksins og baðst afsökunar á orðum sínum. „Algerlega óviðeigandi,“ sagði hann í yfirheyrslu þingsins um eigin orð. 

Það var ekki fyrr en Bandaríkjaforseti hótaði að „heil siðmenning [myndi] deyja“, þegar hann hótaði írönsku þjóðinni dauða, sem Snorri Másson tók afmarkaða afstöðu gegn honum.

Vandi Íslands til að mæta áskorun nýs tíma er ekki bara óttinn við að óstöðugur og útþenslusinnaður forseti ákveði að beita valdi, heldur að meðlimir í Miðflokknum og Sjálfstæðisflokknum eru svo uppteknir af baráttunni gegn aðild að eða viðræðum við Evrópusambandið að þeir ákveða að halla sér upp að yfirgangsseggnum. Formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins gerðu sér ferð til Bandaríkjanna í vetur og birtu myndir af sér með þingmönnum. Fyrrverandi forseti, Ólafur Ragnar Grímsson, lagði til tvo fundi í Washington gegn hverjum í Brussel.

Á sama tíma er stuðningur Íslands við Grænland með rýrasta móti. 

Ætla sér enn yfirtöku

Samkvæmt frásögn formanns grænlensku landstjórnarinnar hefur samninganefnd Trumps ekki gefið eftir áform sín um að komast yfir Grænland. Hvað verður veltur væntanlega á hreinni valdbeitingargetu og fælingarmætti.

Eftir handtöku á forseta Venesúela í janúar fylltist Trump eldmóði og sjálfstrausti. Hann hóf að tala um Grænland og boðaði yfirtöku á Kúbu. Nú hefur skrefið verið stigið gagnvart Kúbu, að ákæra fyrrverandi leiðtogann Raúl Castro. Líklega eru erfiðleikar Bandaríkjanna í að sigrast endanlega á hræðilegri klerkastjórninni í Íran ástæðan fyrir því að fleiri innrásir hafi ekki verið gerðar nú þegar.

Danir bjuggu sig undir hernaðaraðgerðir Bandaríkjanna í Grænlandi í janúar. Stuðningur Frakklands skipti þar miklu máli til að gera Trump skiljanlegt að afleiðingar af valdbeitingu yrðu miklar. Evrópuríki og Kanada hafa ekki hernaðarmátt til að sigrast á Bandaríkjunum, en þau geta skapað fælingarmátt og keypt tíma í von um að ný stjórnvöld taki við í Bandaríkjunum, sem styðja alþjóðalög og lýðræði, og að lýðræðið haldi þar velli í þingkosningunum í haust.

En á Íslandi eru stjórnmálamenn á hægri vængnum algerlega grænir gagnvart ógninni og nauðsyn þess að landið stilli sér ákveðið upp gegn yfirgangi og með þeim sem virða og styðja alþjóðalög. Það má vera að best sé að liggja lágt.

Ráðherrarnir velja að segja sem minnst til að vekja ekki athygli á okkur. „Við teljum mikilvægt að við séum ekki með digurbarkalegar yfirlýsingar þegar kemur að Bandaríkjunum,“ sagði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir í fyrra. „Við getum treyst á Bandaríkin,“ sagði Kristrún Frostadóttir í janúar, rétt áður en Danir bjuggu sig undir innrás Bandaríkjanna í Grænland. Nú er Þorgerður Katrín farin að tala um að Ísland þurfi skjól að minnsta kosti undan vopnvæðingu viðskipta.

Breytingin nú er að Evrópa og Kanada hafa markvisst tekið sér harðari afstöðu gagnvart Bandaríkjunum. Nú er horfst í augu við að kjör Donalds Trump sé ekki endilega frávik og að „daddyismi“, kenndur við orðfæri Marks Rutte, framkvæmdastjóra NATO, um að pabbi þurfi stundum að vera reiður og láta mann heyra það, leiði til verri niðurstöðu en að bjóða honum byrginn.

En íslenskir hægri menn eru hvergi hættir. „Aldrei áður hefur verið eins brýnt fyrir íslensk stjórnvöld að eiga í góðum og stöðugum samskiptum við stjórnvöld í Bandaríkjunum,“ sagði Jens Garðar Helgason, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, þegar hótanir Bandaríkjaforseta gegn Grænlandi risu hæst í vetur.

Trump-þróunin heldur áfram

Og þróunin er ekki hætt. Í síðustu viku gerði Donald Trump það sem búast mátti við. Hann fjarlægðist stuðning við fullveldi Taívans gagnvart Kína og tók afstöðu gegn þeim, eftir að hafa horfið frá stuðningi við Úkraínu að mestu leyti í baráttu gegn yfirgangi Rússlands.

Því stefna Trumps er ekki að virða alþjóðalög eða styðja fullveldi lýðræðisríkja gegn yfirgangi. Hann langar að stunda yfirganginn sjálfur. Í dag birti hann mynd af sér horfandi yfir byggðina á Grænlandi með orðunum: Halló Grænland. Kannski fagna leiðtogar Sjálfstæðisflokksins og Miðflokksins nálguninni og sjá hjá sér þörf til að nálgast meira, en leiðtogar lýðræðisríkjanna í kring eru að sameinast um að verjast áganginum.

Það öfugsnúna er að yfirlýst þjóðræknustu stjórnmálamennir virðast mest allra vilja maula súkkulaðibitakökurnar, ýta okkur frá Evrópu og inn í fang Trumps, á sama tíma og hrópað er á götum Nuuk að stöðva Bandaríkin.

Á Alþingi er svo spurt hvers vegna liggi á leyfa almenningi á Íslandi að kjósa um aðildarviðræður við Evrópusambandið, eins og raunveruleikinn sem blasir við okkur sé ekki lengur til staðar, líkt og veruleiki í meðförum erindrekans Jeffs Landry.

Ef hlustað væri á íslenska stjórnmálaumræðu væri nærtækast að álykta að Evrópusambandið, en ekki Bandaríkin, væru að reyna að innlima nágrannaland okkar með valdi. Þetta hefði formaður Miðflokksins venjulega kallað rof frá raunveruleikanum og kallað eftir heilbrigðri skynsemi.