Páll Vilhjálmsson skrifar:

Þorgerður Katrín utanríkisráherra hyggst ná aðildarsamningi við ESB og leggja samninginn fyrir þjóðina. Út á þessa stefnu gengur umræðan um hvort halda skuli þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst er veiti utanríkisráðherra pólitískt umboð að semja við ESB. Nei, segja aðalráðherrar Samfylkingar, Jóhann Páll umhverfisráðherra og Kristrún forsætisráðherra. Óvíst er hvort seinni atkvæðagreiðslan verði haldin.

Ef okkur líst ekki á samninginn sem Þorgerður Katrín kemur með frá Brussel verður ekki seinni þjóðaratkvæðagreiðslan haldin, sagði Jóhann Páll í gær, sbr. viðtengda frétt. Kristrún sagði sama hlutinn fyrir rúmum þrem vikum. Með orðum Jóhanns Páls:

Við erum ekki að fara með í aðra þjóðaratkvæðagreiðslu, vonlausan samning við Evrópusambandið sem stjórnarflokkarnir standa ekki með.

Í þingsályktunartillögu Þorgerðar Katrínar, sem nú er til umræðu á alþingi, segir ekkert um að ráðherrar hafi neitunarvald, fari svo að gerður verði aðildarsamningur við ESB. Þingsályktunin segir berum orðum náist aðildarsamningur ,,yrði [hann] lagður fyrir þjóðina í annarri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar."

Ljóst er af orðum Jóhanns Páls og Kristrúnar að ráðherrar Samfylkingar áskilja sér neitunarvald gagnvart aðildarsamningi sem utanríkisráðherra hyggst gera við ESB.

Tvenn stórtíðindi eru í ummælum ráðherra Samfylkingar. Í fyrsta lagi treysta þau Jóhann Páll og Kristrún ekki Þorgerði Katrínu utanríkisráðherra að gera aðildarsamning við ESB.

Í öðru lagi verður fyrri þjóðaratkvæðagreiðslan markleysa. Þjóðin veit ekki hvaða þýðingu úrslit í fyrri þjóðaratkvæðagreiðslunni hafa þegar óvissa ríkir hvort sú seinni verður haldin.

Alþingi hefur frá lýðveldisstofnun aldrei efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu um eitt pólitískt álitamál. Ef og þegar farið verður í slíka þjóðaratkvæðagreiðslu er brýnt að vandað sé til verka. Fyrsta þjóðaratkvæðagreiðslan með atbeina alþingis er fordæmi sem horft verður til. Frumforsenda fyrir tækri þjóðaratkvæðagreiðslu er að almenningur viti hvað sé spurt um og hvaða afleiðingar úrslit hafa í för með sér.

Fyrsta útgáfan af spurningunni í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem Þorgerður Katrín vill að fari fram um ESB-umsókn, var hent í ruslið. Komin er ný spurning. Með því að ríkisstjórnin getur ekki sett saman einfalda spurningu í fyrstu atrennu liggur í augum uppi að broguð og brengluð pólitík stendur að baki. Nú bætist við að ein meginforsendan, um tvær þjóðaratkvæðagreiðslur, gildir ekki lengur. Borin von er að almenningur átti sig á hvaða merkingu fyrri atkvæðagreiðslan hefur.

Ofan á ruglandann um spurninguna og þýðingu niðurstöðu fyrri þjóðaratkvæðagreiðslunnar bætist við vantraustið sem ráðherrar Samfylkingar hafa á brölti utanríkisráðherra Viðreisnar. Áskilnaður um neitunarvald er ein og sér næg ástæða til að hafna kosningu um pólitískt umboð til ESB-aðildar. Sanngjörn og eðlileg krafa er að ríkisstjórn, sem hyggst umbylta íslensku samfélagi með aðild að ríkjasambandi, standi einhuga að baki. 

Til að smyrja útlendu mauki ofan á íslenska ruglið liggur fyrir að ESB býður ekki upp á óskuldbindandi aðildarviðræður, aðeins aðlögunarferli. Það þýðir að umsóknarríki aðlagar lög og reglur og stofnanakerfi að kröfum ESB á meðan viðræður standa yfir. Er aðlögunarferli lýkur er umsóknarríki í reynd orðið aðildarríki ESB, aðeins vantar formlegt samþykki.

ESB-fáránleiki ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur hófst með þeirri kröfu Þorgerðar Katrínar og Viðreisnar, þegar ríkisstjórnin var mynduð, að efnt skyldi til ESB-kosningar. Í þingkosningunum fyrir stjórnarmyndun var ESB-aðild ekki á dagskrá. Þjóðaratkvæðagreiðsla eftir kosningar, um mál sem ekki var rætt í aðdraganda kosninga, grefur undan trausti almennings á þingkosningum. Vægi þingkosninga minnkar þegar leiðin er greið að skjóta álitamálum beint í þjóðaratkvæði. Fulltrúalýðræðið veikist með ófyrirséðum afleiðingum.

Til að óreiða ríkisstjórnarinnar bitni ekki til langframa á stjórnskipun landsins og stöðugleika í stjórnarfari ber alþingi að gera skyldu sína og hafna fyrirliggjandi tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu í þágu ESB-umsóknar.