Lagaumhverfi veðmálasíðna í Evrópu gæti gjörbreyst eftir þróun síðustu vikna og mánaða á vettvangi Evrópudómstólsins. Bæði dómar og álit svokallaðra lögsögumanna hafa kveðið á um að fyrirtæki sem reki veðmálasíður geti ekki lengur skýlt sér alfarið á bak við lög og reglur í eigin heimalandi, heldur geti spilarar sótt félögin, og forsvarsmenn þeirra persónulega, til saka í landinu þar sem spilað var.
Aðildarríki Evrópusambandsins hafa mörg hver reynt að ná böndum á veðmálastarfsemi síðustu ár, sérstaklega þar sem fyrirtæki starfa á internetinu, sem virðir engin landamæri.
Spilari í Austurríki má kæra maltneskt veðmálafyrirtæki
Fyrst dró til tíðinda í janúar þegar dómur féll í svokölluðu Wunner-máli. Þar krafðist austurrískur spilari endurgreiðslu eftir að hann tapaði 18 þúsund evrum, hátt í þremur milljónum króna, á veðmálasíðu sem rekin er af félaginu Titanium Brace Marketing Limited. Það félag hefur starfsleyfi á Möltu en ekki í Austurríki. Spilarinn krafðist endurgreiðslu þar sem starfsemin sem félagið hélt úti á síðunni væri ólögleg í heimalandi hans, þar sem hann hafði spilað.
Titanium skýldi sér á bak við réttarstöðu sína á Möltu. Þar færi starfsemin fram og þar hefði tapið átt sér stað í starfsemi sem væri lögleg þar.
Evrópudómstóllinn féllst hins vegar á rök spilarans, ekki einungis að tapið hefði átt sér stað í Austurríki þar sem starfsemin var ólögleg, heldur gætu stjórnendur veðmálafyrirtækja borið persónulega ábyrgð á skaða sem starfsemin veldur.
Evrópusamtök happdrættisfyrirtækja, European Lotteries, sem gæta hagsmuna spilafyrirtækja sem eru ríkisrekin eða starfa að samfélagsmálum, fögnuðu niðurstöðunni. Þarna væri verið að skýra lögfræðilegt álitamál sem gæti haft mikil áhrif á málarekstur þeirra gegn spilafyrirtækjum sem bjóða upp á peningaspil í trássi við landslög.
Fjölmörg stór veðmálafyrirtæki sem bjóða upp á fjárhættuspil á netinu eru skráð á Möltu, ekki síst vegna hagstæðs skattaumhverfis fyrirtækja þar. Í nýlegri frétt EUobserver segir að veðmálageirinn sé um 12% af efnahag landsins og meðal rúmlega 320 veðmálafélaga þar séu Pokerstars, Betsson og Unibet.
Í sömu frétt segir frá því að lögsögumaður við Evrópudómstólinn hafi í áliti sínu í máli á vegum austurrískra yfirvalda í síðasta mánuði sagt að lög sem sett voru á Möltu 2023 til að skýla veðmálafyrirtækjum þar í landi stangist á við lög ESB. Maltnesku lögin banna þarlendum dómstólum að taka mark á eða framfylgja dómum gegn maltneskum félögum í öðrum ESB-ríkjum.
Gætu þurft að endurgreiða tap
Í öðru máli sem er til umfjöllunar hjá Evrópudómstólnum, svokölluðu Tipico-máli, lagði lögsögumaður fram álit um að veðmálafyrirtæki sem byði upp á þjónustu sem væri ólögleg í aðildarríki gæti verið gert að endurgreiða spilurum þar tapið.
Álit lögsögumanna, sem eru óháðir dómurunum í hverju máli, hefur ekkert bindandi lagalegt vægi í sjálfu sér en er greining sem dómarar hafa til hliðsjónar í afgreiðslu sinni.
Nýjasta vendingin í þessum efnum er að framkvæmdastjórn ESB skoðar nú, samkvæmt heimildum Politico, hugmyndir Evrópuþingsins um að skattleggja veðmálafyrirtæki sérstaklega. Með því er áætlað að innheimta skatttekjur upp á rúmlega 13 milljarða evra á næsta sjö ára fjárhagstímabili, 2028 til 2034.
Vænta má að Malta setji sig upp á móti slíkum hugmyndum á vettvangi ESB.
Styttist í að hægt verði að taka á veðmálafélögunum
Belgíski lögmaðurinn Philippe Vlaemminck hefur verið fulltrúi Belgíu í mörgum dómsmálum gegn fyrirtækjum sem starfrækja veðmálasíður á netinu. Hann segir í samtali við fréttastofu að þróun mála hafi síðustu 2-3 ár verið á eina leið – að verulega sé farið að þrengja að veðmálafyrirtækjunum.
Vlaemminck segir málið snúast um meira en spilin ein og sér því að mörg ólögleg veðmálafyrirtæki séu tengd skipulagðri glæpastarfsemi og þar með afbrotum af ýmsum öðrum toga, til dæmis peningaþvætti og ofbeldisverkum.
Mikið liggi því undir að koma böndum á slíkt. Svarið felist ekki í banni einu og sér, heldur því að leyfa núverandi hefðbundnum leyfishöfum í hverju ríki að reka netspil, sem séu þá undir ströngu eftirliti og með ábyrgð.
„Ólöglegu síðurnar gera út á að fá fólk til að spila eins mikið og hægt er. Ef fyrirtæki sem eru háð leyfum mættu hins vegar líka reka spil á netinu á sínu starfssvæði væri hægt að bjóða upp á ábyrgari leiki þar sem meðal annars væri hægt að grípa inn í ef örla færi á vanda hjá spilurum.“
Með því að regluvæða spilaiðnaðinn fá ríki líka skatttekjur af spilunum.
Að mati Vlaemmincks styttist í að ESB-ríki og neytendur þar geti tekist á við ólögleg netspilafyrirtæki.
Líklegt að EFTA elti ESB
Spurður út í stöðu Íslands í þessu samhengi segir hann að þó að dómar Evrópudómstólsins hafi ekki bein réttaráhrif hér á landi verði þess ekki langt að bíða að svipað verði uppi á teningnum hér. Spilarar gætu þá leitað réttar síns gagnvart erlendum veðmálafyrirtækjum og stjórnendum þeirra og leitast eftir því að fá tap endurgreitt. EFTA-dómstóllinn, sem Ísland á aðild að, fylgi jafnan í humátt á eftir Evrópudómstólnum.
Samkvæmt úttekt Kveiks síðasta haust er mikill vöxtur í fjárhættuspilum á netinu hér á landi. Á fjórða tug milljarða króna streymir árlega úr landi í vasa erlendra veðmálafyrirtækja sem hafa ekki leyfi til spilareksturs hér á landi.
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra sagði í viðtali eftir Kveiksþáttinn að þörf væri á eftirliti og vörnum gegn peningaþvætti en málið væri pólitískt viðkvæmt. Eðlilegast væri að setja skynsamlega umgjörð um regluverk og eftirlit og Norðurlöndin gætu mögulega verið fyrirmynd í þeim efnum. Þar sé ekki lögð áhersla á að banna starfsemina, heldur leyfa með ákveðnum skilyrðum.
