„Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð Íslands telja mikilvægt að lagt verði mat á stöðu aðildarviðræðna við Evrópusambandið og með hvaða hætti þær yrðu teknar upp að nýju ef vilji stæði til þess.
Samtökin telja öll mikilvægt að aðildarviðræðum verði lokið, að náð verði eins hagfelldri niðurstöðu fyrir Ísland og kostur er og að samningur um aðild verði borinn upp í þjóðaratkvæðagreiðslu.“
Kúvending
Þetta er tilvitnun í bréf, sem forystumenn þessara samtaka skrifuðu nýjum forsætisráðherra í september árið 2013.
Nú hafa Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð kúvent afstöðu sinni án nokkurra skýringa.
Kúvendingin gefur tilefni til að skoða hvað helst hefur breyst frá þessum tíma og hvað er enn í sama fari.
Enn mestu gjaldeyrishöft á Vesturlöndum
Árið 2013 var Ísland enn í almennum gjaldeyrishöftum með undanþágum fyrir suma. Nú eru gjaldeyrishöftin ekki almenn en þó meiri en í nokkru öðru vestrænu ríki.
Gjaldeyrishöft á lífeyrissjóði jafngilda ríflega heilli þjóðarframleiðslu. Þau skekkja verulega verðmyndun krónunnar og rugla verðmyndun á eignamarkaði.
Gjaldeyrishöftin hafa enn fremur leitt til þess að einkafjármagn er nú í minnihluta á hlutabréfamarkaðnum og félagslegt fjármagn í meirihluta. Það dregur úr svigrúmi til nauðsynlegrar og ábyrgrar áhættusóknar í verðmætasköpun. Þessi vandi er alvarlegri en 2013 og fer vaxandi.
Höftin á lífeyrissjóðina eru óhjákvæmileg til þess að halda uppi verðgildi krónunnar.
Þrátt fyrir ákvæði EES samningsins um frjálsa fjármagnsflutninga eru enn höft á einstaklinga og flest fyrirtæki, sem ekki mega taka lán í erlendri mynt. Þetta eykur umtalsvert á óhagræði í þjóðarbúskapnum.
Þessi höft eru gerð í nafni ríkisumhyggju gagnvart þeim sem fá laun í óverðtryggðum krónum. Þeirri reglu er svo snúið á haus þegar semja þarf um kaup á nýjum bíl. Slíkir samningar eru gerðir í erlendri mynt þótt tekjur kaupenda séu í óverðtryggðum krónum. Allt óbreytt frá 2013.
Enn mesti fjármála ójöfnuður á Vesturlöndum
Þeir stjórnmálaflokkar, sem SA og VÍ skoruðu á að halda áfram aðildarviðræðum 2013 en eru nú í samfloti með til að hindra þær, sátu óslitið í ríkisstjórn til 2024.
Á þeim tíma tókst þeim ekki að sýna fram á að unnt væri að afnema höft að fullu og heldur ekki að heimilin og sá hluti atvinnulífsins, sem er bundinn við krónuna, gæti búið við samkeppnishæfa vexti eins og útflutningsgreinarnar.
Enn er því meiri ójöfnuður á fjármálamarkaði en í nokkru öðru vestrænu ríki. Og fyrir liggur að ekki er unnt að uppræta hann nema með kerfisbreytingu. Það á líka við núverandi ríkisstjórn.
Þegar sömu leikreglur gilda ekki fyrir alla gagnast það sumum. En fyrir þjóðarheildina leiðir mismunun af þessu tagi til minni verðmætasköpunar en ella.
Undanfarin ár hefur verið stöðnun í hagvexti á mann. Að þessu leyti hefur Ísland heldur dregist aftur úr ríkjum ESB.
Veikari samkeppnisstaða í tollastríði
Þegar horft er á ytri aðstæður atvinnulífsins fer ekki fram hjá neinum að heimstollastríð Bandaríkjanna hefur verulega veikt viðskiptaöryggi og samkeppnisstöðu Íslands.
Ekki verður séð að önnur leið sé betri nú til að verjast þessari nýju ógn en að tengjast tollabandalagi Evrópu eins og SA og VÍ mæltu með 2013 án þess að þá stafaði ógn af tollastríði. Norskt atvinnulíf brýnir nú ríkisstjórn sína til að fara þessa leið.
Aðeins með þessu móti getum við staðið vörð um óbreytta utanríkisviðskiptastefnu.
Að liggja lágt viðheldur veikleikanum. Hlutleysi er gagnslaust í tollastríði eins og í vopnuðum átökum. En það er nú stefnan í Húsi atvinnulífsins öfugt við hagsmunamat atvinnulífsins í Noregi. Í Noregi er ríkisstjórnin hikandi. Hér er hún tilbúin, en atvinnulífið vill hindra að þetta skref, til að verja heildarhagsmuni, verði tekið.
Aðgerðaleysi getur líka leitt til þess að við drögumst ósjálfrátt nær viðskiptahindranastefnu Bandaríkjanna eins og Miðflokkurinn vill. Hús atvinnulífsins virðist vera tilbúið til að taka þá áhættu til að rjúfa ekki tengslin við æsingapopúlisma stjórnarandstöðunnar.
Nýtt óöryggi vegna fjölþáttaógna
Fjölþáttaógnir eru líka alveg ný ytri hætta, sem veldur verulegu óöryggi fyrir íslenskt atvinnulíf. Þessi ógn var ekki til staðar í sama mæli 2013.
Allar grannþjóðir eru að efla alþjóðlegt samstarf á þessu sviði því engin þeirra ræður við viðfangsefnið upp á eigin spýtur. Evrópusambandið er öflugasta bandalagið þegar kemur að þessu nýja varnartengda viðfangsefni.
Þrátt fyrir þessa nýju alvarlegu stöðu hafna talsmenn Húss atvinnulífsins að ræða í þessu skyni aðild að samstarfi við þær þjóðir, sem talið var mjög brýnt og mikilvægt 2013; áður en þessi nýja ógn kom til sögunnar.
Sjávarútvegurinn
Þegar samtökin þrýstu á framhald aðildarviðræðna 2013 töldu þau sjávarútveginn ekki vera hindrun fyrir aðildarviðræðum þar sem reynt yrði á sérlausn.
Á þeim tíma töldu samtökin að Ísland ætti ekki fyrir fram að gefast upp fyrir eigin mótrökum eins og stjórnarandstöðuflokkarnir telja nú Íslandi fyrir bestu.
Yfirlýsing æðsta yfirmanns sjávarútvegsmála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, eftir fund með matvælaráðherra hér heima á dögunum, bendir til að líklegra sé nú en þá að viðræður um sérlausn á þessu sviði skili ásættanlegri niðurstöðu. Samt er kúvent.
Sérhagsmunir fárra víkja heildarhagsmunum til hliðar
Þegar allt þetta er virt, það sem enn er óbreytt og þær nýju ógnir, sem íslenskt atvinnulíf stendur andspænis, má ljóst vera að skýringin á kúvendingu SA og VÍ er ekki vegna heildarhagsmuna atvinnulífsins í landinu.
Meðan samtökin gefa ekki skýringar á kúvendingunni verður ekki annað séð en sérhagsmunir fárra hafi vikið heildarhagsmunum til hliðar í Húsi atvinnulífsins.
